Ερωτηματολόγιο Σωματικών Αισθήσεων

Εισαγωγή

Το Body Sensations Questionnaire (BSQ) ή Ερωτηματολόγιο Σωματικών Αισθήσεων αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς για την αξιολόγηση του φόβου που προκαλούν συγκεκριμένες σωματικές και ψυχολογικές αισθήσεις οι οποίες εμφανίζονται σε καταστάσεις άγχους ή πανικού.

Το ερωτηματολόγιο αναπτύχθηκε από τους Dianne L. Chambless, G. Craig Caputo, Priscilla Bright και Richard Gallagher και δημοσιεύθηκε το 1984. Δημιουργήθηκε παράλληλα με το Agoraphobic Cognitions Questionnaire (ACQ), με σκοπό τη μέτρηση διαφορετικών αλλά αλληλένδετων πλευρών του λεγόμενου «φόβου του φόβου». Το BSQ αξιολογεί κυρίως τον φόβο απέναντι στις σωματικές αισθήσεις, ενώ το ACQ επικεντρώνεται στις καταστροφικές σκέψεις που μπορεί να εμφανίζονται όταν το άτομο αισθάνεται άγχος.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται κυρίως στη μελέτη της διαταραχής πανικού, της αγοραφοβίας, της ευαισθησίας στο άγχος και της καταστροφικής ερμηνείας των σωματικών συμπτωμάτων. Δεν αξιολογεί απλώς πόσο συχνά εμφανίζονται οι σωματικές αισθήσεις, αλλά πόσο φόβο ή ανησυχία προκαλεί καθεμία από αυτές στο άτομο.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το BSQ βασίζεται στο γνωστικό μοντέλο της διαταραχής πανικού και στην έννοια του «φόβου του φόβου». Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό, τα άτομα που εμφανίζουν κρίσεις πανικού μπορεί να ερμηνεύουν φυσιολογικές ή σχετικά ακίνδυνες σωματικές μεταβολές ως σημάδια επικείμενου κινδύνου.

Για παράδειγμα, η αύξηση των καρδιακών παλμών μπορεί να ερμηνευθεί ως ένδειξη καρδιακής προσβολής, η ζάλη ως προειδοποίηση λιποθυμίας και το αίσθημα αποπραγματοποίησης ως ένδειξη απώλειας ελέγχου ή ψυχικής αποδιοργάνωσης.

Η καταστροφική ερμηνεία αυξάνει το άγχος, το οποίο με τη σειρά του ενισχύει τη σωματική διέγερση. Δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος μεταξύ σωματικών αισθήσεων, απειλητικών ερμηνειών και αυξανόμενου φόβου.

Το BSQ αποτυπώνει την ένταση αυτού του δευτερογενούς φόβου, δηλαδή τον βαθμό στον οποίο το άτομο φοβάται τις ίδιες τις αισθήσεις που συνοδεύουν το άγχος.

Σκοπός του ερωτηματολογίου

Βασικός σκοπός του BSQ είναι η αξιολόγηση του φόβου απέναντι σε σωματικές και ψυχολογικές αισθήσεις που μπορεί να εμφανιστούν όταν το άτομο είναι νευρικό, φοβισμένο ή βρίσκεται σε μια κατάσταση την οποία αντιλαμβάνεται ως απειλητική.

Η κλίμακα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της σοβαρότητας του φόβου των σωματικών συμπτωμάτων, την αξιολόγηση ατόμων με διαταραχή πανικού ή αγοραφοβία και τη μελέτη της σχέσης μεταξύ σωματικών αισθήσεων, καταστροφικών σκέψεων και συμπεριφορών αποφυγής.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας μιας ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης. Η μείωση της βαθμολογίας μετά από γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία ή ενδοδεκτική έκθεση μπορεί να αντανακλά περιορισμό του φόβου απέναντι στις σωματικές αισθήσεις.

Το BSQ δεν αποτελεί αυτόνομο διαγνωστικό μέσο. Δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο του για τη διάγνωση διαταραχής πανικού, αγοραφοβίας ή άλλης αγχώδους διαταραχής.

