Κλίμακα Swanson, Nolan, και Pelham, Έκδοση IV – Μορφή Δασκάλου [SNAP-IV-26]

Περιγραφή

Η Swanson, Nolan, and Pelham Rating Scale – Version IV, Teacher Form (SNAP–IV-26) αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης συμπεριφορικών και αναπτυξιακών συμπτωμάτων σε παιδιά και εφήβους, με τη συμπλήρωση να πραγματοποιείται από τον εκπαιδευτικό. Η κλίμακα χρησιμοποιείται κυρίως για την καταγραφή συμπτωμάτων που σχετίζονται με τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) και την Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή, όπως αυτή αποτυπώνεται μέσα από παρατηρήσιμες συμπεριφορές στο σχολικό περιβάλλον.

Η μορφή εκπαιδευτικού έχει ιδιαίτερη αξία, καθώς επιτρέπει την αξιολόγηση της συμπεριφοράς του μαθητή σε ένα δομημένο περιβάλλον με σαφείς απαιτήσεις προσοχής, αυτορρύθμισης, τήρησης κανόνων και κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Η SNAP-IV-26 δεν περιορίζεται σε μια γενική εκτίμηση δυσκολιών, αλλά οργανώνει την παρατήρηση γύρω από συγκεκριμένους τομείς συμπτωμάτων, προσφέροντας μια περισσότερο συστηματική εικόνα της λειτουργίας του μαθητή.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το θεωρητικό πλαίσιο της SNAP-IV-26 συνδέεται με την αξιολόγηση βασικών συμπτωμάτων της ΔΕΠΥ και της εναντιωματικής συμπεριφοράς.

Η απροσεξία αφορά δυσκολίες στη διατήρηση της προσοχής, στην παρακολούθηση οδηγιών, στην οργάνωση και στην ολοκλήρωση δραστηριοτήτων.

Η υπερκινητικότητα/παρορμητικότητα αφορά αυξημένη κινητική δραστηριότητα, δυσκολία παραμονής σε καθιστή θέση, παρορμητικές αντιδράσεις και περιορισμένη ικανότητα αναμονής.

Η εναντιωματική συμπεριφορά αφορά συχνές αντιδράσεις θυμού, αντιπαράθεσης, αμφισβήτησης κανόνων και δυσκολίας συμμόρφωσης με απαιτήσεις ή οδηγίες.

Η αξιολόγηση αυτών των συμπεριφορών από τον εκπαιδευτικό είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή τα συμπτώματα μπορούν να εκδηλώνονται διαφορετικά ανάλογα με το πλαίσιο και τις απαιτήσεις του περιβάλλοντος.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η SNAP-IV Teacher Form περιλαμβάνει 26 δηλώσεις.

Από αυτές, οι πρώτες 18 αφορούν συμπτώματα ΔΕΠΥ, με 9 στοιχεία να σχετίζονται με την απροσεξία και 9 με την υπερκινητικότητα/παρορμητικότητα. Τα υπόλοιπα 8 στοιχεία αφορούν συμπεριφορές που σχετίζονται με την εναντιωματική προκλητική συμπεριφορά.

Οι εκπαιδευτικοί αξιολογούν τη συχνότητα ή την ένταση με την οποία εμφανίζεται κάθε συμπεριφορά χρησιμοποιώντας τετραβάθμια κλίμακα Likert με τις επιλογές «καθόλου», «λίγο», «αρκετά» και «πολύ».

Οι δηλώσεις περιγράφουν συγκεκριμένες, παρατηρήσιμες συμπεριφορές, όπως δυσκολία διατήρησης της προσοχής, αδυναμία παραμονής καθιστού, παρορμητικότητα και συχνή απώλεια ψυχραιμίας.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση της SNAP-IV-26 βασίζεται στην κωδικοποίηση των απαντήσεων στα 26 στοιχεία και στον υπολογισμό επιμέρους βαθμολογιών για τις βασικές διαστάσεις της κλίμακας.

Μπορούν να υπολογιστούν ξεχωριστές βαθμολογίες για την απροσεξία, την υπερκινητικότητα/παρορμητικότητα και την εναντιωματική συμπεριφορά. Η χρήση υποκλιμάκων επιτρέπει να αναγνωριστεί ποιο είδος συμπτωμάτων είναι περισσότερο έντονο για έναν συγκεκριμένο μαθητή.

