Διαπροσωπικός Προσανατολισμός για Νέους (Interpersonal Orientation for Youth – DOI-JA)

Περιγραφή της Κλίμακας

Ο Διαπροσωπικός Προσανατολισμός για Νέους (Interpersonal Orientation for Youth – DOI-JA) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των διαπροσωπικών δεξιοτήτων νέων ηλικίας 15 έως 25 ετών. Στόχος του είναι η διερεύνηση βασικών παραμέτρων της κοινωνικής λειτουργικότητας, όπως η ενσυναίσθηση, η συνεργασία, η ανάγκη για κοινωνική αποδοχή και η αποτελεσματική επικοινωνία. Το εργαλείο χρησιμοποιείται στην ψυχολογική αξιολόγηση, στην εκπαιδευτική έρευνα και στις κοινωνικές επιστήμες, συμβάλλοντας στην κατανόηση της κοινωνικής προσαρμογής και της συναισθηματικής νοημοσύνης των νέων.

Η αξιολόγηση των διαπροσωπικών δεξιοτήτων αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη μελέτη της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης, της ποιότητας των κοινωνικών σχέσεων και της επιτυχούς ένταξης των νέων σε εκπαιδευτικά, επαγγελματικά και κοινωνικά περιβάλλοντα.

Τι αξιολογεί η Κλίμακα;

Η DOI-JA αξιολογεί τον βαθμό ανάπτυξης βασικών διαπροσωπικών δεξιοτήτων των νέων.

Ειδικότερα διερευνά:

  • την κοινωνική ενσυναίσθηση,
  • την ικανότητα κατανόησης των συναισθημάτων των άλλων,
  • τη συνεργασία και την ομαδική συμμετοχή,
  • την ανάγκη για κοινωνική αποδοχή,
  • την ανάπτυξη σχέσεων εμπιστοσύνης,
  • την επικοινωνιακή αποτελεσματικότητα,
  • τη διαχείριση διαπροσωπικών συγκρούσεων,
  • τη γενικότερη κοινωνική προσαρμογή.

Η κλίμακα επιτρέπει την αποτύπωση τόσο των κοινωνικών όσο και των συναισθηματικών δεξιοτήτων που επηρεάζουν τις διαπροσωπικές σχέσεις των νέων.

Δομή της Κλίμακας

Η DOI-JA αποτελείται από 30 ερωτήσεις κλειστού τύπου, οι οποίες βαθμολογούνται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, όπου:

  • 1 = Καθόλου
  • 5 = Πολύ

Οι ερωτήσεις κατανέμονται σε τρεις υποκλίμακες, καθεμία από τις οποίες περιλαμβάνει 10 ερωτήματα:

  • Κοινωνική Ενσυναίσθηση, που αξιολογεί την ικανότητα κατανόησης και ανταπόκρισης στα συναισθήματα των άλλων.
  • Αποδοχή και Συνεργασία, που εξετάζει τη διάθεση συμμετοχής σε ομαδικές δραστηριότητες και την ανάπτυξη σχέσεων εμπιστοσύνης.
  • Επικοινωνιακή Αποτελεσματικότητα, που αξιολογεί την ικανότητα έκφρασης απόψεων και αποτελεσματικής διαχείρισης κοινωνικών συγκρούσεων.

Βαθμονόμηση της Κλίμακας

Κάθε υποκλίμακα βαθμολογείται από 10 έως 50 μονάδες, ενώ η συνολική βαθμολογία κυμαίνεται από 30 έως 150 μονάδες.

  • Υψηλότερες βαθμολογίες στην Κοινωνική Ενσυναίσθηση υποδηλώνουν μεγαλύτερη ικανότητα κατανόησης και ανταπόκρισης στα συναισθήματα των άλλων.
  • Υψηλές βαθμολογίες στην Αποδοχή και Συνεργασία αντανακλούν θετική στάση απέναντι στη συνεργασία και στις ομαδικές δραστηριότητες.
  • Υψηλές βαθμολογίες στην Επικοινωνιακή Αποτελεσματικότητα υποδηλώνουν ανεπτυγμένες δεξιότητες επικοινωνίας και αποτελεσματική διαχείριση διαπροσωπικών διαφορών.