Δομή του BSQ

Η βασική μορφή του Body Sensations Questionnaire περιλαμβάνει 17 βαθμολογούμενες σωματικές και ψυχολογικές αισθήσεις. Σε ορισμένες φόρμες περιλαμβάνεται και μία επιπλέον ανοικτή επιλογή, στην οποία ο εξεταζόμενος μπορεί να καταγράψει κάποια άλλη αίσθηση που τον φοβίζει. Η ανοικτή αυτή επιλογή δεν εντάσσεται συνήθως στην τυπική συνολική βαθμολογία.

Οι αισθήσεις που αξιολογούνται περιλαμβάνουν καρδιαγγειακά, αναπνευστικά, γαστρεντερικά, νευρολογικού τύπου και αποσυνδετικά συμπτώματα. Ενδεικτικά, εξετάζεται ο φόβος που προκαλούν οι ταχυπαλμίες, η δύσπνοια, η ζάλη, η ναυτία, το μούδιασμα, η αστάθεια, η σύγχυση και η αίσθηση αποσύνδεσης από το σώμα.

Οι περισσότερες αισθήσεις είναι σωματικές, αλλά περιλαμβάνονται και εμπειρίες που έχουν περισσότερο γνωστικό ή αποσυνδετικό χαρακτήρα. Για τον λόγο αυτό, το BSQ δεν πρέπει να περιγράφεται ως γενικό ερωτηματολόγιο σωματικής επίγνωσης, αλλά ως μέτρο φόβου απέναντι σε αισθήσεις σχετικές με το άγχος και τον πανικό.

Χορήγηση

Το BSQ αποτελεί εργαλείο αυτοαναφοράς και μπορεί να χορηγηθεί ατομικά ή ομαδικά, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή.

Ο εξεταζόμενος καλείται να δηλώσει πόσο φοβάται ή ανησυχεί για καθεμία από τις αναφερόμενες αισθήσεις όταν είναι νευρικός ή όταν βρίσκεται σε μια κατάσταση που του προκαλεί φόβο.

Η συμπλήρωση απαιτεί συνήθως λίγα λεπτά. Η σύντομη διάρκεια χορήγησης καθιστά το εργαλείο κατάλληλο για κλινικές αξιολογήσεις, ερευνητικά πρωτόκολλα και επαναλαμβανόμενες μετρήσεις κατά τη διάρκεια θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Οι οδηγίες πρέπει να τονίζουν ότι ο συμμετέχων αξιολογεί το επίπεδο φόβου που του προκαλεί κάθε αίσθηση και όχι τη συχνότητα ή τη σωματική έντασή της.

Κλίμακα απαντήσεων

Κάθε αίσθηση αξιολογείται συνήθως σε πενταβάθμια κλίμακα Likert από 1 έως 5.

Η τιμή 1 αντιστοιχεί σε καθόλου ή ελάχιστο φόβο, ενώ η τιμή 5 αντιστοιχεί σε πολύ έντονο φόβο ή ανησυχία. Η ακριβής λεκτική διατύπωση των επιλογών μπορεί να διαφοροποιείται ελαφρώς μεταξύ μεταφράσεων, χωρίς να πρέπει να μεταβάλλεται η εννοιολογική κατεύθυνση της κλίμακας.

Η χρήση πενταβάθμιας κλίμακας επιτρέπει την ποσοτική αποτύπωση της έντασης του φόβου και τη σύγκριση των βαθμολογιών μεταξύ ατόμων, ομάδων ή διαφορετικών χρονικών σημείων.

Βαθμολόγηση

Η συνολική βαθμολογία του BSQ υπολογίζεται συνήθως ως ο μέσος όρος των απαντήσεων στα 17 βαθμολογούμενα στοιχεία. Με αυτόν τον τρόπο η τελική τιμή παραμένει στην αρχική κλίμακα από 1 έως 5.

Εναλλακτικά, σε ορισμένες ερευνητικές εφαρμογές μπορεί να χρησιμοποιηθεί το άθροισμα των απαντήσεων. Στην περίπτωση αυτή, η συνολική βαθμολογία κυμαίνεται από 17 έως 85. Ο ερευνητής πρέπει να αναφέρει με σαφήνεια εάν χρησιμοποιήθηκε άθροισμα ή μέσος όρος, ώστε τα αποτελέσματα να είναι συγκρίσιμα.

