Απογραφικός Κατάλογος Επαγγελματικής Εξουθένωσης Maslach [MBI-22]

Περιγραφή του Ερωτηματολογίου

Το Maslach Burnout Inventory (MBI-22) είναι ένα ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout) και των συναισθημάτων και στάσεων που αναπτύσσονται σε σχέση με την εργασία.

Η μορφή που περιλαμβάνεται στο διαθέσιμο αρχείο αποτελείται από 22 ερωτήσεις/δηλώσεις, μέσω των οποίων ο συμμετέχων καλείται να αναφέρει πόσο συχνά βιώνει συγκεκριμένες εμπειρίες που σχετίζονται με την επαγγελματική του δραστηριότητα.

Στην πρώτη σελίδα του αρχείου παρουσιάζεται έκδοση προσαρμοσμένη στο εκπαιδευτικό περιβάλλον, καθώς οι δηλώσεις αναφέρονται στη διδασκαλία, στο σχολείο και στην αλληλεπίδραση με τους μαθητές. Στις επόμενες σελίδες παρουσιάζονται αντίστοιχες διατυπώσεις με αναφορές σε ασθενείς, οι οποίες αφορούν επαγγελματικό περιβάλλον παροχής φροντίδας.

Το MBI επιτρέπει την πολυδιάστατη προσέγγιση της επαγγελματικής εξουθένωσης και δεν περιορίζει την αξιολόγηση σε έναν ενιαίο συνολικό δείκτη.

Στόχος

Βασικός στόχος του MBI-22 είναι η συστηματική αξιολόγηση διαφορετικών πτυχών της επαγγελματικής εξουθένωσης και του τρόπου με τον οποίο το άτομο βιώνει τη σχέση του με την εργασία και τους ανθρώπους με τους οποίους αλληλεπιδρά επαγγελματικά.

Μέσω των ερωτήσεων διερευνώνται εμπειρίες όπως η συναισθηματική και σωματική εξάντληση από την εργασία, η κόπωση στο τέλος της εργασιακής ημέρας, η ένταση που δημιουργείται από την άμεση επαφή με μαθητές ή ασθενείς, καθώς και η στάση του επαγγελματία απέναντι στους ανθρώπους με τους οποίους εργάζεται.

Παράλληλα, εξετάζονται θετικότερες πλευρές της επαγγελματικής εμπειρίας, όπως η αίσθηση αποτελεσματικότητας, η ικανότητα κατανόησης των άλλων, η δημιουργία κατάλληλου κλίματος στις επαγγελματικές σχέσεις και η αίσθηση επίτευξης αξιόλογων αποτελεσμάτων.

Διαστάσεις της Επαγγελματικής Εξουθένωσης

Το περιεχόμενο των 22 ερωτήσεων καλύπτει τρεις βασικές περιοχές της επαγγελματικής εμπειρίας:

Συναισθηματική Εξάντληση (Emotional Exhaustion): αφορά αισθήματα σωματικής και συναισθηματικής εξάντλησης που σχετίζονται με τις απαιτήσεις της εργασίας. Περιλαμβάνει εμπειρίες όπως το αίσθημα εξάντλησης από την εργασία, η κόπωση κατά την έναρξη μιας νέας εργασιακής ημέρας και η αίσθηση ότι η εργασία απαιτεί μεγάλη προσωπική προσπάθεια.

Αποπροσωποποίηση (Depersonalization): αφορά περισσότερο αποστασιοποιημένες ή απρόσωπες στάσεις απέναντι στους ανθρώπους με τους οποίους ο επαγγελματίας έρχεται σε επαφή στο πλαίσιο της εργασίας του. Στο διαθέσιμο υλικό περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, δηλώσεις σχετικά με τη σκληρότερη αντιμετώπιση των άλλων ή τη μειωμένη συναισθηματική εμπλοκή.

Προσωπική Επίτευξη (Personal Accomplishment): αφορά την αντίληψη της προσωπικής αποτελεσματικότητας και επίτευξης μέσα από την εργασία. Περιλαμβάνει στοιχεία όπως η αποτελεσματική αντιμετώπιση προβλημάτων, η κατανόηση των συναισθημάτων των μαθητών ή ασθενών, η θετική επίδραση στη ζωή των άλλων και η αίσθηση ότι έχουν επιτευχθεί αξιόλογα πράγματα μέσω της εργασίας.

