Κλίμακα ρόλων συμμετεχόντων που αναφέρονται από τον εαυτό τους [SRPRS-12]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Αυτοαναφοράς Ρόλων Συμμετεχόντων (Self-Reported Participant Role Scale – SRPRS) αποτελεί ένα εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση του ρόλου που αναλαμβάνει ένα άτομο κατά τη συμμετοχή του σε κοινωνικές, εκπαιδευτικές ή εργασιακές ομάδες. Βασίζεται στην παραδοχή ότι κάθε μέλος μιας ομάδας τείνει να υιοθετεί συγκεκριμένες συμπεριφορές και ρόλους, οι οποίοι επηρεάζουν τη λειτουργία, τη συνεργασία και τη συνοχή της ομάδας.

Η κλίμακα επιτρέπει στους συμμετέχοντες να αξιολογήσουν οι ίδιοι τη συμπεριφορά τους μέσα στην ομάδα, απαντώντας σε δηλώσεις που αντιπροσωπεύουν διαφορετικούς κοινωνικούς ρόλους. Οι βασικοί ρόλοι που αξιολογούνται περιλαμβάνουν τον ηγέτη, τον συνεργάτη, τον συντονιστή, τον παρατηρητή και τον κριτικό, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της συμμετοχής και της κοινωνικής τους λειτουργικότητας.

Στόχος

Βασικός στόχος της SRPRS είναι η κατανόηση της συμπεριφοράς και των κοινωνικών ρόλων που υιοθετούν τα άτομα κατά τη συμμετοχή τους σε ομάδες. Το εργαλείο συμβάλλει στη διερεύνηση της δυναμικής της ομάδας, της ποιότητας των αλληλεπιδράσεων και του τρόπου με τον οποίο κάθε μέλος συμβάλλει στη λειτουργία της.

Παράλληλα, η κλίμακα χρησιμοποιείται για την ενίσχυση της αυτογνωσίας και της ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων, καθώς και για τον εντοπισμό πιθανών συγκρούσεων ρόλων και τη διαμόρφωση στρατηγικών αποτελεσματικότερης συνεργασίας και διαχείρισης συγκρούσεων.

Δομή και χαρακτηριστικά της κλίμακας

Η SRPRS αξιολογεί πέντε βασικούς ρόλους που εμφανίζονται συχνά σε ομάδες:

• Ηγέτης, ο οποίος καθοδηγεί και κατευθύνει την ομάδα.
• Συνεργάτης, ο οποίος υποστηρίζει και βοηθά τα υπόλοιπα μέλη.
• Συντονιστής, ο οποίος οργανώνει και διαχειρίζεται τις δραστηριότητες της ομάδας.
• Παρατηρητής, ο οποίος συμμετέχει περιορισμένα και κυρίως παρακολουθεί τη λειτουργία της ομάδας.
• Κριτικός, ο οποίος παρέχει ανατροφοδότηση και αξιολογεί τις διαδικασίες και τις αποφάσεις της ομάδας.

Οι συμμετέχοντες αξιολογούν κάθε δήλωση χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα Likert, όπου 1 αντιστοιχεί στο «Ποτέ» και 5 στο «Πάντα», ανάλογα με το πόσο συχνά θεωρούν ότι υιοθετούν τον συγκεκριμένο ρόλο.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της SRPRS περιλαμβάνει τόσο ποσοτική όσο και ποιοτική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Η ποσοτική ανάλυση βασίζεται στον υπολογισμό των βαθμολογιών κάθε ρόλου, προκειμένου να εντοπιστούν τα κυρίαρχα πρότυπα συμμετοχής των ατόμων μέσα στην ομάδα.

Παράλληλα, η ποιοτική ανάλυση επιτρέπει την ερμηνεία των διαφορετικών ρόλων και την κατανόηση της κοινωνικής δυναμικής που αναπτύσσεται μεταξύ των μελών. Τα αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα, οργανισμούς, ερευνητικά προγράμματα και παρεμβάσεις ανάπτυξης ομάδων, με στόχο τη βελτίωση της συνεργασίας, της επικοινωνίας και της αποτελεσματικότητας των ομάδων.

Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Το διαθέσιμο υλικό παρουσιάζει τον σκοπό, τη δομή και τη διαδικασία εφαρμογής της SRPRS, χωρίς όμως να παραθέτει συγκεκριμένους ψυχομετρικούς δείκτες. Δεν αναφέρονται τιμές Cronbach’s α, αποτελέσματα διερευνητικής ή επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης, δείκτες αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) ή άλλα στοιχεία που να τεκμηριώνουν ποσοτικά την εγκυρότητα και την αξιοπιστία της κλίμακας.

Επομένως, με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, δεν είναι δυνατή η παρουσίαση συγκεκριμένων αριθμητικών δεικτών αξιοπιστίας ή εγκυρότητας.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση της SRPRS πραγματοποιείται μέσω πενταβάθμιας κλίμακας Likert, όπου οι απαντήσεις κυμαίνονται από 1 («Ποτέ») έως 5 («Πάντα»).

Για κάθε ρόλο υπολογίζεται το άθροισμα ή ο μέσος όρος των αντίστοιχων απαντήσεων, επιτρέποντας την αναγνώριση του κυρίαρχου ρόλου του συμμετέχοντα μέσα στην ομάδα. Επιπλέον, οι συνολικές βαθμολογίες μπορούν να συγκριθούν με εκείνες μιας ομάδας αναφοράς, προκειμένου να διερευνηθεί η κατανομή των ρόλων και να εντοπιστούν πρότυπα συμπεριφοράς ή ανάγκες παρέμβασης. Υψηλότερες βαθμολογίες σε έναν συγκεκριμένο ρόλο υποδηλώνουν συχνότερη υιοθέτηση της αντίστοιχης συμπεριφοράς, ενώ η ανάλυση των τάσεων μπορεί να αξιοποιηθεί για την ανάπτυξη στρατηγικών βελτίωσης της ομαδικής λειτουργίας.

Βιβλιογραφία

Salmivalli, C., Lagerspetz, K., Björkqvist, K., Österman, K., & Kaukiainen, A. (1996). Bullying as a Group Process: Participant Roles and Their Relations to Social Status Within the Group. Aggressive Behavior, 22(1), 1–15.

Menesini, E., Codecasa, E., Benelli, B., & Cowie, H. (2003). Enhancing Children’s Responsibility to Take Action Against Bullying: Evaluation of a Befriending Intervention in Italian Middle Schools. Aggressive Behavior, 29(1), 10–14.

Huitsing, G., & Veenstra, R. (2012). Bullying in Classrooms: Participant Roles from a Social Network Perspective. Aggressive Behavior, 38(6), 494–509.