Πολυδιάστατη Κλίμακα Κέντρου Ελέγχου [MLC-24]

Περιγραφή της Κλίμακας

Η Πολυδιάστατη Κλίμακα Κέντρου Ελέγχου (Multidimensional Locus of Control Scale – MLC-24) είναι ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αναπτύχθηκε από τη Levenson (1973) για την αξιολόγηση των πεποιθήσεων ενός ατόμου σχετικά με το ποιοι παράγοντες καθορίζουν ή επηρεάζουν τα γεγονότα και τις ενισχύσεις στη ζωή του.

Η κλίμακα βασίζεται στην έννοια του κέντρου ελέγχου (locus of control) και διαφοροποιεί το εσωτερικό κέντρο ελέγχου από δύο διακριτές μορφές εξωτερικού ελέγχου. Με τον τρόπο αυτό, το εξωτερικό κέντρο ελέγχου δεν αντιμετωπίζεται ως ενιαία διάσταση, αλλά διαχωρίζεται στην πεποίθηση ότι τα αποτελέσματα καθορίζονται από ισχυρούς άλλους και στην πεποίθηση ότι καθορίζονται από την τύχη ή το πεπρωμένο.

Η MLC-24 περιλαμβάνει 24 προτάσεις, οργανωμένες σε τρεις υποκλίμακες των οκτώ στοιχείων η καθεμία.

Στόχος

Βασικός στόχος της MLC-24 είναι η πολυδιάστατη αξιολόγηση των πεποιθήσεων ελέγχου και η διερεύνηση του βαθμού στον οποίο ένα άτομο θεωρεί ότι τα γεγονότα και τα αποτελέσματα της ζωής του εξαρτώνται από τις προσωπικές του ενέργειες ή από εξωτερικούς παράγοντες.

Ειδικότερα, η κλίμακα αξιολογεί κατά πόσο το άτομο:

α) θεωρεί ότι μπορεί να επηρεάζει τα γεγονότα μέσω των δικών του ενεργειών και ικανοτήτων,

β) πιστεύει ότι σημαντικό έλεγχο ασκούν άλλα άτομα που διαθέτουν δύναμη ή εξουσία και

γ) αποδίδει την εξέλιξη των γεγονότων στην τύχη, τη μοίρα ή το πεπρωμένο.

Η διάκριση αυτή επιτρέπει μια λεπτομερέστερη κατανόηση των ατομικών διαφορών στις αντιλήψεις προσωπικού και εξωτερικού ελέγχου.

Διαστάσεις της Κλίμακας

Η MLC-24 αποτελείται από τρεις διακριτές υποκλίμακες:

Εσωτερικός Έλεγχος (Internal – I): αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο το άτομο πιστεύει ότι τα αποτελέσματα της ζωής του επηρεάζονται από τις προσωπικές του ενέργειες, επιλογές και ικανότητες.

Ισχυροί Άλλοι (Powerful Others – P): αξιολογεί την πεποίθηση ότι σημαντικά γεγονότα και αποτελέσματα εξαρτώνται από άτομα που διαθέτουν δύναμη, κύρος ή εξουσία.

Τύχη/Πεπρωμένο (Chance – C): εξετάζει τον βαθμό στον οποίο το άτομο θεωρεί ότι τα γεγονότα καθορίζονται από την τύχη, τη μοίρα, το πεπρωμένο ή άλλους μη ελεγχόμενους παράγοντες.

Οι τρεις υποκλίμακες βαθμολογούνται χωριστά και παρέχουν ένα πολυδιάστατο προφίλ των πεποιθήσεων ελέγχου του συμμετέχοντα.

Ελληνική Προσαρμογή και Δείγμα

Η ελληνική προσαρμογή της MLC-24 βασίστηκε σε δείγμα 371 ατόμων και των δύο φύλων.

Το δείγμα περιλάμβανε 247 φοιτητές του Πανεπιστημίου Κρήτης και του ΤΕΙ Αθήνας, με μέση ηλικία 21,17 έτη, καθώς και 124 ηλικιωμένα άτομα, με μέση ηλικία 72,31 έτη.

Στο πλαίσιο της προσαρμογής πραγματοποιήθηκε μετάφραση της κλίμακας στα ελληνικά και έλεγχος της αντιστοιχίας της ελληνικής μορφής με το πρωτότυπο εργαλείο.

Τρόπος Βαθμολόγησης

Οι 24 προτάσεις παρουσιάζονται ως ενιαίο σύνολο και κάθε στοιχείο απαντάται μέσω εξαβάθμιας κλίμακας:

0 – Διαφωνώ εντελώς
1 – Διαφωνώ μέτρια
2 – Διαφωνώ ελαφρά
3 – Συμφωνώ ελαφρά
4 – Συμφωνώ μέτρια
5 – Συμφωνώ εντελώς

Για καθεμία από τις τρεις υποκλίμακες υπολογίζεται χωριστή βαθμολογία μέσω της άθροισης των οκτώ αντίστοιχων στοιχείων:

Εσωτερικός Έλεγχος: στοιχεία 1, 4, 5, 9, 18, 19, 21 και 23.

