Περιγραφή

Η Parent–Child Communication about Smoking (PCCAS-4) αποτελεί ένα σύντομο ερευνητικό εργαλείο για την αξιολόγηση της επικοινωνίας μεταξύ γονέων και παιδιών σχετικά με το κάπνισμα και τη χρήση καπνού. Προέρχεται από το Hispanic/Latino Adult Tobacco Survey (H/L ATS) και περιλαμβάνει 4 ερωτήματα που εξετάζουν διαφορετικές πτυχές της γονεϊκής επικοινωνίας και στάσης απέναντι στη χρήση καπνού από το παιδί.

Το εργαλείο εστιάζει στη συχνότητα με την οποία ο γονέας συζητά με το παιδί σχετικά με τον καπνό, στον βαθμό στον οποίο θέτει σαφή όρια για τη χρήση του, στην αντίληψη του γονέα σχετικά με το αν το παιδί καπνίζει και στη στάση που θα διατηρούσε εάν διαπίστωνε ότι το παιδί του καπνίζει.

Η PCCAS-4 είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε έρευνες οικογενειακής επικοινωνίας, πρόληψης του καπνίσματος και συμπεριφορών υγείας των εφήβων. Η επικοινωνία σχετικά με το κάπνισμα αποτελεί μία από τις μορφές μέσω των οποίων οι γονείς μπορούν να εκφράσουν κανόνες, προσδοκίες και στάσεις απέναντι στη χρήση καπνού.

Στόχος

Βασικός στόχος της PCCAS-4 είναι η καταγραφή του τρόπου με τον οποίο οι γονείς επικοινωνούν με τα παιδιά τους σχετικά με το κάπνισμα και τη χρήση προϊόντων καπνού.

Ειδικότερα, το εργαλείο επιτρέπει την αξιολόγηση της συχνότητας των σχετικών συζητήσεων, της διατύπωσης σαφών γονεϊκών κανόνων για τη μη χρήση καπνού, της αντίληψης του γονέα σχετικά με την πιθανή καπνιστική συμπεριφορά του παιδιού και του βαθμού αποδοκιμασίας της χρήσης τσιγάρων.

Παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ της οικογενειακής επικοινωνίας και της έναρξης ή αποφυγής του καπνίσματος κατά την εφηβεία.

Δομή και Βαθμονόμηση

Η PCCAS-4 αποτελείται από 4 ερωτήματα, τα οποία δεν χρησιμοποιούν όλα την ίδια κλίμακα απαντήσεων.

Τα δύο πρώτα ερωτήματα εξετάζουν πόσες φορές κατά τους προηγούμενους έξι μήνες ο γονέας συζήτησε με το παιδί του σχετικά με το τι επιτρέπεται ή δεν επιτρέπεται όσον αφορά τον καπνό και πόσες φορές του δήλωσε ότι δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιεί προϊόντα καπνού. Οι απαντήσεις κυμαίνονται από «Ποτέ» έως «Τρεις ή περισσότερες φορές».

Το τρίτο ερώτημα αξιολογεί την αντίληψη του γονέα για την καπνιστική συμπεριφορά του παιδιού, από τη βεβαιότητα ότι το παιδί δεν καπνίζει έως τη βεβαιότητα ότι καπνίζει.

Το τέταρτο ερώτημα εξετάζει τη συναισθηματική στάση του γονέα απέναντι στο ενδεχόμενο να πληροφορηθεί ότι το παιδί του καπνίζει, με τις απαντήσεις να κυμαίνονται από έντονη θετική αντίδραση έως έντονη αποδοκιμασία.

Επομένως, η PCCAS-4 δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αυτομάτως ως συμβατική μονοδιάστατη κλίμακα Likert. Τα τέσσερα στοιχεία καταγράφουν συναφείς αλλά διακριτές πτυχές της γονεϊκής επικοινωνίας, της επίβλεψης και της στάσης απέναντι στο κάπνισμα.

Ανάλυση δεδομένων

Η στατιστική επεξεργασία της PCCAS-4 μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε επίπεδο μεμονωμένων ερωτημάτων όσο και μέσω κατάλληλων συνδυασμένων δεικτών, εφόσον αυτοί τεκμηριώνονται από τον ερευνητικό σχεδιασμό.

Αρχικά μπορούν να υπολογιστούν συχνότητες και ποσοστά για κάθε κατηγορία απάντησης. Η σχέση των απαντήσεων με δημογραφικά ή οικογενειακά χαρακτηριστικά μπορεί να εξεταστεί με ελέγχους χ² ή άλλες τεχνικές κατάλληλες για κατηγορικά και διατεταγμένα δεδομένα.

