Περιγραφή της Κλίμακας

Η Κλίμακα Επιθέτων Κατάθλιψης – Μορφή Ε, γνωστή διεθνώς ως Depression Adjective Check Lists – Form E [DACL-34], είναι ένα σύντομο εργαλείο αυτοαναφοράς που σχεδιάστηκε για την αξιολόγηση της καταθλιπτικής διάθεσης μέσω επιθέτων τα οποία περιγράφουν διαφορετικές συναισθηματικές καταστάσεις.

Η κλίμακα αναπτύχθηκε από τον Bernard Lubin με σκοπό να καλύψει την ανάγκη για μια σύντομη, εύχρηστη και τυποποιημένη μέθοδο μέτρησης της παροδικής καταθλιπτικής διάθεσης. Σε αντίθεση με εργαλεία που εξετάζουν περισσότερο σταθερά ή μακροχρόνια συμπτώματα κατάθλιψης, η DACL σχεδιάστηκε κυρίως για την αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο αισθάνεται το άτομο σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή ή κατά τη διάρκεια μιας καθορισμένης χρονικής περιόδου.

Η αρχική ανάπτυξη της κλίμακας συνδέθηκε με τη μελέτη των μεταβολών της διάθεσης κατά την εγκυμοσύνη και τη λοχεία. Στη συνέχεια, οι επιμέρους κατάλογοι επιθέτων αξιολογήθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν σε διαφορετικούς πληθυσμούς και ερευνητικά περιβάλλοντα. Η αρχική παρουσίαση της μεθόδου δημοσιεύθηκε το 1965 και επικεντρώθηκε ειδικά στη μέτρηση της προσωρινής καταθλιπτικής διάθεσης ή του καταθλιπτικού συναισθήματος.

Δομή της DACL-34

Η Μορφή Ε ανήκει στο δεύτερο σύνολο των Depression Adjective Check Lists, μαζί με τις ισοδύναμες μορφές F και G. Κάθε μορφή περιλαμβάνει συνολικά 34 επίθετα.

Από τα 34 επίθετα, τα 22 εκφράζουν ή συνδέονται με καταθλιπτική διάθεση, ενώ τα υπόλοιπα 12 περιγράφουν μη καταθλιπτικές ή θετικότερες συναισθηματικές καταστάσεις. Κατά τη βαθμολόγηση, οι απαντήσεις στα δύο είδη επιθέτων συνδυάζονται με βάση τις οδηγίες της κλίμακας, ώστε να προκύψει ένας συνολικός δείκτης καταθλιπτικής διάθεσης.

Οι μορφές E, F και G αναπτύχθηκαν ως παράλληλες και συγκρίσιμες εκδοχές. Η ύπαρξη εναλλακτικών μορφών διευκολύνει τη χρήση του εργαλείου σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις, καθώς μειώνει την πιθανότητα οι συμμετέχοντες να θυμούνται τις προηγούμενες απαντήσεις τους. Μελέτη συγκρισιμότητας έδειξε ότι οι τρεις μορφές μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως ισοδύναμα εργαλεία σε διαδοχικές χρονικές αξιολογήσεις.

Στόχος της Κλίμακας

Βασικός στόχος της DACL-34 είναι η ποσοτική αποτύπωση της έντασης της καταθλιπτικής διάθεσης. Η κλίμακα επικεντρώνεται κυρίως στη συναισθηματική εμπειρία του ατόμου και όχι στην ολοκληρωμένη αξιολόγηση όλων των γνωστικών, συμπεριφορικών και σωματικών συμπτωμάτων μιας καταθλιπτικής διαταραχής.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση διαφορών στη διάθεση μεταξύ διαφορετικών ομάδων, για την εξέταση μεταβολών πριν και μετά από μια παρέμβαση και για την παρακολούθηση βραχυπρόθεσμων συναισθηματικών αλλαγών. Παράλληλα, μπορεί να συμβάλει στη μελέτη της σχέσης της καταθλιπτικής διάθεσης με μεταβλητές όπως το άγχος, η κοινωνική υποστήριξη, η ποιότητα ζωής, η σωματική υγεία και οι στρεσογόνες εμπειρίες.

Η DACL δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως αυτόνομο διαγνωστικό μέσο. Μια αυξημένη βαθμολογία υποδηλώνει εντονότερη καταθλιπτική διάθεση, αλλά δεν αρκεί για τη διάγνωση καταθλιπτικής διαταραχής. Η κλινική διάγνωση απαιτεί συνολική αξιολόγηση από κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας.

Χορήγηση και Βαθμολόγηση

Η κλίμακα χορηγείται με τη μορφή καταλόγου επιθέτων. Ο συμμετέχων καλείται να επιλέξει εκείνα τα επίθετα που περιγράφουν καλύτερα τη συναισθηματική του κατάσταση, σύμφωνα με το χρονικό πλαίσιο που ορίζεται από τον ερευνητή ή από τις οδηγίες της συγκεκριμένης εκδοχής.