Σε ερευνητικά πρωτόκολλα, τα αποτελέσματα μπορούν να συσχετιστούν με μεταβλητές όπως η σχολική επίδοση, η κοινωνική λειτουργικότητα, οι δυσκολίες συμπεριφοράς και άλλοι δείκτες ψυχοκοινωνικής προσαρμογής.

Η SNAP-IV-26 μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις, ώστε να παρακολουθούνται μεταβολές στη συμπεριφορά με την πάροδο του χρόνου ή μετά από εκπαιδευτικές, ψυχολογικές ή θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της SNAP-IV-26 περιλαμβάνει τη διερεύνηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των επιμέρους υποκλιμάκων.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί μέσω του Cronbach‘s α και συμπληρωματικά μέσω του McDonald‘s ω, τόσο για τις επιμέρους διαστάσεις όσο και για το συνολικό σύνολο των στοιχείων, όπου αυτό είναι κατάλληλο.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ώστε να εξεταστεί κατά πόσο τα στοιχεία οργανώνονται στις αναμενόμενες διαστάσεις απροσεξίας, υπερκινητικότητας/παρορμητικότητας και εναντιωματικής συμπεριφοράς.

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω συσχετίσεων με άλλες αναγνωρισμένες κλίμακες συμπτωμάτων ΔΕΠΥ και συμπεριφορικών δυσκολιών.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Οι απαντήσεις της SNAP-IV-26 βαθμολογούνται συνήθως σε τετραβάθμιο σύστημα, από χαμηλή ή μηδενική παρουσία συμπτώματος έως υψηλή παρουσία.

Οι βαθμολογίες μπορούν να αθροίζονται ή να υπολογίζεται ο μέσος όρος ανά υποκλίμακα, ανάλογα με το πρωτόκολλο που ακολουθείται.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν συχνότερη ή εντονότερη παρουσία των αντίστοιχων συμπτωμάτων.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει μέσο όρο, διάμεσο, τυπική απόκλιση και κατανομή των βαθμολογιών ανά υποκλίμακα. Οι σχέσεις με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να διερευνηθούν μέσω Pearson ή Spearman.

Οι διαφορές μεταξύ ομάδων μπορούν να εξεταστούν με Student’s t-test, ANOVA ή αντίστοιχες μη παραμετρικές μεθόδους.

Σε περισσότερο σύνθετα ερευνητικά σχέδια μπορούν να χρησιμοποιηθούν μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης ή πολυεπίπεδη ανάλυση, ιδιαίτερα όταν οι μαθητές είναι ομαδοποιημένοι σε τάξεις ή σχολικές μονάδες.

Στόχος και εφαρμογές στην εκπαιδευτική και κλινική έρευνα

Βασικός στόχος της SNAP-IV-26 είναι η συστηματική καταγραφή συμπτωμάτων ΔΕΠΥ και εναντιωματικής συμπεριφοράς από την οπτική του εκπαιδευτικού.

Στο σχολικό πλαίσιο, η κλίμακα μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση μαθητών που εμφανίζουν αυξημένες δυσκολίες προσοχής, αυτορρύθμισης ή συμπεριφοράς και να υποστηρίξει τη λήψη αποφάσεων για περαιτέρω αξιολόγηση.

Σε ερευνητικά πρωτόκολλα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της σχέσης των συμπτωμάτων με τη σχολική επίδοση, τις κοινωνικές σχέσεις, τη λειτουργικότητα στην τάξη και άλλες αναπτυξιακές μεταβλητές.

Η SNAP-IV-26 μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί για την παρακολούθηση της ανταπόκρισης σε παρεμβάσεις, ιδιαίτερα όταν επαναλαμβάνεται η αξιολόγηση από τον ίδιο εκπαιδευτικό σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.

Η κλίμακα δεν αποτελεί από μόνη της διαγνωστικό εργαλείο. Η διάγνωση της ΔΕΠΥ ή άλλης διαταραχής απαιτεί ολοκληρωμένη αξιολόγηση, συνδυασμό πληροφοριών από περισσότερα περιβάλλοντα και συνεκτίμηση της λειτουργικότητας του παιδιού.

Βιβλιογραφία

Swanson, J. M., & Pelham, W. E. (1992). The SNAP-IV Rating Scale. Irvine, CA: University of California Child Development Center.