Για τη διερεύνηση της σχέσης της γονεϊκής επικοινωνίας με την καπνιστική συμπεριφορά του παιδιού μπορούν να χρησιμοποιηθούν συσχετίσεις Spearman, λογιστική παλινδρόμηση ή μοντέλα ordinal logistic regression, ανάλογα με τη φύση της εξαρτημένης μεταβλητής.

Σε μεγαλύτερες μελέτες, το εργαλείο μπορεί να ενσωματωθεί σε πολυμεταβλητά μοντέλα μαζί με μεταβλητές όπως η ηλικία, το φύλο, η γονεϊκή χρήση καπνού, η επιρροή των συνομηλίκων, οι οικογενειακοί κανόνες και η έκθεση σε καπνιστικές συμπεριφορές.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η PCCAS-4 προέρχεται από ένα ευρύτερο εργαλείο καταγραφής συμπεριφορών, γνώσεων, στάσεων και αντιλήψεων σχετικά με τον καπνό. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται προσοχή στην αντιμετώπισή της ως ενιαίας ψυχομετρικής κλίμακας.

Τα τέσσερα ερωτήματα δεν αξιολογούν ακριβώς την ίδια διάσταση. Τα δύο πρώτα επικεντρώνονται περισσότερο στην επικοινωνία και στην εφαρμογή κανόνων, ενώ τα υπόλοιπα εξετάζουν τη γονεϊκή αντίληψη και αποδοκιμασία.

Συνεπώς, δείκτες όπως το Cronbach’s α δεν θα πρέπει να υπολογίζονται μηχανιστικά για τα τέσσερα στοιχεία ως ενιαία κλίμακα χωρίς προηγούμενη θεωρητική και εμπειρική τεκμηρίωση της μονοδιάστατης δομής τους.

Σε περίπτωση προσαρμογής του εργαλείου σε νέο γλωσσικό ή πολιτισμικό περιβάλλον, συνιστάται να εξετάζονται η εγκυρότητα περιεχομένου, η σαφήνεια των ερωτήσεων, η σταθερότητα των απαντήσεων και η σχέση τους με εξωτερικούς δείκτες καπνιστικής συμπεριφοράς.

Ερμηνεία αποτελεσμάτων

Η ερμηνεία της PCCAS-4 πραγματοποιείται κυρίως σε επίπεδο των επιμέρους ερωτημάτων.

Συχνότερες συζητήσεις σχετικά με τον καπνό και σαφέστερη διατύπωση κανόνων μη χρήσης υποδηλώνουν ενεργότερη γονεϊκή επικοινωνία γύρω από το κάπνισμα. Παράλληλα, η ισχυρή αποδοκιμασία της χρήσης τσιγάρων από το παιδί αποτυπώνει σαφέστερη αρνητική γονεϊκή στάση απέναντι στο κάπνισμα.

Η αντίληψη του γονέα για το αν το παιδί καπνίζει αποτελεί διαφορετικό δείκτη και δεν πρέπει να ερμηνεύεται με την ίδια κατεύθυνση όπως η συχνότητα επικοινωνίας ή η γονεϊκή αποδοκιμασία.

Τα αποτελέσματα είναι επομένως περισσότερο χρήσιμα όταν εξετάζονται ως ένα προφίλ γονεϊκής επικοινωνίας και στάσεων παρά ως μία απλή συνολική βαθμολογία.

Εφαρμογές

Η PCCAS-4 μπορεί να αξιοποιηθεί στην οικογενειακή και αναπτυξιακή έρευνα, στη δημόσια υγεία, στην πρόληψη του καπνίσματος, στην έρευνα συμπεριφορών υγείας των εφήβων και στην αξιολόγηση προγραμμάτων πρόληψης της χρήσης καπνού.

Η σύντομη μορφή των τεσσάρων ερωτημάτων διευκολύνει την ενσωμάτωσή της σε μεγαλύτερα ερευνητικά πρωτόκολλα και επιδημιολογικές έρευνες, όπου η οικογενειακή επικοινωνία εξετάζεται παράλληλα με άλλους παράγοντες κινδύνου και προστασίας.

Βιβλιογραφία

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2007). Hispanic/Latino Adult Tobacco Survey Questionnaire. U.S. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention.

Small, S. P., Kushner, K. E., Neufeld, A., & Reutter, L. (2012). Dealing with a latent danger: Parents communicating with their children about smoking. Nursing Research and Practice.

Harakeh, Z., Scholte, R. H. J., de Vries, H., & Engels, R. C. M. E. (2005). Parental rules and communication: Their association with adolescent smoking. Addiction.

Jackson, C., & Henriksen, L. (1997). Do as I say: Parent smoking, antismoking socialization, and smoking onset among children. Addictive Behaviors.