Κλίμακα Αντικοινωνικών Στάσεων [AAS-16]

Περιγραφή

Το Antisocial Attitudes Questionnaire (AAQ) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των γνωστικών, συναισθηματικών και συμπεριφορικών στάσεων που σχετίζονται με την αντικοινωνική συμπεριφορά. Σκοπός του είναι να αποτυπώσει τον βαθμό στον οποίο ένα άτομο υιοθετεί πεποιθήσεις που δικαιολογούν, ενισχύουν ή ευνοούν συμπεριφορές οι οποίες παραβιάζουν κοινωνικούς κανόνες, δικαιώματα τρίτων ή θεσμικά αποδεκτές μορφές κοινωνικής συμβίωσης.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται κυρίως στην εγκληματολογική ψυχολογία, στην κλινική ψυχολογία, στην ψυχιατρική και στην έρευνα της παραβατικής συμπεριφοράς, συμβάλλοντας στην κατανόηση των γνωστικών παραγόντων που συνδέονται με την ανάπτυξη και τη διατήρηση αντικοινωνικών στάσεων.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Οι αντικοινωνικές στάσεις αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους γνωστικούς παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση παραβατικής συμπεριφοράς. Σύμφωνα με τη θεωρία της Γνωστικής Κοινωνικής Μάθησης (Social Cognitive Theory) και το μοντέλο Risk–Need–Responsivity (RNR) των Andrews και Bonta, οι πεποιθήσεις, οι αξίες και οι γνωστικές διεργασίες επηρεάζουν σημαντικά τη συμπεριφορά του ατόμου.

Άτομα που παρουσιάζουν υψηλά επίπεδα αντικοινωνικών στάσεων είναι πιθανότερο να δικαιολογούν την παραβίαση των κανόνων, να υποτιμούν τις συνέπειες των πράξεών τους, να εμφανίζουν περιορισμένη ενσυναίσθηση προς τους άλλους και να θεωρούν αποδεκτές μορφές επιθετικής ή παραβατικής συμπεριφοράς όταν αυτές εξυπηρετούν προσωπικούς στόχους.

Το AAQ αναπτύχθηκε για να αξιολογήσει αυτές τις γνωστικές διεργασίες και να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο τόσο για ερευνητικούς όσο και για κλινικούς σκοπούς.

Τι αξιολογεί το εργαλείο

Το AAQ αξιολογεί το βαθμό στον οποίο οι συμμετέχοντες υιοθετούν στάσεις που σχετίζονται με την αντικοινωνική συμπεριφορά. Εξετάζει την αποδοχή της παραβίασης κοινωνικών κανόνων, την τάση δικαιολόγησης παραβατικών ενεργειών, τη μειωμένη αίσθηση προσωπικής ευθύνης, την επιθετικότητα, την έλλειψη σεβασμού προς τα δικαιώματα των άλλων, τη δυσπιστία απέναντι στους κοινωνικούς θεσμούς, την παρορμητικότητα στη λήψη αποφάσεων και την περιορισμένη συμμόρφωση προς τους νόμους και τους κοινωνικούς κανόνες.

Η αξιολόγηση αυτών των γνωστικών χαρακτηριστικών επιτρέπει τη δημιουργία ενός συνολικού προφίλ αντικοινωνικών στάσεων και συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των παραγόντων που σχετίζονται με την παραβατική συμπεριφορά.

Τομείς εφαρμογής

Το AAQ χρησιμοποιείται στην εγκληματολογική ψυχολογία, στην κλινική αξιολόγηση, στην ψυχιατρική, στην κοινωνική εργασία και στην έρευνα της παραβατικότητας. Εφαρμόζεται σε μελέτες που εξετάζουν τη νεανική παραβατικότητα, την εγκληματική συμπεριφορά, την υποτροπή μετά από σωφρονιστικές παρεμβάσεις και τη σχέση μεταξύ προσωπικότητας και παραβατικών στάσεων.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών και συμβουλευτικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στη γνωστική αναδόμηση αντικοινωνικών πεποιθήσεων και στη μείωση του κινδύνου επανάληψης παραβατικών συμπεριφορών.

