Περιγραφή

Η Κλίμακα Σύντομης Αίσθησης Κοινότητας (Brief Sense of Community Scale – BSCS-8) αποτελεί ένα σύντομο αλλά ιδιαίτερα αξιόπιστο ψυχομετρικό εργαλείο που αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο τα άτομα αισθάνονται ότι αποτελούν ενεργό και ουσιαστικό μέρος μιας κοινότητας. Η έννοια της αίσθησης κοινότητας περιλαμβάνει το αίσθημα του ανήκειν, την αμοιβαία υποστήριξη, τη συμμετοχή και τη συναισθηματική σύνδεση με τα υπόλοιπα μέλη μιας ομάδας ή κοινότητας.

Η BSCS-8 αναπτύχθηκε ως σύντομη έκδοση προηγούμενων εργαλείων μέτρησης της αίσθησης κοινότητας, διατηρώντας παράλληλα υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα. Η κλίμακα αποτελείται από 8 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούν τέσσερις βασικές διαστάσεις της αίσθησης κοινότητας: το αίσθημα του ανήκειν, την αμοιβαία φροντίδα μεταξύ των μελών, την προσωπική επιρροή μέσα στην κοινότητα και τη σημασία που αποδίδει το άτομο στη συγκεκριμένη κοινότητα. Οι απαντήσεις δίνονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, από «Διαφωνώ απόλυτα» έως «Συμφωνώ απόλυτα».

Η κλίμακα χρησιμοποιείται ευρέως στην κοινωνική ψυχολογία, την ψυχολογία της κοινότητας, τη δημόσια υγεία, την εκπαίδευση, την κοινωνική εργασία και την οργανωσιακή έρευνα, όπου η κοινωνική συνοχή και το αίσθημα του ανήκειν αποτελούν βασικούς δείκτες κοινωνικής ευημερίας.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η έννοια της αίσθησης κοινότητας (Sense of Community) διατυπώθηκε θεωρητικά από τους McMillan και Chavis (1986) και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της ψυχολογίας της κοινότητας.

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, η αίσθηση κοινότητας αποτελείται από τέσσερις βασικές διαστάσεις: την αίσθηση του ανήκειν (membership), την αμοιβαία επιρροή μεταξύ των μελών (influence), την ικανοποίηση των αναγκών μέσω της συμμετοχής στην κοινότητα (integration and fulfillment of needs) και τη συναισθηματική σύνδεση (shared emotional connection).

Υψηλή αίσθηση κοινότητας έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη ψυχική ευημερία, αυξημένη κοινωνική εμπιστοσύνη, υψηλότερα επίπεδα κοινωνικής συμμετοχής, καλύτερη ποιότητα ζωής και ισχυρότερη ψυχολογική ανθεκτικότητα. Αντίθετα, χαμηλή αίσθηση κοινότητας συνδέεται συχνά με κοινωνική απομόνωση, μειωμένη συμμετοχή στα κοινά και αυξημένη ψυχολογική δυσφορία.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Η BSCS-8 αποτελείται από 8 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούν τις βασικές διαστάσεις της αίσθησης κοινότητας. Οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα Likert, από 1 («Διαφωνώ απόλυτα») έως 5 («Συμφωνώ απόλυτα»), με υψηλότερες βαθμολογίες να υποδηλώνουν ισχυρότερη αίσθηση κοινότητας.

Η αξιοπιστία της κλίμακας αξιολογείται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α και McDonald’s ω, ενώ η σταθερότητα των μετρήσεων εξετάζεται με test–retest reliability.

Η εγκυρότητα κατασκευής διερευνάται μέσω Εξερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA). Η συγκλίνουσα εγκυρότητα εξετάζεται μέσω συσχετίσεων με εργαλεία μέτρησης της κοινωνικής υποστήριξης, της κοινωνικής συνοχής, της συμμετοχής στα κοινά, της ποιότητας ζωής και της ψυχολογικής ευημερίας, ενώ η διακριτή εγκυρότητα αξιολογείται έναντι μη σχετιζόμενων κοινωνικών και ψυχολογικών κατασκευών.

Η BSCS-8 έχει επικυρωθεί σε διαφορετικούς πολιτισμικούς πληθυσμούς και χρησιμοποιείται τόσο σε τοπικές κοινότητες όσο και σε σχολεία, πανεπιστήμια, εργασιακούς οργανισμούς και διαδικτυακές κοινότητες.

Ανάλυση δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία περιλαμβάνει τον υπολογισμό της συνολικής βαθμολογίας αίσθησης κοινότητας καθώς και, όπου απαιτείται, επιμέρους βαθμολογιών των τεσσάρων θεωρητικών διαστάσεων. Η περιγραφική στατιστική περιλαμβάνει μέσους όρους, τυπικές αποκλίσεις, διαμέσους και ποσοστιαίες κατανομές.

Η αξιοπιστία εξετάζεται μέσω των συντελεστών Cronbach’s α, McDonald’s ω και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων, ενώ η παραγοντική δομή αξιολογείται με Exploratory Factor Analysis (EFA) και Confirmatory Factor Analysis (CFA).

Οι βαθμολογίες της BSCS-8 χρησιμοποιούνται σε αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, αναλύσεις διακύμανσης (ANOVA/MANOVA), πολυεπίπεδα μοντέλα και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), προκειμένου να διερευνηθεί η σχέση της αίσθησης κοινότητας με την ψυχική υγεία, την κοινωνική συμμετοχή, την κοινωνική εμπιστοσύνη, την ποιότητα ζωής, την ανθεκτικότητα και την κοινωνική συνοχή.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται επίσης για την αξιολόγηση κοινοτικών παρεμβάσεων, κοινωνικών προγραμμάτων και πολιτικών που στοχεύουν στην ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και της ενεργού συμμετοχής των πολιτών.

Εφαρμογές

Η BSCS-8 χρησιμοποιείται στην ψυχολογία της κοινότητας, την κοινωνική ψυχολογία, τη δημόσια υγεία, την κοινωνική εργασία, την εκπαίδευση και την οργανωσιακή έρευνα. Αξιοποιείται για την αξιολόγηση της κοινωνικής συνοχής σε τοπικές κοινότητες, σχολικές μονάδες, πανεπιστήμια, επαγγελματικούς οργανισμούς και διαδικτυακά δίκτυα.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται σε μελέτες που διερευνούν τη σχέση της αίσθησης κοινότητας με την ψυχική υγεία, την κοινωνική υποστήριξη, την κοινωνική ένταξη, την ενεργό συμμετοχή των πολιτών, την ευημερία και την ποιότητα ζωής.

Βιβλιογραφία

McMillan, D. W., & Chavis, D. M. (1986). Sense of community: A definition and theory. Journal of Community Psychology, 14, 6–23.

Peterson, N. A., Speer, P. W., & Hughey, J. (2006). Measuring sense of community: A methodological interpretation of the factor structure debate. Journal of Community Psychology, 34, 453–469.

Peterson, N. A., Speer, P. W., & McMillan, D. W. (2008). Validation of a brief sense of community scale: Confirmation of the principal theory of sense of community. Journal of Community Psychology, 36, 61–73.

Peterson, N. A., Speer, P. W., & McMillan, D. W. (2013). Brief Sense of Community Scale. Στο C. A. Simmons & P. Lehmann (Eds.), Tools for Strengths-Based Assessment and Evaluation (pp. 356–357). Springer.