Υψηλότερη βαθμολογία υποδηλώνει εντονότερο φόβο απέναντι στις σωματικές αισθήσεις που σχετίζονται με το άγχος ή τον πανικό. Χαμηλότερη βαθμολογία αντανακλά μικρότερη ανησυχία απέναντι στις ίδιες αισθήσεις.

Δεν υπάρχουν καθολικά διαγνωστικά όρια που να μπορούν να εφαρμοστούν σε όλους τους πληθυσμούς. Η ερμηνεία πρέπει να βασίζεται σε κατάλληλα δεδομένα αναφοράς, στο κλινικό πλαίσιο και στα χαρακτηριστικά του δείγματος.

Ερμηνεία των αποτελεσμάτων

Μια υψηλή βαθμολογία μπορεί να δείχνει ότι το άτομο αντιλαμβάνεται τις σωματικές μεταβολές ως ιδιαίτερα απειλητικές. Η αντίληψη αυτή μπορεί να αυξάνει την επαγρύπνηση προς το σώμα, την αποφυγή καταστάσεων που προκαλούν διέγερση και την πιθανότητα κλιμάκωσης του άγχους.

Ωστόσο, η υψηλή βαθμολογία δεν αποδεικνύει την ύπαρξη διαταραχής πανικού. Παρόμοιες βαθμολογίες μπορεί να εμφανιστούν σε άτομα με άλλες αγχώδεις διαταραχές, προβλήματα υγείας, αυξημένη ευαισθησία στο άγχος ή πρόσφατες δυσάρεστες σωματικές εμπειρίες.

Η ερμηνεία είναι προτιμότερο να πραγματοποιείται σε συνδυασμό με κλινική συνέντευξη και άλλα εργαλεία, όπως το Agoraphobic Cognitions Questionnaire, κλίμακες σοβαρότητας πανικού, μέτρα αγοραφοβικής αποφυγής και εργαλεία ευαισθησίας στο άγχος.

Αξιοπιστία

Η αρχική ψυχομετρική αξιολόγηση του BSQ υποστήριξε την αξιοπιστία και την εγκυρότητά του σε άτομα με αγοραφοβία και σε ομάδες ελέγχου. Η αρχική μελέτη περιλάμβανε 175 άτομα με αγοραφοβία και 43 συμμετέχοντες ελέγχου και έδειξε ότι το εργαλείο μπορούσε να διαφοροποιήσει αποτελεσματικά τις ομάδες.

Στη βιβλιογραφία έχει αναφερθεί εσωτερική συνέπεια περίπου Cronbach’s α = 0,87 και αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων περίπου r = 0,67. Οι τιμές αυτές υποστηρίζουν την επαρκή συνοχή και χρονική σταθερότητα της συνολικής βαθμολογίας, χωρίς να σημαίνει ότι οι ίδιοι δείκτες θα εμφανιστούν σε κάθε πληθυσμό.

Σε κάθε νέα εφαρμογή συνιστάται να υπολογίζονται τόσο ο συντελεστής Cronbach’s α όσο και ο συντελεστής McDonald’s ω. Η αξιοπιστία test–retest μπορεί να εξεταστεί με ενδοταξικό συντελεστή συσχέτισης.

Εγκυρότητα κατασκευής

Η εγκυρότητα κατασκευής του BSQ υποστηρίζεται από τις σχέσεις του με τη σοβαρότητα του πανικού, την αγοραφοβική αποφυγή, την κατάθλιψη, την ευαισθησία στο άγχος και τις καταστροφικές ερμηνείες των σωματικών αισθήσεων.

Μελέτες έχουν δείξει ότι υψηλότερες βαθμολογίες στο BSQ συνδέονται με σοβαρότερη συμπτωματολογία διαταραχής πανικού. Σε νεαρούς εξωτερικούς ασθενείς με διαταραχή πανικού, οι βαθμολογίες BSQ και ACQ αναδείχθηκαν ως προβλεπτικοί παράγοντες της σοβαρότητας της διαταραχής.

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω συσχετίσεων με εργαλεία ευαισθησίας στο άγχος, πανικού και φόβου σωματικών συμπτωμάτων. Η διακριτή εγκυρότητα απαιτεί να αποδεικνύεται ότι το BSQ δεν ταυτίζεται πλήρως με τη γενική αγχώδη συμπτωματολογία ή την απλή συχνότητα σωματικών ενοχλήσεων.

