Περιγραφή

Η Κλίμακα Αυτο-Αποτελεσματικότητας Χρήσης Προφυλακτικού (Condom Self-Efficacy Use Scale – CSEUS) αποτελεί ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ψυχομετρικό εργαλείο για την αξιολόγηση της εμπιστοσύνης που έχουν τα άτομα στην ικανότητά τους να χρησιμοποιούν σωστά και με συνέπεια το προφυλακτικό κατά τη σεξουαλική επαφή. Βασίζεται στη θεωρία της αυτο-αποτελεσματικότητας του Albert Bandura, σύμφωνα με την οποία οι πεποιθήσεις ενός ατόμου σχετικά με τις δυνατότητές του επηρεάζουν άμεσα τη συμπεριφορά και τη λήψη αποφάσεων.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται εκτενώς σε έρευνες δημόσιας υγείας, ψυχολογίας, νοσηλευτικής, κοινωνικής εργασίας και σεξουαλικής αγωγής, καθώς επιτρέπει την εκτίμηση των γνωστικών και ψυχολογικών παραγόντων που σχετίζονται με την ασφαλή σεξουαλική συμπεριφορά. Η εφαρμογή της συμβάλλει στον εντοπισμό πληθυσμιακών ομάδων με μειωμένη αυτοπεποίθηση ως προς τη χρήση προφυλακτικού, διευκολύνοντας τον σχεδιασμό στοχευμένων προγραμμάτων πρόληψης και προαγωγής της σεξουαλικής υγείας.

Τι αξιολογεί η κλίμακα

Η CSEUS εξετάζει τον βαθμό στον οποίο ένα άτομο αισθάνεται ικανό να χρησιμοποιήσει προφυλακτικό σε διαφορετικές περιστάσεις της σεξουαλικής ζωής του. Ειδικότερα, διερευνά την αυτοπεποίθηση σχετικά με την προμήθεια και κατοχή προφυλακτικών, τη σωστή εφαρμογή τους, την ικανότητα διαπραγμάτευσης της χρήσης τους με τον/την σύντροφο, τη διατήρηση της χρήσης ακόμη και σε καταστάσεις πίεσης ή έντονης συναισθηματικής φόρτισης, καθώς και την αντιμετώπιση πιθανών δυσκολιών ή αμηχανίας που μπορεί να προκύψουν.

Η αξιολόγηση αυτών των διαστάσεων επιτρέπει στους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα τους ψυχολογικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν την υιοθέτηση ασφαλών σεξουαλικών πρακτικών και να σχεδιάσουν αποτελεσματικότερες παρεμβάσεις πρόληψης.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην κλινική πράξη

Η κλίμακα χρησιμοποιείται σε μελέτες που αφορούν τη σεξουαλική συμπεριφορά εφήβων, φοιτητών και ενηλίκων, την πρόληψη των σεξουαλικά μεταδιδόμενων λοιμώξεων, συμπεριλαμβανομένου του HIV, την πρόληψη ανεπιθύμητων κυήσεων, την αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων σεξουαλικής αγωγής, την ανάπτυξη παρεμβάσεων προαγωγής υγείας και την αξιολόγηση συμπεριφορών υψηλού κινδύνου.

Παράλληλα, αξιοποιείται από επαγγελματίες υγείας για την εκτίμηση των αναγκών συγκεκριμένων πληθυσμιακών ομάδων και την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση της αυτο-αποτελεσματικότητας και της ασφαλούς σεξουαλικής συμπεριφοράς.

Βαθμολόγηση και ερμηνεία

Η CSEUS αποτελείται από δηλώσεις που βαθμολογούνται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, από 1 (Διαφωνώ απόλυτα) έως 5 (Συμφωνώ απόλυτα). Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των επιμέρους απαντήσεων, με τις υψηλότερες τιμές να υποδηλώνουν μεγαλύτερη αυτο-αποτελεσματικότητα ως προς τη χρήση προφυλακτικού.

Κατά την ανάλυση των δεδομένων συνιστάται η αξιολόγηση των ψυχομετρικών ιδιοτήτων της κλίμακας στον πληθυσμό εφαρμογής, συμπεριλαμβανομένης της αξιοπιστίας εσωτερικής συνέπειας (Cronbach’s α), της δομικής εγκυρότητας μέσω παραγοντικής ανάλυσης και της συγκλίνουσας ή διακριτής εγκυρότητας, όταν αυτό απαιτείται από το ερευνητικό πρωτόκολλο.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα που προκύπτουν από την CSEUS μπορούν να αναλυθούν με σύγχρονες στατιστικές τεχνικές ανάλογα με τους στόχους της μελέτης. Συχνά εφαρμόζονται περιγραφικά στατιστικά μέτρα για την παρουσίαση των επιπέδων αυτο-αποτελεσματικότητας, έλεγχοι διαφορών μεταξύ ομάδων, αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και επιβεβαιωτική ή διερευνητική παραγοντική ανάλυση για την αξιολόγηση της δομής της κλίμακας.

Σε παρεμβατικές μελέτες η CSEUS χρησιμοποιείται επίσης για τη σύγκριση των επιπέδων αυτο-αποτελεσματικότητας πριν και μετά την εφαρμογή εκπαιδευτικών ή συμβουλευτικών προγραμμάτων, συμβάλλοντας στην τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.

Πλεονεκτήματα της κλίμακας

Η CSEUS αποτελεί ένα σύντομο, εύχρηστο και επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο, το οποίο παρουσιάζει υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα σε διαφορετικούς πληθυσμούς. Η ευρεία διεθνής χρήση της επιτρέπει τη σύγκριση αποτελεσμάτων μεταξύ διαφορετικών χωρών και πολιτισμικών ομάδων, ενώ η προσαρμογή της σε διάφορα ερευνητικά περιβάλλοντα την καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμη τόσο στην ακαδημαϊκή έρευνα όσο και στην εφαρμοσμένη δημόσια υγεία.

Η αξιολόγηση της αυτο-αποτελεσματικότητας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους προγνωστικούς παράγοντες της πρόθεσης και της πραγματικής χρήσης προφυλακτικού, γεγονός που καθιστά την κλίμακα ιδιαίτερα πολύτιμη για την ανάπτυξη στρατηγικών πρόληψης και προαγωγής της σεξουαλικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Bandura, A. (1994). Social cognitive theory and exercise of control over HIV infection. In R. J. DiClemente & J. L. Peterson (Eds.), Preventing AIDS: Theories and Methods of Behavioral Interventions (pp. 25–59). Springer.

Barkley, T. W., & Burns, J. L. (2000). Factor analysis of the Condom Use Self-Efficacy Scale among multicultural college students. Health Education Research, 15(4), 485–489.

Brafford, L. J., & Beck, K. H. (1991). Development and validation of a condom self-efficacy scale for college students. Journal of American College Health, 39(5), 219–225.

Brien, T. M., Thombs, D. L., Mahoney, C. A., & Wallnau, L. (1994). Dimensions of self-efficacy among three distinct groups of condom users. Journal of American College Health, 42(4), 167–174.

Cecil, H., & Pinkerton, S. D. (1998). Reliability and validity of a self-efficacy instrument for protective sexual behaviors. Journal of American College Health, 47(3), 113–121.