Περιγραφή

Η Checklist for Autism in Toddlers (CHAT-9) αποτελεί ένα από τα πρώτα οργανωμένα εργαλεία προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) που αναπτύχθηκαν για την έγκαιρη ανίχνευση ενδείξεων Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) σε νήπια ηλικίας περίπου 18 έως 24 μηνών. Δημιουργήθηκε από τους Simon Baron-Cohen, Jane Allen και Christopher Gillberg με στόχο την αναγνώριση παιδιών που παρουσιάζουν πρώιμες δυσκολίες στην κοινωνική αλληλεπίδραση, την επικοινωνία και το συμβολικό παιχνίδι.

Το CHAT χρησιμοποιείται διεθνώς στην παιδιατρική, την αναπτυξιακή παιδιατρική, την παιδοψυχιατρική και την ειδική αγωγή ως εργαλείο πρώτης γραμμής για τον εντοπισμό παιδιών που ενδέχεται να χρειάζονται πληρέστερη αναπτυξιακή και διαγνωστική αξιολόγηση. Δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο, αλλά μέσο πρώιμου εντοπισμού παιδιών με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης αυτισμού.

Σκοπός της λίστας ελέγχου

Βασικός σκοπός του CHAT-9 είναι η έγκαιρη αναγνώριση πρώιμων ενδείξεων αυτισμού, ώστε τα παιδιά που εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο να παραπέμπονται άμεσα για εξειδικευμένη διαγνωστική αξιολόγηση και πρώιμη παρέμβαση.

Η πρώιμη ανίχνευση των δυσκολιών στην κοινωνική επικοινωνία και στην ανάπτυξη συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση της αναπτυξιακής πορείας των παιδιών μέσω της έγκαιρης εφαρμογής κατάλληλων εκπαιδευτικών και θεραπευτικών προγραμμάτων. Το CHAT χρησιμοποιείται επίσης σε επιδημιολογικές μελέτες και προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου του παιδικού πληθυσμού.

Τι αξιολογεί το CHAT-9

Το CHAT-9 αξιολογεί βασικές αναπτυξιακές συμπεριφορές που σχετίζονται με τον αυτισμό και εμφανίζονται ήδη από τους πρώτους μήνες της ζωής.

Οι κυριότερες διαστάσεις που εξετάζονται περιλαμβάνουν την κοινή προσοχή (joint attention), την ικανότητα του παιδιού να δείχνει ή να ακολουθεί το βλέμμα άλλων ανθρώπων, το συμβολικό ή προσποιητό παιχνίδι (pretend play), την κοινωνική αλληλεπίδραση, την ανταπόκριση στο όνομα, το ενδιαφέρον για κοινωνική επικοινωνία και τη χρήση μη λεκτικών μορφών επικοινωνίας, όπως οι χειρονομίες και η βλεμματική επαφή.

Οι πληροφορίες προέρχονται τόσο από τις απαντήσεις των γονέων όσο και από την άμεση παρατήρηση του παιδιού από τον επαγγελματία υγείας, γεγονός που αυξάνει την αξιοπιστία της αξιολόγησης.

Δομή και βαθμολόγηση

Το CHAT-9 αποτελείται από εννέα βασικά στοιχεία, τα οποία περιλαμβάνουν ερωτήσεις προς τους γονείς και δομημένες παρατηρήσεις του παιδιού από τον εξεταστή.

Η βαθμολόγηση βασίζεται στην παρουσία ή απουσία συγκεκριμένων αναπτυξιακών συμπεριφορών που θεωρούνται κρίσιμες για την πρώιμη κοινωνική ανάπτυξη. Ο συνδυασμός των απαντήσεων επιτρέπει την ταξινόμηση των παιδιών σε διαφορετικά επίπεδα κινδύνου για Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος και καθοδηγεί την ανάγκη περαιτέρω αξιολόγησης από εξειδικευμένες διεπιστημονικές ομάδες.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα του CHAT-9 αναλύονται τόσο σε κλινικό όσο και σε ερευνητικό επίπεδο, με στόχο την αξιολόγηση της πιθανότητας εμφάνισης αυτιστικών χαρακτηριστικών.

