Κλίμακα Κοινωνικής Αυτο-Αποτελεσματικότητας Εφήβων [ASSES-25]

Περιγραφή

Η Adolescent Social Self-Efficacy Scale (ASSES) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο αξιολόγησης της κοινωνικής αυτο-αποτελεσματικότητας των εφήβων, δηλαδή της πεποίθησης που έχουν οι νέοι σχετικά με την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά σε κοινωνικές καταστάσεις, να δημιουργούν και να διατηρούν σχέσεις και να διαχειρίζονται διαπροσωπικές δυσκολίες.

Η κοινωνική αυτο-αποτελεσματικότητα αναφέρεται στην εμπιστοσύνη που έχει ένα άτομο στις κοινωνικές του ικανότητες, όπως η έναρξη μιας συζήτησης, η δημιουργία φιλικών σχέσεων, η έκφραση προσωπικών απόψεων και η επίλυση κοινωνικών συγκρούσεων.

Η εφηβεία αποτελεί μια κρίσιμη αναπτυξιακή περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικές σχέσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η ανάπτυξη θετικής κοινωνικής αυτο-αποτελεσματικότητας συνδέεται με υψηλότερη αυτοπεποίθηση, καλύτερη κοινωνική προσαρμογή και μεγαλύτερη ψυχολογική ευημερία.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η ASSES βασίζεται στη θεωρία της αυτο-αποτελεσματικότητας (Self-Efficacy Theory) του Bandura, σύμφωνα με την οποία οι πεποιθήσεις ενός ατόμου για τις ικανότητές του επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται.

Στο κοινωνικό πεδίο, η αυτο-αποτελεσματικότητα αφορά την πεποίθηση ότι το άτομο μπορεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά σε κοινωνικές απαιτήσεις, να δημιουργήσει θετικές αλληλεπιδράσεις και να αντιμετωπίσει κοινωνικές προκλήσεις.

Οι έφηβοι με υψηλή κοινωνική αυτο-αποτελεσματικότητα τείνουν να συμμετέχουν περισσότερο σε κοινωνικές δραστηριότητες, να δημιουργούν πιο σταθερές σχέσεις και να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικότερα τις συγκρούσεις.

Αντίθετα, χαμηλά επίπεδα κοινωνικής αυτο-αποτελεσματικότητας μπορεί να συνδέονται με κοινωνικό άγχος, απομόνωση, δυσκολίες στις σχέσεις με συνομηλίκους και μειωμένη αυτοεκτίμηση.

Τι αξιολογεί το εργαλείο

Η ASSES αξιολογεί βασικές διαστάσεις της κοινωνικής λειτουργικότητας των εφήβων.

Η κλίμακα εξετάζει:

Κοινωνικές και επικοινωνιακές δεξιότητες, όπως η ικανότητα έναρξης και διατήρησης κοινωνικών επαφών, η έκφραση σκέψεων και συναισθημάτων και η αποτελεσματική επικοινωνία με συνομηλίκους.

Διαχείριση κοινωνικών καταστάσεων, όπως η αντιμετώπιση νέων κοινωνικών περιβαλλόντων, η συμμετοχή σε ομάδες και η προσαρμογή σε κοινωνικές απαιτήσεις.

Ανάπτυξη και διατήρηση φιλικών σχέσεων, που αφορά την ικανότητα δημιουργίας θετικών διαπροσωπικών δεσμών.

Επίλυση κοινωνικών συγκρούσεων, δηλαδή την ικανότητα διαχείρισης διαφωνιών και επίλυσης προβλημάτων στις κοινωνικές σχέσεις.

Τομείς εφαρμογής

Η ASSES χρησιμοποιείται στην αναπτυξιακή ψυχολογία, στην εκπαιδευτική ψυχολογία, στη σχολική συμβουλευτική και στην έρευνα κοινωνικών δεξιοτήτων.

Στο σχολικό περιβάλλον μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση κοινωνικών δεξιοτήτων μαθητών και τον εντοπισμό εφήβων που παρουσιάζουν δυσκολίες κοινωνικής προσαρμογής.

Στην ψυχολογική υποστήριξη μπορεί να συμβάλει στον σχεδιασμό παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης, της επικοινωνίας και της κοινωνικής συμμετοχής.

Στην ερευνητική διαδικασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της σχέσης μεταξύ κοινωνικής αυτο-αποτελεσματικότητας και άλλων μεταβλητών, όπως κοινωνικό άγχος, αυτοεκτίμηση, σχολική προσαρμογή, ψυχολογική ευημερία και ποιότητα κοινωνικών σχέσεων.

Διαδικασία χορήγησης

Η ASSES αποτελείται από δηλώσεις αυτοαναφοράς που αφορούν την ικανότητα του εφήβου να ανταποκριθεί σε διαφορετικές κοινωνικές καταστάσεις.

Οι συμμετέχοντες αξιολογούν τον βαθμό στον οποίο αισθάνονται ικανοί να πραγματοποιήσουν συγκεκριμένες κοινωνικές συμπεριφορές μέσω κλίμακας Likert.

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται συνήθως σε κλίμακα 5 ή 7 βαθμίδων, από:

1 = Διαφωνώ απόλυτα

έως

5 ή 7 = Συμφωνώ απόλυτα.

Η συμπλήρωση μπορεί να πραγματοποιηθεί σε σχολικό ή ερευνητικό πλαίσιο και απαιτεί μικρό χρόνο ολοκλήρωσης.

