ENRICH Couple Scales (ENRICH CS-40)

Κλίμακες Μέτρησης της Ικανοποίησης από τη Συζυγική/Συντροφική Σχέση [ENRICH CS-40]

Περιγραφή

Οι ENRICH Couple Scales (ENRICH CS-40) αποτελούν ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία αξιολόγησης της ποιότητας των συζυγικών και συντροφικών σχέσεων. Αναπτύχθηκαν από τους David H. Olson, David G. Fournier και Joan M. Druckman στο πλαίσιο του συστήματος PREPARE/ENRICH, με σκοπό την ολοκληρωμένη αξιολόγηση της λειτουργικότητας, της επικοινωνίας και της ικανοποίησης μέσα στη σχέση.

Το εργαλείο έχει σχεδιαστεί ώστε να χρησιμοποιείται τόσο σε ερευνητικά πρωτόκολλα όσο και στην κλινική πρακτική, παρέχοντας πολύτιμες πληροφορίες για τη δυναμική των διαπροσωπικών σχέσεων. Χρησιμοποιείται ευρέως από ψυχολόγους, συμβούλους γάμου και οικογένειας, ψυχιάτρους και άλλους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, ενώ παράλληλα αξιοποιείται σε μελέτες που εξετάζουν την ποιότητα της συζυγικής ζωής, την επικοινωνία, τη σεξουαλική ικανοποίηση και τις συγκρούσεις μεταξύ των συντρόφων.

Η ελληνική έκδοση της κλίμακας έχει προσαρμοστεί από τους Κ. Γουρουντή και Φ. Αναγνωστόπουλο, διατηρώντας τα βασικά ψυχομετρικά χαρακτηριστικά της αρχικής μορφής. Το αρχικό έγγραφο αναφέρει ότι η κλίμακα αποτελείται από 40 δηλώσεις, οργανωμένες σε τέσσερις υποκλίμακες, και συμπληρώνεται σε περίπου 10 λεπτά.

Στόχος

Βασικός στόχος των ENRICH CS-40 είναι η αξιολόγηση της ποιότητας και της ικανοποίησης από τη συζυγική ή συντροφική σχέση, καθώς και η αναγνώριση δυνατών σημείων και πιθανών δυσκολιών στη λειτουργία του ζευγαριού.

Ειδικότερα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για:

• την αξιολόγηση της συνολικής ικανοποίησης από τη σχέση,
• τη διερεύνηση της ποιότητας της επικοινωνίας μεταξύ των συντρόφων,
• την εκτίμηση της σεξουαλικής ικανοποίησης,
• την αναγνώριση συγκρούσεων αξιών και διαφορών ενδιαφερόντων,
• την παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας συμβουλευτικών ή θεραπευτικών παρεμβάσεων,
• την υποστήριξη ερευνητικών μελετών σχετικά με τις διαπροσωπικές σχέσεις και την οικογενειακή λειτουργικότητα.

Θεωρητικό Υπόβαθρο

Οι ENRICH Couple Scales βασίζονται στο Circumplex Model of Marital and Family Systems του David Olson, σύμφωνα με το οποίο η ποιότητα μιας σχέσης επηρεάζεται κυρίως από τρεις θεμελιώδεις διαστάσεις:

• τη συνοχή (cohesion),
• την προσαρμοστικότητα ή ευελιξία (flexibility/adaptability),
• την επικοινωνία (communication).

Το μοντέλο αυτό υποστηρίζει ότι οι ισορροπημένες σχέσεις χαρακτηρίζονται από αποτελεσματική επικοινωνία, συναισθηματική εγγύτητα, αμοιβαίο σεβασμό, λειτουργική επίλυση συγκρούσεων και ικανοποιητική προσαρμογή στις αλλαγές της οικογενειακής ζωής.

Οι ENRICH CS-40 αποτυπώνουν βασικές πτυχές αυτής της θεωρίας μέσω της αξιολόγησης της αντιλαμβανόμενης ποιότητας της σχέσης.

Δομή της Κλίμακας

Η κλίμακα αποτελείται από 40 δηλώσεις, οι οποίες οργανώνονται σε τέσσερις αυτοτελείς υποκλίμακες των 10 ερωτήσεων η καθεμία:

• Ικανοποίηση από τη συζυγική/συντροφική σχέση
• Ικανοποίηση από τη σεξουαλική ζωή
• Ικανοποίηση από την επικοινωνία
• Σύγκρουση αξιών – διαφορετικότητα ενδιαφερόντων και διαφωνίες

Οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας πενταβάθμια κλίμακα Likert, από 1 = Διαφωνώ απόλυτα έως 5 = Συμφωνώ απόλυτα.

Η συμπλήρωση του ερωτηματολογίου απαιτεί περίπου 10 λεπτά, γεγονός που διευκολύνει τη χρήση του τόσο σε ερευνητικά όσο και σε κλινικά περιβάλλοντα.