Διαδικασία χορήγησης

Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από δηλώσεις αυτοαναφοράς στις οποίες οι συμμετέχοντες καλούνται να δηλώσουν τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας τους χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα τύπου Likert, από το 1 («Διαφωνώ απόλυτα») έως το 5 («Συμφωνώ απόλυτα»). Η συμπλήρωση απαιτεί περίπου 10 έως 15 λεπτά και μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε έντυπη όσο και σε ηλεκτρονική μορφή.

Η διαδικασία χορήγησης είναι απλή και κατάλληλη για χρήση τόσο σε ερευνητικά όσο και σε εφαρμοσμένα κλινικά ή σωφρονιστικά πλαίσια.

Βαθμολόγηση

Οι απαντήσεις μετατρέπονται σε αριθμητικές βαθμολογίες σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαλείου και υπολογίζεται συνολική βαθμολογία αντικοινωνικών στάσεων. Σε ορισμένες εκδόσεις εφαρμόζεται αντίστροφη βαθμολόγηση σε συγκεκριμένες δηλώσεις πριν από τον υπολογισμό του συνολικού σκορ.

Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν ισχυρότερη υιοθέτηση αντικοινωνικών στάσεων, μεγαλύτερη αποδοχή της παραβίασης κοινωνικών κανόνων και αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης γνωστικών προτύπων που σχετίζονται με αντικοινωνικές ή παραβατικές συμπεριφορές. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται πάντοτε σε συνδυασμό με την κλινική αξιολόγηση, το ιστορικό του ατόμου και άλλες ψυχομετρικές μετρήσεις.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Το AAQ αξιολογείται σύμφωνα με τις βασικές αρχές της ψυχομετρίας και οι ιδιότητές του περιλαμβάνουν την εξέταση της εσωτερικής συνέπειας μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), της διερευνητικής και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης, καθώς και της συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας μέσω της συσχέτισής του με εργαλεία αξιολόγησης εγκληματικής σκέψης, αντικοινωνικής προσωπικότητας, επιθετικότητας και παραβατικής συμπεριφοράς.

Οι σχετικές έρευνες δείχνουν ότι οι κλίμακες αξιολόγησης αντικοινωνικών στάσεων αποτελούν σημαντικά εργαλεία για την εκτίμηση του κινδύνου παραβατικής συμπεριφοράς και για τον σχεδιασμό κατάλληλων θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Πλεονεκτήματα

Το AAQ παρέχει μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση των γνωστικών παραγόντων που σχετίζονται με την αντικοινωνική συμπεριφορά. Είναι εύχρηστο, σύντομο και κατάλληλο για εφαρμογή σε ερευνητικά, κλινικά και σωφρονιστικά περιβάλλοντα. Παράλληλα, συμβάλλει στον εντοπισμό γνωστικών μοτίβων που μπορούν να αποτελέσουν στόχο θεραπευτικών παρεμβάσεων, ενώ διευκολύνει την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων γνωστικής αναδόμησης και κοινωνικής επανένταξης.

Περιορισμοί

Το εργαλείο βασίζεται στην αυτοαναφορά και, ως εκ τούτου, οι απαντήσεις ενδέχεται να επηρεάζονται από την κοινωνικά επιθυμητή συμπεριφορά ή από την πρόθεση των συμμετεχόντων να αποκρύψουν αντικοινωνικές πεποιθήσεις. Επιπλέον, οι αντικοινωνικές στάσεις αποτελούν μόνο έναν από τους πολλούς παράγοντες που σχετίζονται με την παραβατική συμπεριφορά και δεν επαρκούν από μόνες τους για την πρόβλεψη της εγκληματικής δράσης. Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα θα πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με κλινική συνέντευξη, ιστορικό συμπεριφοράς και συμπληρωματικές ψυχομετρικές αξιολογήσεις.

Βιβλιογραφία

Andrews, D. A., & Bonta, J. (2010). The Psychology of Criminal Conduct (5th ed.). Matthew Bender & Company.

Walters, G. D. (2002). The Psychological Inventory of Criminal Thinking Styles (PICTS): A review and meta-analysis. Assessment, 9(3), 278–291.

Andrews, D. A., Bonta, J., & Wormith, J. S. (2006). The recent past and near future of risk and/or need assessment. Crime & Delinquency, 52(1), 7–27.

Gendreau, P., Little, T., & Goggin, C. (1996). A meta-analysis of the predictors of adult offender recidivism. Criminology, 34(4), 575–608.