Βαθμολόγηση

Η συνολική βαθμολογία της ASSES προκύπτει από το άθροισμα ή τον μέσο όρο των απαντήσεων στα επιμέρους στοιχεία.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν υψηλότερη κοινωνική αυτο-αποτελεσματικότητα, μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στις κοινωνικές ικανότητες και καλύτερη αντίληψη προσωπικής επάρκειας στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Χαμηλότερες βαθμολογίες μπορεί να υποδηλώνουν μειωμένη κοινωνική αυτοπεποίθηση, δυσκολίες επικοινωνίας ή ανάγκη για υποστηρικτικές παρεμβάσεις κοινωνικών δεξιοτήτων.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ηλικία, το αναπτυξιακό στάδιο, το κοινωνικό περιβάλλον και τα πολιτισμικά χαρακτηριστικά του πληθυσμού.

Στατιστική ανάλυση

Η στατιστική ανάλυση της ASSES περιλαμβάνει σύγχρονες μεθόδους ψυχομετρικής αξιολόγησης.

Η περιγραφική στατιστική χρησιμοποιείται για την παρουσίαση των επιπέδων κοινωνικής αυτο-αποτελεσματικότητας μέσω μέσων τιμών, τυπικών αποκλίσεων και κατανομών.

Η ανάλυση αξιοπιστίας πραγματοποιείται μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ώστε να αξιολογηθεί η εσωτερική συνέπεια των στοιχείων της κλίμακας.

Η παραγοντική ανάλυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της δομής της κλίμακας και την επιβεβαίωση των επιμέρους διαστάσεων της κοινωνικής αυτο-αποτελεσματικότητας.

Επιπλέον, μπορούν να εφαρμοστούν:

συσχετίσεις για τη διερεύνηση σχέσεων με άλλες ψυχολογικές μεταβλητές,

αναλύσεις παλινδρόμησης για τον εντοπισμό παραγόντων που προβλέπουν την κοινωνική αυτο-αποτελεσματικότητα,

συγκρίσεις ομάδων για τη διερεύνηση διαφορών ανάλογα με ηλικία, φύλο ή εκπαιδευτικό επίπεδο.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η αξιολόγηση των ψυχομετρικών χαρακτηριστικών της ASSES περιλαμβάνει τη διερεύνηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας του εργαλείου.

Η εσωτερική συνέπεια αξιολογεί κατά πόσο τα στοιχεία της κλίμακας μετρούν με συνεπή τρόπο την κοινωνική αυτο-αποτελεσματικότητα.

Η εγκυρότητα κατασκευής εξετάζει αν η κλίμακα αντανακλά τη θεωρητική έννοια της κοινωνικής αυτο-αποτελεσματικότητας.

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να αξιολογηθεί μέσω συσχετίσεων με συναφείς έννοιες, όπως αυτοεκτίμηση, κοινωνικές δεξιότητες και ψυχολογική ευημερία.

Η βιβλιογραφία υποστηρίζει τη χρήση εργαλείων κοινωνικής αυτο-αποτελεσματικότητας για την αξιολόγηση της κοινωνικής λειτουργικότητας και της ανάπτυξης των εφήβων.

Πλεονεκτήματα

Η ASSES αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο επειδή αξιολογεί έναν σημαντικό ψυχολογικό παράγοντα που επηρεάζει την κοινωνική ανάπτυξη των εφήβων.

Το βασικό της πλεονέκτημα είναι ότι δεν εξετάζει μόνο τις πραγματικές κοινωνικές συμπεριφορές, αλλά κυρίως την πεποίθηση του ατόμου ότι μπορεί να ανταποκριθεί αποτελεσματικά σε κοινωνικές απαιτήσεις.

Η αξιολόγηση αυτή μπορεί να βοηθήσει στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών και ψυχολογικών παρεμβάσεων για την ενίσχυση κοινωνικών δεξιοτήτων και αυτοπεποίθησης.

Περιορισμοί

Η ASSES βασίζεται στην αυτοαναφορά και επομένως μπορεί να επηρεάζεται από την προσωπική αντίληψη του εφήβου, τη διάθεση κατά τη συμπλήρωση και την κοινωνικά επιθυμητή παρουσίαση.

Η κοινωνική αυτο-αποτελεσματικότητα επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως οικογένεια, σχολικό περιβάλλον, πολιτισμός και εμπειρίες κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Για πληρέστερη αξιολόγηση είναι χρήσιμο να συνδυάζεται με παρατήρηση συμπεριφοράς, αξιολόγηση από εκπαιδευτικούς ή γονείς και άλλες ψυχομετρικές μετρήσεις.

Βιβλιογραφία

Muris, P. (2001). A brief questionnaire for measuring self-efficacy in youths. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 23(3), 145–149.

Connolly, J., & Doyle, A. B. (1981). Assessment of social self-efficacy in preschoolers: Teachers’ ratings of two dimensions of social behavior. Developmental Psychology, 17(6), 796–805.

Smith, L. C., & Betz, N. E. (2000). Development and validation of a scale of perceived social self-efficacy. Journal of Career Assessment, 8(3), 283–301.

Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control. Freeman.

Anderson, S. C., & Betz, N. E. (2001). Sources of social self-efficacy expectations: Their measurement and relation to career development. Journal of Vocational Behavior, 58(1), 98–117.