Κλίμακα Αντιλαμβανόμενης Κοινωνικής Υποστήριξης-Οικογένειας [SPSSF-4]

Περιγραφή

Η Scale of Perceived Social Support – Family (PSS-Fa) αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται ότι λαμβάνει υποστήριξη από την οικογένειά του. Η κλίμακα εστιάζει στην υποκειμενική εμπειρία της οικογενειακής υποστήριξης και στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αξιολογεί τη διαθεσιμότητα, την αποδοχή και τη βοήθεια που λαμβάνει από τα μέλη της οικογένειάς του.

Η αντιλαμβανόμενη κοινωνική υποστήριξη αποτελεί σημαντική διάσταση της ψυχοκοινωνικής λειτουργικότητας, καθώς μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το άτομο διαχειρίζεται δυσκολίες, στρεσογόνες καταστάσεις και απαιτήσεις της καθημερινής ζωής. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η PSS-Fa δεν αποτυπώνει απλώς την αντικειμενική ύπαρξη οικογενειακού δικτύου, αλλά κυρίως το κατά πόσο το άτομο αισθάνεται ότι μπορεί πραγματικά να βασιστεί στην οικογένειά του.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το θεωρητικό πλαίσιο της PSS-Fa συνδέεται με την έννοια της αντιλαμβανόμενης κοινωνικής υποστήριξης, σύμφωνα με την οποία η αντίληψη ότι υπάρχουν διαθέσιμα και υποστηρικτικά πρόσωπα μπορεί να λειτουργεί προστατευτικά απέναντι στις αρνητικές επιδράσεις του στρες.

Η οικογενειακή υποστήριξη μπορεί να εκφράζεται με διαφορετικούς τρόπους. Η συναισθηματική υποστήριξη αφορά την κατανόηση, την αποδοχή, την ενσυναίσθηση και τη συναισθηματική διαθεσιμότητα των μελών της οικογένειας. Η πρακτική υποστήριξη αφορά τη βοήθεια σε καθημερινές ανάγκες και προβλήματα, ενώ η διαθεσιμότητα σχετίζεται με την πεποίθηση ότι το άτομο μπορεί να απευθυνθεί στην οικογένειά του όταν χρειάζεται βοήθεια.

Η αντίληψη της οικογενειακής υποστήριξης μπορεί να διαφοροποιείται σημαντικά μεταξύ ατόμων ακόμη και όταν οι αντικειμενικές συνθήκες είναι παρόμοιες. Για τον λόγο αυτό, η PSS-Fa είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν το ερευνητικό ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη βιωμένη εμπειρία της υποστήριξης.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η PSS-Fa περιλαμβάνει δηλώσεις που σχετίζονται με διαφορετικές πτυχές της οικογενειακής υποστήριξης. Οι βασικές περιοχές που εξετάζονται αφορούν τη συναισθηματική στήριξη, την πρακτική βοήθεια, τη διαθεσιμότητα της οικογένειας και την αίσθηση αποδοχής.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να δηλώσουν τον βαθμό συμφωνίας τους με τις αντίστοιχες προτάσεις μέσω κλίμακας τύπου Likert. Στο παρεχόμενο υλικό αναφέρεται συνήθως κλίμακα από 1, «διαφωνώ απόλυτα», έως 7, «συμφωνώ απόλυτα».

Η χρήση πολλαπλών στοιχείων επιτρέπει τη δημιουργία συνολικότερου δείκτη αντιλαμβανόμενης οικογενειακής υποστήριξης και, όπου προβλέπεται από την έκδοση που χρησιμοποιείται, την εξέταση επιμέρους διαστάσεων.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση της PSS-Fa βασίζεται στην κωδικοποίηση των απαντήσεων και στον υπολογισμό συνολικών ή επιμέρους βαθμολογιών. Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αναγνώριση διαφορετικών επιπέδων αντιλαμβανόμενης οικογενειακής υποστήριξης και για τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ ατόμων ή ομάδων.

Τα αποτελέσματα μπορούν να εξεταστούν σε σχέση με μεταβλητές όπως η ψυχολογική ευημερία, το άγχος, η αυτοεκτίμηση, η ποιότητα ζωής και η ικανότητα αντιμετώπισης δύσκολων καταστάσεων.

