Κλίμακα Συμπεριφοράς στο Προσχολικό Παιχνίδι [PPBS-16]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Συμπεριφοράς στο Προσχολικό Παιχνίδι (Preschool Play Behavior Scale – PPBS-16) αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης της συμπεριφοράς παιδιών προσχολικής ηλικίας κατά τη διάρκεια του ελεύθερου παιχνιδιού. Η κλίμακα περιλαμβάνει 16 προτάσεις, οι οποίες αξιολογούνται από τον εκπαιδευτικό με βάση τη συχνότητα εμφάνισης συγκεκριμένων μορφών κοινωνικής και μη κοινωνικής συμπεριφοράς.

Το εργαλείο επικεντρώνεται ιδιαίτερα στη διαφοροποίηση μεταξύ διαφορετικών μορφών μοναχικού και αποσυρμένου παιχνιδιού, επιτρέποντας μια πιο λεπτομερή αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο το παιδί συμμετέχει ή δεν συμμετέχει στις δραστηριότητες της ομάδας.

Στόχος

Βασικός στόχος της PPBS-16 είναι η αξιολόγηση των διαφορετικών μορφών μοναχικής και κοινωνικής συμπεριφοράς των παιδιών προσχολικής ηλικίας κατά τη διάρκεια του ελεύθερου παιχνιδιού στο νηπιαγωγείο.

Μέσα από τη συστηματική παρατήρηση και αξιολόγηση των σχετικών συμπεριφορών, το εργαλείο μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό πιθανών κοινωνικών δυσκολιών και να υποστηρίξει τον σχεδιασμό κατάλληλων εκπαιδευτικών παρεμβάσεων.

Δομή της Κλίμακας

Οι 16 προτάσεις της PPBS-16 κατηγοριοποιούνται σε τέσσερις βασικές μορφές συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια του ελεύθερου παιχνιδιού:

Κοινωνικό Παιχνίδι (Social Play): αφορά τη συμμετοχή του παιδιού σε δραστηριότητες και αλληλεπιδράσεις με άλλα παιδιά.

Μοναχική-Παθητική Συμπεριφορά (Solitary-Passive Behavior): αφορά μορφές ήρεμης, μοναχικής δραστηριότητας, χωρίς ενεργή συμμετοχή σε κοινωνικό παιχνίδι.

Μοναχική-Ενεργητική Συμπεριφορά (Solitary-Active Behavior): αφορά περισσότερο ενεργητικές μορφές μοναχικού παιχνιδιού.

Απόσυρση από το Παιχνίδι (Reticent Behavior): αφορά συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται από περιορισμένη ή διστακτική συμμετοχή στις δραστηριότητες παιχνιδιού.

Η διάκριση των παραπάνω μορφών επιτρέπει τη διαφοροποιημένη αξιολόγηση της ποιότητας και της συχνότητας των μη κοινωνικών μορφών παιχνιδιού.

Βαθμολόγηση

Κάθε πρόταση αξιολογείται από τον εκπαιδευτικό μέσω πενταβάθμιας κλίμακας τύπου Likert, από:

1 = Ποτέ
2 = Σπάνια
3 = Μερικές φορές
4 = Συχνά
5 = Πολύ συχνά

Η αξιολόγηση αφορά τη συχνότητα με την οποία το παιδί εκδηλώνει συγκεκριμένες συμπεριφορές κατά τη διάρκεια του ελεύθερου παιχνιδιού.

Για το σύνολο των 16 προτάσεων, η συνολική βαθμολογία μπορεί να κυμαίνεται από 16 έως 80 μονάδες.

Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία έχει και η εξέταση των επιμέρους υποκλιμάκων, καθώς διαφορετικές μορφές μη κοινωνικού παιχνιδιού μπορεί να αντανακλούν διαφορετικά χαρακτηριστικά της συμπεριφοράς του παιδιού.

Εγκυρότητα

Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην περιγραφή της κλίμακας, η PPBS-16 παρουσιάζει καλή φαινομενική εγκυρότητα.

