Κλίμακα Ισολογισμού Αποφάσεων για το Κάπνισμα – Σύντομος Τύπος [SDB-SF-20]

Ανάλυση Κλίμακας

Η Κλίμακα Ισολογισμού Αποφάσεων για το Κάπνισμα – Σύντομος Τύπος (Smoking Decisional Balance – Short Form, SDB-SF-20) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα σταθμίζουν τα αντιλαμβανόμενα οφέλη και τις αρνητικές συνέπειες της καπνιστικής συμπεριφοράς. Η κλίμακα βασίζεται στη θεωρία του Ισολογισμού Αποφάσεων (Decisional Balance) στο πλαίσιο του Μοντέλου Σταδίων Αλλαγής και χρησιμοποιείται για την κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν την πρόθεση συνέχισης ή διακοπής του καπνίσματος.

Το εργαλείο επικεντρώνεται στη διαδικασία αξιολόγησης των θετικών και αρνητικών πλευρών του καπνίσματος, δηλαδή στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τα οφέλη που του προσφέρει η συνήθεια αλλά και τις επιβαρύνσεις που προκαλεί.

Η σύντομη μορφή της κλίμακας αναπτύχθηκε με στόχο τη διευκόλυνση της εφαρμογής της, μειώνοντας τον αριθμό των ερωτήσεων σε σχέση με την αρχική μορφή, χωρίς να χάνει τη δυνατότητα αξιολόγησης της αποφασιστικής ισορροπίας.

Στόχος

Ο βασικός στόχος της SDB-SF-20 είναι η εκτίμηση των πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων που αποδίδει το άτομο στο κάπνισμα, ώστε να διερευνηθεί η πιθανότητα συνέχισης ή διακοπής της καπνιστικής συμπεριφοράς.

Η κλίμακα βοηθά στην κατανόηση των κινήτρων που διατηρούν το κάπνισμα, καθώς και των αντιλήψεων που μπορούν να ενισχύσουν την απόφαση για αλλαγή συμπεριφοράς. Χρησιμοποιείται σε προγράμματα διακοπής καπνίσματος, σε παρεμβάσεις πρόληψης και σε ερευνητικές μελέτες που εξετάζουν τους ψυχολογικούς μηχανισμούς της αλλαγής.

Βαθμονόμηση Ερωτήσεων

Η σύντομη μορφή της κλίμακας περιλαμβάνει έξι απαντήσεις, από τις οποίες οι τρεις αφορούν τα θετικά στοιχεία του καπνίσματος και οι τρεις τα αρνητικά στοιχεία.

Οι απαντήσεις αξιολογούνται μέσω πενταβάθμιας κλίμακας Likert:

1 = Το κάπνισμα δεν έχει καθόλου σημαντικό ρόλο
έως
5 = Το κάπνισμα έχει πολύ υψηλό σημαντικό ρόλο.

Η συνολική βαθμολογία υπολογίζεται μέσω του αθροίσματος των βαθμολογιών που αφορούν τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία του καπνίσματος. Η διαφορά μεταξύ των δύο βαθμολογιών αποτυπώνει τη συνολική στάση του ατόμου απέναντι στο κάπνισμα.

Υψηλότερες τιμές υποδηλώνουν μεγαλύτερη έμφαση στα αντιλαμβανόμενα θετικά στοιχεία του καπνίσματος και μεγαλύτερη τάση διατήρησης της συμπεριφοράς.

Στατιστική Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση της SDB-SF-20 περιλαμβάνει την αξιολόγηση των επιμέρους διαστάσεων των θετικών και αρνητικών αντιλήψεων σχετικά με το κάπνισμα, καθώς και τη διερεύνηση της σχέσης τους με την πρόθεση διακοπής.

Τα δεδομένα μπορούν να αναλυθούν μέσω περιγραφικής στατιστικής, συσχετιστικών αναλύσεων και συγκρίσεων μεταξύ ομάδων καπνιστών με διαφορετικά χαρακτηριστικά ή διαφορετικό επίπεδο ετοιμότητας για αλλαγή.

Η κλίμακα μπορεί να αξιοποιηθεί για την αναγνώριση των πεποιθήσεων που λειτουργούν ως εμπόδια ή ως κίνητρα στη διαδικασία διακοπής του καπνίσματος.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Η εσωτερική αξιοπιστία των υποκλιμάκων έχει αξιολογηθεί μέσω του δείκτη Cronbach’s alpha. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, ο δείκτης βρέθηκε α = 0,70 για τα θετικά στοιχεία του καπνίσματος και α = 0,58 για τα αρνητικά στοιχεία, ενώ η συνολική τιμή αξιοπιστίας ήταν α = 0,54.

Τα αποτελέσματα υποστηρίζουν τη χρήση της κλίμακας για την αξιολόγηση των αντιλήψεων σχετικά με το κάπνισμα, ιδιαίτερα σε ερευνητικά πλαίσια που εξετάζουν τη διαδικασία αλλαγής συμπεριφοράς.

Βιβλιογραφία

Bakan, A. B., & Erci, B. (2018). Comparison of the effect of trainings based on the transtheoretical model and the health belief model on nurses’ smoking cessation. International Journal of Caring Sciences, 11(1), 213–224.

Hazen, D. A., Mannino, D. M., & Clayton, R. (2008). Gender specific differences in the pros and cons of smoking among current smokers in Eastern Kentucky: Implications for future smoking cessation interventions. International Journal of Environmental Research and Public Health, 5(4), 230–242.

Kagabo, R., Gordon, A. J., & Okuyemi, K. (2020). Smoking cessation in inpatient psychiatry treatment facilities: A review. Addictive Behaviors Reports, 11, 100255.

Velicer, W. F., DiClemente, C. C., Prochaska, J. O., & Brandenburg, N. (1985). Decisional balance measure for assessing and predicting smoking status. Journal of Personality and Social Psychology, 48(5), 1279.