Σε ερευνητικά πρωτόκολλα, η PSS-Fa μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση του προστατευτικού ρόλου της οικογενειακής υποστήριξης απέναντι στο στρες. Σε αυτή την περίπτωση μπορούν να εξεταστούν τόσο άμεσες σχέσεις όσο και πιθανές διαμεσολαβητικές ή τροποποιητικές επιδράσεις.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της PSS-Fa περιλαμβάνει τη διερεύνηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των βαθμολογιών.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί μέσω του συντελεστή Cronbach‘s α και συμπληρωματικά μέσω του McDonald‘s ω. Οι δείκτες αυτοί επιτρέπουν να αξιολογηθεί κατά πόσο τα στοιχεία της κλίμακας παρουσιάζουν επαρκή συνοχή.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ιδιαίτερα όταν η κλίμακα εφαρμόζεται σε νέο πληθυσμό ή σε διαφορετικό πολιτισμικό πλαίσιο.

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω συσχετίσεων με άλλες μετρήσεις κοινωνικής υποστήριξης, ενώ η διακριτή εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί σε σχέση με διαφορετικά ψυχολογικά κατασκευάσματα.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση της PSS-Fa πραγματοποιείται με βάση τις απαντήσεις των συμμετεχόντων στα επιμέρους στοιχεία. Οι τιμές μπορούν να αθροιστούν ή να υπολογιστεί ο μέσος όρος, ανάλογα με τις επίσημες οδηγίες της έκδοσης που χρησιμοποιείται.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν γενικά υψηλότερο επίπεδο αντιλαμβανόμενης υποστήριξης από την οικογένεια, εφόσον αυτή είναι η κατεύθυνση βαθμολόγησης των στοιχείων. Τυχόν αντίστροφα βαθμολογούμενες δηλώσεις πρέπει να κωδικοποιούνται πριν από τον υπολογισμό του συνολικού σκορ.

Η στατιστική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει μέσο όρο, διάμεσο, τυπική απόκλιση και κατανομή των βαθμολογιών. Οι σχέσεις με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να διερευνηθούν μέσω Pearson ή Spearman, ενώ οι διαφορές μεταξύ ομάδων μπορούν να εξεταστούν με Student’s t-test, ANOVA ή αντίστοιχες μη παραμετρικές μεθόδους.

Σε πιο σύνθετα ερευνητικά σχέδια μπορούν να χρησιμοποιηθούν μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης ή Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), ώστε να εξεταστεί ο ρόλος της οικογενειακής υποστήριξης ως προβλεπτικού, διαμεσολαβητικού ή προστατευτικού παράγοντα.

Στόχος και εφαρμογές στην έρευνα

Βασικός στόχος της PSS-Fa είναι η αξιολόγηση του επιπέδου οικογενειακής υποστήριξης που αντιλαμβάνεται το άτομο και η διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο η υποστήριξη αυτή σχετίζεται με την ψυχική και συναισθηματική ευημερία.

Η κλίμακα μπορεί να αξιοποιηθεί στην κοινωνική και κλινική ψυχολογία, στην οικογενειακή έρευνα, στην κοινωνική εργασία και σε μελέτες που εξετάζουν το στρες, την ψυχική ανθεκτικότητα και την ποιότητα ζωής.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της δυναμικής των οικογενειακών σχέσεων και για την αναγνώριση περιπτώσεων στις οποίες το άτομο αντιλαμβάνεται περιορισμένη διαθεσιμότητα ή αποδοχή από το οικογενειακό του περιβάλλον.

Η PSS-Fa δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο. Αποτυπώνει την υποκειμενική αντίληψη της οικογενειακής υποστήριξης και τα αποτελέσματά της είναι προτιμότερο να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με το κοινωνικό, οικογενειακό και ψυχολογικό πλαίσιο του συμμετέχοντα.

Βιβλιογραφία

Procidano, M. E., & Heller, K. (1983). Measures of perceived social support from friends and from family: Three validation studies. American Journal of Community Psychology, 11(1), 1–24.

Zimet, G. D., Dahlem, N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K. (1988). The Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Journal of Personality Assessment, 52(1), 30–41.

Cohen, S., & Wills, T. A. (1985). Stress, social support, and the buffering hypothesis. Psychological Bulletin, 98(2), 310–357.

House, J. S., Umberson, D., & Landis, K. R. (1988). Structures and processes of social support. Annual Review of Sociology, 14, 293–318.

Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics. Pearson.