Ερωτηματολόγιο Αποδοχής και Δράσης

Περιγραφή

Το Acceptance and Action Questionnaire – II (AAQ-II) είναι ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση της ψυχολογικής ευελιξίας (psychological flexibility) και της βιωματικής αποφυγής (experiential avoidance). Αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της Θεραπείας Αποδοχής και Δέσμευσης (Acceptance and Commitment Therapy – ACT) και χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική, τη συμβουλευτική, την ψυχοθεραπεία και την επιστημονική έρευνα.

Η ψυχολογική ευελιξία αναφέρεται στην ικανότητα του ατόμου να παραμένει σε επαφή με τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις εμπειρίες του χωρίς να προσπαθεί να τις αποφύγει ή να τις καταστείλει, ενώ ταυτόχρονα επιλέγει συμπεριφορές που ευθυγραμμίζονται με τις προσωπικές του αξίες και τους μακροπρόθεσμους στόχους.

Το AAQ-II αποτελείται από 7 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούν τον βαθμό στον οποίο το άτομο δυσκολεύεται να αποδεχθεί δυσάρεστες εσωτερικές εμπειρίες και τείνει να περιορίζει τη συμπεριφορά του εξαιτίας αυτών.

Ανάλυση και Αξιοποίηση Δεδομένων

Οι απαντήσεις καταγράφονται σε επταβάθμια κλίμακα Likert και οδηγούν στον υπολογισμό μιας συνολικής βαθμολογίας που αποτυπώνει το επίπεδο ψυχολογικής ευελιξίας ή, αντίστροφα, της ψυχολογικής ακαμψίας.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει:

• υπολογισμό συνολικής βαθμολογίας,
• περιγραφικά στατιστικά χαρακτηριστικά,
• αξιολόγηση της εσωτερικής συνοχής του εργαλείου,
• διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση,
• αναλύσεις συσχέτισης με δείκτες άγχους, κατάθλιψης, ανθεκτικότητας και ποιότητας ζωής,
• συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων,
• πολυμεταβλητές αναλύσεις που διερευνούν τον ρόλο της ψυχολογικής ευελιξίας στην ψυχική υγεία.

Τα αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για την αξιολόγηση της ψυχολογικής λειτουργικότητας όσο και για την παρακολούθηση των θεραπευτικών αλλαγών κατά τη διάρκεια ψυχολογικών παρεμβάσεων.

Εφαρμογές

Το AAQ-II χρησιμοποιείται σε ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών και κλινικών εφαρμογών, όπως:

• αξιολόγηση της ψυχολογικής ευελιξίας,
• έρευνες ψυχικής υγείας,
• γνωσιακή και συμπεριφορική ψυχοθεραπεία,
• Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT),
• διαχείριση χρόνιου στρες,
• αξιολόγηση επαγγελματικής εξουθένωσης,
• ψυχολογία της υγείας,
• ψυχοσωματική ιατρική,
• πανεπιστημιακή και επιδημιολογική έρευνα.

Η ευρεία χρήση του επιτρέπει τη συγκριτική αξιολόγηση διαφορετικών πληθυσμών και την αντικειμενική αποτίμηση της αποτελεσματικότητας ψυχολογικών παρεμβάσεων.

Στόχος

Βασικός στόχος του AAQ-II είναι η αξιόπιστη αξιολόγηση της ικανότητας του ατόμου να αποδέχεται δυσάρεστες σκέψεις, συναισθήματα και εσωτερικές εμπειρίες χωρίς να περιορίζει τη συμπεριφορά του εξαιτίας αυτών.

Το εργαλείο συμβάλλει στην αναγνώριση δυσλειτουργικών προτύπων βιωματικής αποφυγής, διευκολύνει τον σχεδιασμό εξατομικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων και επιτρέπει την παρακολούθηση της θεραπευτικής προόδου σε βάθος χρόνου.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ ψυχολογικής ευελιξίας, ψυχικής ανθεκτικότητας, συναισθηματικής ρύθμισης και συνολικής ποιότητας ζωής.

Ψυχομετρική Αξιολόγηση

Η αξιοπιστία και η εγκυρότητα του AAQ-II έχουν επιβεβαιωθεί μέσα από πολυάριθμες διεθνείς μελέτες.

Η ψυχομετρική τεκμηρίωση περιλαμβάνει:

• υψηλή εσωτερική συνοχή των ερωτημάτων,
• αξιοπιστία επαναλαμβανόμενων μετρήσεων (test–retest),
• εγκυρότητα κατασκευής μέσω παραγοντικής ανάλυσης,
• συγκλίνουσα εγκυρότητα με εργαλεία αξιολόγησης άγχους, κατάθλιψης και συναισθηματικής δυσφορίας,
• διακριτή εγκυρότητα έναντι συναφών ψυχολογικών εννοιών,
• υψηλή ευαισθησία στην ανίχνευση θεραπευτικών αλλαγών κατά τη διάρκεια παρεμβάσεων ACT και άλλων ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων.

Οι διαθέσιμες μελέτες καταδεικνύουν ότι το AAQ-II αποτελεί ένα αξιόπιστο εργαλείο για την αξιολόγηση της ψυχολογικής ευελιξίας τόσο σε κλινικούς όσο και σε γενικούς πληθυσμούς.

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Η συνολική βαθμολογία αντικατοπτρίζει το επίπεδο βιωματικής αποφυγής και ψυχολογικής ευελιξίας του ατόμου. Σύμφωνα με την αρχική βαθμολόγηση του εργαλείου, υψηλότερες βαθμολογίες συνδέονται με μεγαλύτερη ψυχολογική ακαμψία και βιωματική αποφυγή, ενώ χαμηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν υψηλότερη ψυχολογική ευελιξία και μεγαλύτερη ικανότητα αποδοχής των εσωτερικών εμπειριών. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων θα πρέπει πάντοτε να γίνεται σε συνδυασμό με το κλινικό ιστορικό και άλλες πηγές αξιολόγησης.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Bond, F. W., Hayes, S. C., Baer, R. A., Carpenter, K. M., Guenole, N., Orcutt, H. K., Waltz, T., & Zettle, R. D. (2011). Preliminary Psychometric Properties of the Acceptance and Action Questionnaire-II: A Revised Measure of Psychological Inflexibility and Experiential Avoidance. Behavior Therapy, 42(4), 676–688.

Hayes, S. C., Luoma, J. B., Bond, F. W., Masuda, A., & Lillis, J. (2006). Acceptance and Commitment Therapy: Model, Processes and Outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1–25.

Wolgast, M. (2014). What Does the Acceptance and Action Questionnaire (AAQ-II) Really Measure? Behavior Therapy, 45(6), 831–839.