Παραγοντική δομή

Η αρχική κλίμακα χρησιμοποιείται συχνά ως μονοδιάστατος συνολικός δείκτης. Ωστόσο, έχουν προταθεί πολυπαραγοντικές λύσεις που διαχωρίζουν διαφορετικές κατηγορίες σωματικών φόβων.

Σε μία μελέτη σε ασθενείς με διαταραχή πανικού εντοπίστηκαν τέσσερις παράγοντες: φόβοι ψευδονευρολογικών αισθήσεων, γαστρεντερικοί φόβοι, καρδιοαναπνευστικοί φόβοι και φόβοι αποσυνδετικών αισθήσεων.

Παρά τα ευρήματα αυτά, η παραγοντική δομή του BSQ δεν έχει επιβεβαιωθεί με απόλυτη συνέπεια. Επιβεβαιωτική παραγοντική μελέτη σε ασθενείς με αγχώδεις διαταραχές διαπίστωσε ότι ούτε η αρχική ούτε τροποποιημένες δομές παρουσίαζαν ικανοποιητική προσαρμογή και συνέστησε προσεκτική χρήση των υποκλιμάκων.

Για τον λόγο αυτό, η συνολική βαθμολογία είναι συνήθως ασφαλέστερη από την ανεξάρτητη ερμηνεία επιμέρους παραγόντων, εκτός εάν η συγκεκριμένη δομή έχει επιβεβαιωθεί στο δείγμα εφαρμογής.

Πολιτισμική προσαρμογή

Η χρήση του BSQ σε νέο γλωσσικό και πολιτισμικό πλαίσιο απαιτεί συστηματική διαδικασία μετάφρασης και ψυχομετρικού ελέγχου.

Η διαδικασία πρέπει να περιλαμβάνει αρχική μετάφραση, αντίστροφη μετάφραση, αξιολόγηση από ειδικούς, γνωστικές συνεντεύξεις και πιλοτική εφαρμογή. Η γλωσσική προσαρμογή πρέπει να διατηρεί τη διάκριση ανάμεσα στον φόβο μιας αίσθησης και στην απλή παρουσία της.

Η τουρκική προσαρμογή του BSQ πραγματοποιήθηκε με μετάφραση, αντίστροφη μετάφραση και πιλοτική αξιολόγηση σε 122 ασθενείς με διαταραχή πανικού. Η μελέτη περιλάμβανε έλεγχο εσωτερικής συνέπειας, test–retest αξιοπιστίας, KMO, Bartlett και παραγοντική ανάλυση και κατέληξε ότι η προσαρμοσμένη έκδοση ήταν αξιόπιστη και έγκυρη.

Ισοδυναμία ηλεκτρονικής και έντυπης χορήγησης

Το BSQ μπορεί να χορηγηθεί ηλεκτρονικά, εφόσον διατηρούνται οι ίδιες οδηγίες, η σειρά των ερωτήσεων και η κλίμακα απαντήσεων.

Μελέτη σε 110 άτομα με διαταραχή πανικού από τη Σουηδία και την Αυστραλία εξέτασε την ισοδυναμία ηλεκτρονικής και έντυπης χορήγησης του BSQ, του ACQ και του Mobility Inventory. Τα αποτελέσματα υποστήριξαν τη δυνατότητα διαδικτυακής χρήσης των εργαλείων σε ερευνητικά και θεραπευτικά προγράμματα για τον πανικό.

Παρά την ενθαρρυντική τεκμηρίωση, κάθε ηλεκτρονική προσαρμογή πρέπει να ελέγχεται ως προς τη λειτουργικότητα, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την ισοδυναμία των απαντήσεων.

Στατιστική ανάλυση

Η περιγραφική ανάλυση του BSQ πρέπει να περιλαμβάνει τον μέσο όρο, την τυπική απόκλιση, τη διάμεσο, το ενδοτεταρτημοριακό εύρος και τις ελάχιστες και μέγιστες τιμές.