Σε περιγραφικό επίπεδο υπολογίζονται συχνότητες θετικών απαντήσεων, ποσοστά παιδιών υψηλού κινδύνου και βασικά περιγραφικά στατιστικά. Η αξιοπιστία του εργαλείου εξετάζεται μέσω δεικτών όπως ο Cronbach’s α, ενώ η εγκυρότητα αξιολογείται με συγκρίσεις έναντι εξειδικευμένων διαγνωστικών εργαλείων, όπως το Autism Diagnostic Observation Schedule (ADOS-2) και το Autism Diagnostic Interview-Revised (ADI-R).

Στην ερευνητική πράξη εφαρμόζονται επίσης αναλύσεις ευαισθησίας και ειδικότητας (sensitivity και specificity), υπολογισμός θετικής και αρνητικής προγνωστικής αξίας, καμπύλες ROC, καθώς και λογιστική παλινδρόμηση για τον εντοπισμό παραγόντων που σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης Διαταραχής Αυτιστικού Φάσματος.

Οι διαχρονικές μελέτες χρησιμοποιούν το CHAT για να αξιολογήσουν την προγνωστική του ικανότητα και τη σχέση των πρώιμων συμπτωμάτων με τη μετέπειτα αναπτυξιακή πορεία των παιδιών.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Το CHAT αποτέλεσε το πρώτο ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου για τον αυτισμό και άνοιξε τον δρόμο για την ανάπτυξη νεότερων εργαλείων, όπως το Modified Checklist for Autism in Toddlers (M-CHAT).

Οι αρχικές μελέτες έδειξαν υψηλή ειδικότητα στην αναγνώριση παιδιών με αυτισμό, ενώ μεταγενέστερες έρευνες ανέδειξαν ότι η ευαισθησία του μπορεί να βελτιωθεί όταν χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με επαναληπτικό έλεγχο ή συμπληρωματικές αξιολογήσεις. Παρά τις εξελίξεις στον χώρο του προσυμπτωματικού ελέγχου, το CHAT εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς στην ιστορία της πρώιμης ανίχνευσης του αυτισμού.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην κλινική πράξη

Το CHAT-9 χρησιμοποιείται σε παιδιατρικές κλινικές, αναπτυξιακά κέντρα, δομές πρώιμης παρέμβασης και ερευνητικά προγράμματα που αφορούν τη νευροαναπτυξιακή εξέλιξη των παιδιών.

Αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την έγκαιρη παραπομπή παιδιών προς εξειδικευμένη αξιολόγηση, την παρακολούθηση πληθυσμών υψηλού κινδύνου, τη μελέτη των πρώιμων αναπτυξιακών δεικτών του αυτισμού και την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας προγραμμάτων πρώιμης παρέμβασης. Παράλληλα, συμβάλλει στη διαμόρφωση πολιτικών δημόσιας υγείας που προωθούν τον συστηματικό προσυμπτωματικό έλεγχο κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής.

Βιβλιογραφία

Baron-Cohen, S., Allen, J., & Gillberg, C. (1992). Can autism be detected at 18 months? The needle, the haystack, and the CHAT. British Journal of Psychiatry, 161, 839–843.

Baron-Cohen, S., Wheelwright, S., Cox, A., et al. (2000). Early identification of autism by the CHAT. British Journal of Psychiatry, 176(1), 20–26.

Charman, T., & Baron-Cohen, S. (2000). Screening for autism in 18-month-olds: The CHAT and the M-CHAT. Journal of Autism and Developmental Disorders, 30(5), 509–516.

Robins, D. L., Fein, D., & Barton, M. L. (2009). Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised (M-CHAT-R). Self-published.

Volkmar, F. R., Paul, R., Klin, A., & Cohen, D. (Eds.). (2014). Handbook of Autism and Pervasive Developmental Disorders (4th ed.). Wiley.