Επιπλέον, αναφέρεται στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ του μοναχικού παιχνιδιού και άλλων μεταβλητών που αξιολογούνται από τον εκπαιδευτικό, όπως οι κοινωνικές δεξιότητες του παιδιού, με συντελεστή συσχέτισης r = 0,48. Το εύρημα αυτό παρέχει υποστήριξη στην εννοιολογική εγκυρότητα του εργαλείου.

Αξιοπιστία

Η PPBS-16 παρουσιάζει ικανοποιητικούς δείκτες αξιοπιστίας.

Η αξιοπιστία μεταξύ βαθμολογητών αναφέρεται ως ιδιαίτερα υψηλή, με Cohen’s Kappa = 0,94, γεγονός που δείχνει υψηλό επίπεδο συμφωνίας μεταξύ των αξιολογητών.

Παράλληλα, ο δείκτης εσωτερικής συνέπειας Cronbach’s α = 0,87, υποδεικνύοντας ικανοποιητική συνοχή των στοιχείων της κλίμακας.

Η σταθερότητα των μετρήσεων στον χρόνο αναφέρεται επίσης ως ικανοποιητική, με δείκτη test–retest = 0,80.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η PPBS-16 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αναγνώριση παιδιών που παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα μοναχικής ή αποσυρμένης συμπεριφοράς κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού.

Η ανάλυση των επιμέρους υποκλιμάκων επιτρέπει τη διαφοροποίηση μεταξύ διαφορετικών τύπων μη κοινωνικού παιχνιδιού και μπορεί να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες για την κατανόηση των κοινωνικών χαρακτηριστικών και των αναγκών του παιδιού.

Τα αποτελέσματα μπορούν επίσης να συσχετιστούν με δημογραφικά, κοινωνικά ή αναπτυξιακά χαρακτηριστικά, ανάλογα με τον σχεδιασμό της εκάστοτε μελέτης.

Εφαρμογές

Η κλίμακα μπορεί να αξιοποιηθεί σε ερευνητικά και εκπαιδευτικά πλαίσια που αφορούν την κοινωνική συμπεριφορά παιδιών προσχολικής ηλικίας.

Ιδιαίτερα χρήσιμη είναι η εφαρμογή της στη συστηματική παρατήρηση της συμπεριφοράς στο νηπιαγωγείο, καθώς μπορεί να συμβάλει στην πρώιμη αναγνώριση παιδιών που παρουσιάζουν επίμονη κοινωνική απόσυρση ή διαφορετικές μορφές μοναχικού παιχνιδιού.

Η χρήση των επιμέρους υποκλιμάκων μπορεί επίσης να υποστηρίξει περισσότερο στοχευμένες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις, καθώς προσφέρει διαφοροποιημένη εικόνα της συμπεριφοράς του παιδιού κατά το ελεύθερο παιχνίδι.

Συμπέρασμα

Η Preschool Play Behavior Scale (PPBS-16) αποτελεί ένα δομημένο εργαλείο αξιολόγησης της συμπεριφοράς των παιδιών προσχολικής ηλικίας κατά τη διάρκεια του ελεύθερου παιχνιδιού.

Η διάκριση μεταξύ κοινωνικού παιχνιδιού, μοναχικής-παθητικής και μοναχικής-ενεργητικής συμπεριφοράς και απόσυρσης επιτρέπει μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση της κοινωνικής συμμετοχής του παιδιού.

Σε συνδυασμό με τους αναφερόμενους δείκτες εγκυρότητας και αξιοπιστίας, η PPBS-16 μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για την έρευνα και την εκπαιδευτική αξιολόγηση της κοινωνικής συμπεριφοράς στην προσχολική ηλικία.

Βιβλιογραφία

Coplan, R. J., & Rubin, K. H. (1998). Exploring and assessing non-social play in the preschool: The development and validation of the Preschool Play Behavior Scale. Social Development, 7(2), 72–91.

Καλύβα, Ε., Δημοπούλου, Σ., & Φιλίππου, Ο. (2004). Η φύση του μη κοινωνικού παιχνιδιού των παιδιών χωρίς αδέρφια στο νηπιαγωγείο. Ανακοίνωση στο Δ’ Πανελλήνιο Συνέδριο «Μάθηση και Διδασκαλία στην Κοινωνία της Γνώσης».