Βαθμολόγηση

Κάθε πρόταση βαθμολογείται από 1 έως 5, ενώ ορισμένες ερωτήσεις απαιτούν αντίστροφη βαθμολόγηση σύμφωνα με τις οδηγίες του δημιουργού.

Η βαθμολογία κάθε υποκλίμακας προκύπτει από το άθροισμα των αντίστοιχων απαντήσεων.

• Υψηλότερες βαθμολογίες στις τρεις πρώτες υποκλίμακες υποδηλώνουν μεγαλύτερη ικανοποίηση.
• Υψηλότερες βαθμολογίες στην υποκλίμακα Σύγκρουση Αξιών υποδηλώνουν μεγαλύτερη παρουσία διαφωνιών και συγκρούσεων μέσα στη σχέση.

Σύμφωνα με την ελληνική προσαρμογή, η κλίμακα περιλαμβάνει ανεστραμμένες ερωτήσεις ώστε να μειώνεται η πιθανότητα συστηματικών αποκρίσεων.

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων επιτρέπει την αναγνώριση των περιοχών στις οποίες το ζευγάρι παρουσιάζει υψηλή λειτουργικότητα, αλλά και των τομέων που ενδέχεται να χρειάζονται παρέμβαση.

Υψηλές βαθμολογίες στις υποκλίμακες της:

• συζυγικής ικανοποίησης,
• επικοινωνίας,
• σεξουαλικής ικανοποίησης,

σχετίζονται συνήθως με υψηλότερη ποιότητα σχέσης, καλύτερη συναισθηματική σύνδεση και μεγαλύτερη σταθερότητα του ζευγαριού.

Αντίθετα, υψηλή βαθμολογία στην υποκλίμακα των συγκρούσεων αξιών υποδηλώνει αυξημένη πιθανότητα διαφωνιών, δυσκολιών στην επικοινωνία και μειωμένης λειτουργικότητας της σχέσης.

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται τόσο σε επίπεδο επιμέρους υποκλιμάκων όσο και συνολικά, λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ζευγαριού.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Οι ENRICH Couple Scales παρουσιάζουν ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες και χρησιμοποιούνται εκτενώς στη διεθνή βιβλιογραφία.

Η ελληνική προσαρμογή κατέδειξε:

• ικανοποιητική εννοιολογική εγκυρότητα μέσω διερευνητικής ανάλυσης παραγόντων,
• καλή εσωτερική συνοχή των υποκλιμάκων.

Οι δείκτες αξιοπιστίας (Cronbach’s α) ήταν:

• 0,70 για τη συζυγική/συντροφική ικανοποίηση,
• 0,72 για τη σεξουαλική ικανοποίηση,
• 0,84 για την επικοινωνία,
• 0,71 για τις συγκρούσεις αξιών.

Οι τιμές αυτές υποστηρίζουν την αξιοπιστία της ελληνικής έκδοσης του εργαλείου.

Εφαρμογές

Οι ENRICH CS-40 χρησιμοποιούνται σε:

• συμβουλευτική γάμου και ζευγαριών,
• οικογενειακή θεραπεία,
• κλινική ψυχολογία,
• ψυχιατρική αξιολόγηση,
• πανεπιστημιακή και κλινική έρευνα,
• προγράμματα προετοιμασίας γάμου,
• αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Επιπλέον, χρησιμοποιούνται για τη μελέτη της σχέσης μεταξύ της συζυγικής ικανοποίησης και μεταβλητών όπως η ψυχική υγεία, η ποιότητα ζωής, η γονεϊκότητα, η διαχείριση συγκρούσεων, η ανθεκτικότητα των σχέσεων και η συνολική οικογενειακή λειτουργικότητα.

Πλεονεκτήματα

Οι ENRICH CS-40 αποτελούν ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο επειδή:

• αξιολογούν πολλαπλές διαστάσεις της συζυγικής και συντροφικής σχέσης,
• διαθέτουν υψηλή αξιοπιστία και ικανοποιητική εγκυρότητα,
• εφαρμόζονται εύκολα σε σύντομο χρόνο,
• χρησιμοποιούνται τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην επιστημονική έρευνα,
• συμβάλλουν στον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων για τη βελτίωση της ποιότητας των σχέσεων.

Βιβλιογραφία

Fowers, B. J., & Olson, D. H. (1989). ENRICH Marital Inventory: A discriminant validity and cross-validation assessment. Journal of Marital and Family Therapy, 15(1), 65–79.

Olson, D. H. (1996). Counselor’s Manual for PREPARE/ENRICH: Version 2000. Life Innovations.

Olson, D. H., Fournier, D. G., & Druckman, J. M. (1983). PREPARE/ENRICH Counselor’s Manual. Minneapolis, MN: PREPARE/ENRICH, Inc.

Olson, D. H., & Olson, A. K. (2000). Empowering Couples: Building on Your Strengths. Life Innovations.

Γουρουντή, Κ., & Αναγνωστόπουλος, Φ. Προσαρμογή της κλίμακας ENRICH στην ελληνική γλώσσα (μη δημοσιευμένο εγχειρίδιο).