Επειδή η συνολική βαθμολογία υπολογίζεται συχνά ως μέσος όρος, πρέπει να αναφέρεται ο αριθμός των έγκυρων απαντήσεων που χρησιμοποιήθηκαν. Η διαχείριση των ελλιπών τιμών πρέπει να καθορίζεται εκ των προτέρων και να εφαρμόζεται με συνέπεια.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί με Cronbach’s α και McDonald’s ω. Οι διορθωμένες συσχετίσεις στοιχείου–συνολικής βαθμολογίας βοηθούν στον εντοπισμό ερωτήσεων που ενδέχεται να μην λειτουργούν ικανοποιητικά.

Η παραγοντική δομή μπορεί να εξεταστεί με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση. Επειδή οι απαντήσεις είναι διατεταγμένες κατηγορίες, είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούνται πολυχορικές συσχετίσεις και κατάλληλοι εκτιμητές, όπως ο WLSMV.

Η προσαρμογή των μοντέλων μπορεί να αξιολογηθεί με δείκτες CFI, TLI, RMSEA και SRMR. Εφόσον συγκρίνονται διαφορετικές ομάδες, πρέπει να ελέγχεται η διαμορφωτική, μετρική και βαθμωτή ισοδυναμία μέτρησης.

Οι συγκρίσεις δύο ανεξάρτητων ομάδων μπορούν να πραγματοποιηθούν με t-test ή Mann–Whitney, ενώ για περισσότερες ομάδες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ANOVA ή Kruskal–Wallis. Τα αποτελέσματα πρέπει να συνοδεύονται από μεγέθη επίδρασης και διαστήματα εμπιστοσύνης.

Οι σχέσεις του BSQ με άλλες ψυχολογικές μεταβλητές μπορούν να διερευνηθούν με συσχετίσεις Pearson ή Spearman και με μοντέλα γραμμικής παλινδρόμησης.

Σε μελέτες παρέμβασης συνιστώνται μοντέλα επαναλαμβανόμενων μετρήσεων ή γραμμικά μικτά μοντέλα, τα οποία επιτρέπουν την αξιολόγηση της μεταβολής της βαθμολογίας στον χρόνο.

Κλινικές και ερευνητικές εφαρμογές

Το BSQ χρησιμοποιείται κυρίως στην αξιολόγηση ατόμων με διαταραχή πανικού και αγοραφοβία.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανίχνευση των αισθήσεων που προκαλούν τον μεγαλύτερο φόβο, τον σχεδιασμό εξατομικευμένων ασκήσεων ενδοδεκτικής έκθεσης και την παρακολούθηση της θεραπευτικής προόδου.

Η ενδοδεκτική έκθεση περιλαμβάνει την ελεγχόμενη πρόκληση σωματικών αισθήσεων, όπως ζάλη, αυξημένοι παλμοί ή δύσπνοια, ώστε το άτομο να μάθει ότι οι αισθήσεις είναι δυσάρεστες αλλά όχι απαραίτητα επικίνδυνες. Μελέτη σε ασθενείς με διαταραχή πανικού χρησιμοποίησε το BSQ για να εξετάσει εάν η επιτυχής ολοκλήρωση συγκεκριμένων ασκήσεων έκθεσης συνδεόταν με μείωση του αντίστοιχου φόβου.

Το εργαλείο μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί σε έρευνες για την αλεξιθυμία, τη σωματοαισθητηριακή ενίσχυση, την ευαισθησία στο άγχος και τις καταστροφικές ερμηνείες των σωματικών συμπτωμάτων.

Περιορισμοί

Το BSQ βασίζεται στην αυτοαναφορά και συνεπώς οι βαθμολογίες μπορεί να επηρεάζονται από την τρέχουσα διάθεση, την κοινωνική επιθυμητότητα και την ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει τις αντιδράσεις του.

Η κλίμακα αξιολογεί τον φόβο των αισθήσεων και όχι τη συχνότητα, τη διάρκεια ή την πραγματική ιατρική αιτία των συμπτωμάτων. Δεν πρέπει επομένως να χρησιμοποιείται για την εκτίμηση σωματικής νόσου.

Η παραγοντική δομή του εργαλείου δεν είναι απολύτως σταθερή. Οι υποκλίμακες που έχουν προταθεί σε ορισμένες μελέτες δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αυτόματα χωρίς προηγούμενη επιβεβαίωση.