Ισχυροί Άλλοι: στοιχεία 3, 8, 11, 13, 15, 17, 20 και 22.

Τύχη/Πεπρωμένο: στοιχεία 2, 6, 7, 10, 12, 14, 16 και 24.

Επομένως, κάθε υποκλίμακα μπορεί να λάβει βαθμολογία από 0 έως 40. Υψηλότερη βαθμολογία υποδηλώνει ισχυρότερη υιοθέτηση της αντίστοιχης πεποίθησης ελέγχου.

Οι τρεις βαθμολογίες είναι προτιμότερο να εξετάζονται ξεχωριστά και όχι να συνδυάζονται σε έναν ενιαίο συνολικό δείκτη.

Ανάλυση Δεδομένων

Η ανάλυση της MLC-24 μπορεί να πραγματοποιείται χωριστά για τις τρεις υποκλίμακες. Για καθεμία μπορούν να υπολογίζονται περιγραφικά στατιστικά στοιχεία, όπως μέσος όρος, τυπική απόκλιση, διάμεσος και εύρος τιμών.

Οι επιμέρους βαθμολογίες μπορούν επίσης να εξετάζονται σε σχέση με δημογραφικούς, κοινωνικούς ή ψυχολογικούς παράγοντες και να συγκρίνονται μεταξύ διαφορετικών ομάδων.

Σε ψυχομετρικές μελέτες μπορεί να εξετάζεται η εσωτερική συνέπεια των υποκλιμάκων, η σταθερότητα των μετρήσεων και η παραγοντική δομή του εργαλείου.

Εγκυρότητα

Η αρχική ανάπτυξη και ψυχομετρική διερεύνηση της κλίμακας πραγματοποιήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες από τη Levenson (1973).

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται για την αρχική κλίμακα, τα επιμέρους στοιχεία μπορούσαν να διαφοροποιούν στατιστικά σημαντικά άτομα με χαμηλές και υψηλές βαθμολογίες, ενώ οι συσχετίσεις με μέτρα κοινωνικά επιθυμητών απαντήσεων ήταν πολύ χαμηλές.

Κατά την ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε παραγοντική διερεύνηση της κλίμακας. Τα αποτελέσματα υποστήριξαν τον πολυδιάστατο χαρακτήρα της και παρουσίασαν παραγοντική δομή συγκρίσιμη με εκείνη που είχε παρατηρηθεί σε άλλους πληθυσμούς.

Αξιοπιστία

Σύμφωνα με τα παρεχόμενα στοιχεία, η MLC παρουσιάζει μέτρια προς ικανοποιητική αξιοπιστία.

Οι αναφερόμενοι δείκτες εσωτερικής συνέπειας Kuder–Richardson κυμαίνονται από 0,62 έως 0,66.

Οι συντελεστές αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest), με χρονικό διάστημα μίας εβδομάδας μεταξύ των δύο χορηγήσεων, κυμαίνονται από 0,64 έως 0,78.

Οι δείκτες αυτοί πρέπει να ερμηνεύονται σε συνάρτηση με την επιμέρους υποκλίμακα και τα χαρακτηριστικά του πληθυσμού στον οποίο εφαρμόζεται το εργαλείο.

Εφαρμογές

Η MLC-24 μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην ψυχολογική, κοινωνική και συμπεριφορική έρευνα για τη διερεύνηση των πεποιθήσεων που σχετίζονται με τον προσωπικό και εξωτερικό έλεγχο.

Η διάκριση μεταξύ Εσωτερικού Ελέγχου, Ισχυρών Άλλων και Τύχης επιτρέπει τη διερεύνηση διαφορετικών προτύπων πεποιθήσεων και της σχέσης τους με άλλες ψυχολογικές ή κοινωνικές μεταβλητές.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε συγκριτικές μελέτες μεταξύ ηλικιακών ή άλλων πληθυσμιακών ομάδων και σε έρευνες που εξετάζουν τη σχέση του κέντρου ελέγχου με την προσαρμογή, τη συμπεριφορά και την ψυχολογική λειτουργικότητα.

Η MLC-24 αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο αξιολόγησης πεποιθήσεων ελέγχου και όχι αυτοτελές διαγνωστικό μέσο.

Βιβλιογραφία

Kleftaras, G. (1997). Control-related beliefs and depressive symptomatology in a sample of Greek students. International Journal of Psychology and Counselling, 2(1), 17–25.

Levenson, H. (1973). Multidimensional locus of control in psychiatric patients. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 41(3), 252–259.

Levenson, H. (1974). Activism and powerful others: Distinctions within the concept of internal-external control. Journal of Personality Assessment, 38, 377–383.

Tzounichaki, E., & Kleftaras, G. (1998). Étude comparative entre sujets jeunes et âgés, concernant le concept de contrôle interne-externe chez les personnes âgées Grecques. Thèse de Doctorat, Université Paris-X Nanterre.

Tzounichaki, E., & Kleftaras, G. (1999). Étude comparative entre sujets jeunes et âgés concernant le concept de contrôle. Journal d’Ergothérapie, 2(2), 39–55.