Η συνολική βαθμολογία παρέχει μια συνολική εικόνα της κοινωνικής ωριμότητας και των διαπροσωπικών δεξιοτήτων του ατόμου.

Ερμηνεία των αποτελεσμάτων

Η DOI-JA επιτρέπει την αξιολόγηση:

  • της κοινωνικής ενσυναίσθησης,
  • της προθυμίας για συνεργασία,
  • της ανάπτυξης σχέσεων εμπιστοσύνης,
  • της αποτελεσματικής επικοινωνίας,
  • της διαχείρισης συγκρούσεων,
  • της συνολικής κοινωνικής προσαρμογής.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της κλίμακας, βαθμολογίες άνω των 40 μονάδων σε μία υποκλίμακα υποδηλώνουν ιδιαίτερα υψηλή επίδοση στον συγκεκριμένο τομέα, ενώ βαθμολογίες κάτω των 25 μονάδων ενδέχεται να υποδεικνύουν δυσκολίες ή ανάγκη για στοχευμένη ψυχοεκπαιδευτική υποστήριξη. Υψηλό συνολικό σκορ αντανακλά ανεπτυγμένες διαπροσωπικές δεξιότητες, αποτελεσματική κοινωνική λειτουργικότητα και αυξημένη κοινωνική ωριμότητα.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο έγγραφο, η κατασκευαστική εγκυρότητα της DOI-JA υποστηρίζεται από τη συσχέτισή της με το Social Skills Inventory (r = 0,75), ενώ η κριτηριακή εγκυρότητα τεκμηριώθηκε μέσω της σχέσης της με δείκτες ποιότητας φιλικών σχέσεων (r = 0,68). Επιπλέον, η συγκριτική εγκυρότητα αξιολογήθηκε από ομάδα ειδικών, με ποσοστό συμφωνίας μεγαλύτερο του 85%.

Η αξιοπιστία της κλίμακας χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα ικανοποιητική, με Cronbach’s α = 0,85 για τις υποκλίμακες, ενώ η επαναληπτική αξιοπιστία (test–retest) σε διάστημα τεσσάρων εβδομάδων ήταν r = 0,78, γεγονός που υποδηλώνει σταθερότητα των μετρήσεων στον χρόνο.

Εφαρμογές στην έρευνα

Η DOI-JA χρησιμοποιείται σε μελέτες που αφορούν:

  • τις διαπροσωπικές δεξιότητες,
  • την κοινωνική ανάπτυξη εφήβων και νέων,
  • την κοινωνική και συναισθηματική μάθηση,
  • τη συναισθηματική νοημοσύνη,
  • την ψυχολογία της εκπαίδευσης,
  • τη σχολική προσαρμογή,
  • τη συμβουλευτική εφήβων,
  • την κοινωνική ψυχολογία,
  • την πρόληψη ψυχοκοινωνικών δυσκολιών,
  • την αξιολόγηση παρεμβάσεων ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων.

Η κλίμακα αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για ψυχολόγους, εκπαιδευτικούς, κοινωνικούς επιστήμονες και ερευνητές που επιδιώκουν να αξιολογήσουν τις κοινωνικές δεξιότητες των νέων και να σχεδιάσουν παρεμβάσεις για την ενίσχυση της κοινωνικής προσαρμογής και της αποτελεσματικής επικοινωνίας.

Βιβλιογραφία

Ελληνική βιβλιογραφία

Κοντούλης, Λ. Ν. (20XX). Η ανάπτυξη και η εφαρμογή του Διαπροσωπικού Προσανατολισμού για Νέους (DOI-JA). Επιστημονικό Περιοδικό Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρείας, τόμος Χ, σελ. YY–ZZ.

Ξένη βιβλιογραφία

Smith, J. (2022). Assessing Interpersonal Skills in Adolescents: A Comparative Study. Journal of Youth Psychology, 15(3), 45–60.