Επιπλέον, ο όρος BSQ μπορεί να προκαλέσει σύγχυση, επειδή χρησιμοποιείται και ως συντομογραφία άλλων εργαλείων, όπως το Body Shape Questionnaire. Για τον λόγο αυτό, σε επιστημονικές δημοσιεύσεις πρέπει να αναγράφεται πάντοτε ο πλήρης τίτλος του εργαλείου και η αρχική βιβλιογραφική αναφορά.

Συμπεράσματα

Το Body Sensations Questionnaire αποτελεί ένα σύντομο και ευρέως χρησιμοποιούμενο ψυχομετρικό εργαλείο για την αξιολόγηση του φόβου απέναντι στις σωματικές και ψυχολογικές αισθήσεις που συνδέονται με το άγχος και τον πανικό.

Η βασική μορφή του περιλαμβάνει 17 βαθμολογούμενες αισθήσεις, ενώ σε ορισμένες φόρμες προστίθεται μία ανοικτή 18η επιλογή. Η βαθμολογία υπολογίζεται συνήθως ως ο μέσος όρος των 17 απαντήσεων, με υψηλότερες τιμές να υποδηλώνουν εντονότερο φόβο.

Το BSQ παρουσιάζει ικανοποιητική εσωτερική συνέπεια, χρονική σταθερότητα και ενδείξεις εγκυρότητας. Ωστόσο, η παραγοντική δομή των επιμέρους κατηγοριών αισθήσεων δεν έχει επιβεβαιωθεί με συνέπεια, γεγονός που καθιστά προτιμότερη τη χρήση της συνολικής βαθμολογίας.

Η επιστημονικά ορθή εφαρμογή του απαιτεί σαφή διάκριση μεταξύ φόβου και συχνότητας συμπτωμάτων, κατάλληλη πολιτισμική προσαρμογή, έλεγχο των ψυχομετρικών ιδιοτήτων και συνδυασμό της βαθμολογίας με άλλες κλινικές και ερευνητικές πληροφορίες.

Βιβλιογραφία

Austin, D. W., Carlbring, P., Richards, J. C., & Andersson, G. (2006). Internet administration of three commonly used questionnaires in panic research: Equivalence to paper administration in Australian and Swedish samples of people with panic disorder. International Journal of Testing, 6(1), 25–39. https://doi.org/10.1207/s15327574ijt0601_2

Chambless, D. L., Caputo, G. C., Bright, P., & Gallagher, R. (1984). Assessment of fear of fear in agoraphobics: The Body Sensations Questionnaire and the Agoraphobic Cognitions Questionnaire. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 52(6), 1090–1097. https://doi.org/10.1037/0022-006X.52.6.1090

Ehlers, A., Margraf, J., & Chambless, D. L. (2001). Fragebogen zu körperbezogenen Ängsten, Kognitionen und Vermeidung. Beltz Test.

Kart, A., & Türkçapar, M. H. (2014). Adaptation, validity and reliability of the Body Sensations Questionnaire Turkish version. Journal of Cognitive Behavioral Psychotherapies and Research, 3(1), 18–22.

Khawaja, N. G. (2003). Revisiting the factor structure of the Agoraphobic Cognitions Questionnaire and Body Sensations Questionnaire: A confirmatory factor analysis study. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 25(1), 57–63. https://doi.org/10.1023/A:1022204104267

Khawaja, N. G., Oei, T. P. S., & Baglioni, A. J. (1994). Modification of the Body Sensations Questionnaire and Agoraphobic Cognitions Questionnaire in a clinical sample. Behaviour Research and Therapy, 32(6), 697–702.

Lee, K., Noda, Y., Nakano, Y., Ogawa, S., Kinoshita, Y., Funayama, T., & Furukawa, T. A. (2006). Interoceptive hypersensitivity and interoceptive exposure in patients with panic disorder: Specificity and effectiveness. BMC Psychiatry, 6, 32. https://doi.org/10.1186/1471-244X-6-32

Rudolf, S., Klemke, C., & Henningsen, P. (2007). Alexithymia, fear of bodily sensations, and somatosensory amplification in young outpatients with panic disorder. Psychosomatics, 48(3), 239–246. https://doi.org/10.1176/appi.psy.48.3.239