Οι τρεις αυτές περιοχές επιτρέπουν τη δημιουργία ενός περισσότερο ολοκληρωμένου προφίλ της επαγγελματικής εμπειρίας του συμμετέχοντα.

Βαθμολόγηση

Στην πρώτη σελίδα του διαθέσιμου αρχείου οι 22 προτάσεις αξιολογούνται μέσω επταβάθμιας κλίμακας συχνότητας. Οι επιλογές εκτείνονται από το «Ποτέ» έως το «Κάθε μέρα» και αποτυπώνουν πόσο συχνά ο συμμετέχων βιώνει κάθε συναίσθημα ή στάση.

Στις σελίδες 2 και 3 παρουσιάζεται αντίστοιχη μορφή με αριθμητική βαθμολόγηση:

0 – Ποτέ
1 – Λίγες φορές τον χρόνο
2 – 1 φορά/μηνιαίως ή λιγότερο
3 – 2–3 φορές τον μήνα
4 – 1 φορά την εβδομάδα
5 – Αρκετές φορές την εβδομάδα
6 – Κάθε μέρα

Η βαθμολόγηση βασίζεται επομένως στη συχνότητα εμφάνισης των συγκεκριμένων επαγγελματικών εμπειριών.

Κατά την ανάλυση είναι σημαντικό οι διαφορετικές διαστάσεις να εξετάζονται ξεχωριστά. Οι θετικά διατυπωμένες ερωτήσεις που αφορούν την προσωπική επίτευξη έχουν διαφορετική ερμηνευτική κατεύθυνση από τις ερωτήσεις που αφορούν την εξάντληση και την αποστασιοποίηση.

Ανάλυση Δεδομένων

Η ανάλυση του MBI-22 μπορεί να πραγματοποιηθεί σε επίπεδο των επιμέρους διαστάσεων, ώστε να αποτυπώνεται το διαφορετικό προφίλ επαγγελματικής εξουθένωσης κάθε συμμετέχοντα.

Για κάθε διάσταση μπορούν να υπολογιστούν περιγραφικά στατιστικά στοιχεία, όπως μέσος όρος, τυπική απόκλιση, διάμεσος και εύρος τιμών.

Η εσωτερική συνέπεια των επιμέρους διαστάσεων μπορεί επίσης να εξεταστεί μέσω κατάλληλων δεικτών αξιοπιστίας, εφόσον αυτό αποτελεί μέρος του ερευνητικού σχεδιασμού.

Οι βαθμολογίες μπορούν να συγκριθούν μεταξύ διαφορετικών επαγγελματικών ή δημογραφικών ομάδων και να εξεταστούν σε σχέση με άλλες μεταβλητές που περιλαμβάνονται στην εκάστοτε έρευνα.

Εφαρμογές

Το MBI-22 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της επαγγελματικής εξουθένωσης σε επαγγελματικά περιβάλλοντα στα οποία η εργασία περιλαμβάνει σημαντική διαπροσωπική και συναισθηματική αλληλεπίδραση.

Το διαθέσιμο αρχείο παρουσιάζει χαρακτηριστικά δύο τέτοια πλαίσια: την εκπαίδευση, όπου οι ερωτήσεις αναφέρονται στους μαθητές και στη διδασκαλία, και την παροχή φροντίδας, όπου οι αντίστοιχες διατυπώσεις αναφέρονται στους ασθενείς.

Η αξιολόγηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ερευνητικούς σκοπούς, για τη διερεύνηση παραγόντων που συνδέονται με την επαγγελματική εξουθένωση και για την παρακολούθηση διαφορών μεταξύ ομάδων ή χρονικών περιόδων.

Ελληνική Προσαρμογή

Στο διαθέσιμο αρχείο η έκδοση για το εκπαιδευτικό πλαίσιο αναφέρεται ως:

«Το ερωτηματολόγιο Επαγγελματικής Εξουθένωσης της Maslach (MBI) – Maslach & Jackson, 1986. Μετάφραση και Προσαρμογή στα Ελληνικά: Kokkinos (2006)».

Η αναφορά αυτή είναι σημαντική για την τεκμηρίωση της συγκεκριμένης ελληνικής μορφής που περιλαμβάνεται στο αρχείο.

Βιβλιογραφία

Maslach, C., & Jackson, S. E. (1986). Maslach Burnout Inventory Manual. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press.

Kokkinos (2006). Ελληνική μετάφραση και προσαρμογή του Maslach Burnout Inventory, όπως αναφέρεται στο διαθέσιμο ερωτηματολόγιο.