Η χορήγησή της είναι σύντομη και δεν απαιτεί πολύπλοκες απαντήσεις. Το χαρακτηριστικό αυτό την καθιστά κατάλληλη για έρευνες στις οποίες χρησιμοποιούνται πολλά ψυχομετρικά εργαλεία ή πραγματοποιούνται επαναλαμβανόμενες μετρήσεις.

Η συνολική βαθμολογία υπολογίζεται με βάση τα καταθλιπτικά και τα μη καταθλιπτικά επίθετα που έχουν επιλεγεί. Υψηλότερες βαθμολογίες αντιστοιχούν συνήθως σε εντονότερη καταθλιπτική διάθεση. Η ερμηνεία πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με το εγχειρίδιο της κλίμακας και τα κατάλληλα δεδομένα αναφοράς για τον πληθυσμό στον οποίο εφαρμόζεται.

Δεν είναι ορθό να χρησιμοποιούνται αυθαίρετα όρια βαθμολογίας χωρίς προηγούμενη ψυχομετρική τεκμηρίωση. Τα αποτελέσματα επηρεάζονται από παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, το πολιτισμικό πλαίσιο, η γλωσσική προσαρμογή και οι συνθήκες χορήγησης.

Ανάλυση Δεδομένων

Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων μπορεί να ξεκινήσει με τον υπολογισμό του συνολικού σκορ της DACL-34 και την παρουσίαση του μέσου όρου, της τυπικής απόκλισης, της διαμέσου, του εύρους τιμών και των αντίστοιχων διαστημάτων εμπιστοσύνης.

Η κατανομή των συνολικών βαθμολογιών πρέπει να εξετάζεται ως προς την κανονικότητα, την ασυμμετρία, την κύρτωση και την παρουσία ακραίων τιμών. Η επιλογή παραμετρικών ή μη παραμετρικών στατιστικών ελέγχων εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά των δεδομένων και τον ερευνητικό σχεδιασμό.

Η αξιοπιστία της κλίμακας μπορεί να διερευνηθεί μέσω δεικτών εσωτερικής συνέπειας, όπως ο συντελεστής Cronbach’s alpha ή ο συντελεστής McDonald’s omega. Σε μελέτες με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις μπορεί επίσης να εξεταστεί η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων και η συμφωνία μεταξύ των παράλληλων μορφών E, F και G.

Επειδή η DACL σχεδιάστηκε για να είναι ευαίσθητη σε μεταβολές της παροδικής διάθεσης, ένας πολύ υψηλός συντελεστής επαναληπτικής αξιοπιστίας δεν είναι πάντοτε αναμενόμενος όταν μεσολαβεί χρονικό διάστημα κατά το οποίο μπορεί να έχει αλλάξει πραγματικά η συναισθηματική κατάσταση του συμμετέχοντα.

Για την εξέταση της εγκυρότητας μπορούν να υπολογιστούν συσχετίσεις με άλλες κλίμακες κατάθλιψης, άγχους, αρνητικού συναισθήματος ή ψυχολογικής δυσφορίας. Η συγκλίνουσα εγκυρότητα υποστηρίζεται όταν οι βαθμολογίες της DACL παρουσιάζουν αναμενόμενες θετικές συσχετίσεις με άλλα αξιόπιστα μέτρα καταθλιπτικής συμπτωματολογίας.

Η εγκυρότητα της Μορφής Ε έχει εξεταστεί συγκριτικά με εργαλεία όπως το Beck Depression Inventory και η Zung Self-Rating Depression Scale, καθώς και με κλινικές αξιολογήσεις. Σε μελέτη γενικού πληθυσμού, οι περισσότερες συσχετίσεις της DACL με τις υπόλοιπες μετρήσεις ήταν στατιστικά σημαντικές και παρείχαν ενδείξεις υπέρ της συγχρονικής εγκυρότητάς της.

Η παραγοντική ανάλυση δεν είναι απαραίτητο να πραγματοποιείται σε κάθε εφαρμογή της κλίμακας. Είναι περισσότερο χρήσιμη όταν διερευνάται η δομική εγκυρότητα μιας νέας μετάφρασης ή προσαρμογής. Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται επαρκές μέγεθος δείγματος και σαφής θεωρητική αιτιολόγηση.

Ψυχομετρικές Ιδιότητες

Οι διαθέσιμες μελέτες έχουν παρουσιάσει ικανοποιητικές ενδείξεις αξιοπιστίας και εγκυρότητας για τις διαφορετικές μορφές της DACL. Έρευνες έχουν εξετάσει την εσωτερική συνέπεια, την αξιοπιστία εναλλακτικών μορφών, την αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων, τη συγχρονική εγκυρότητα και τη διακριτική εγκυρότητα.

Σε διαπολιτισμική μελέτη αγγλικών, ισπανικών, εβραϊκών και κινεζικών εκδοχών, οι εκτιμήσεις αξιοπιστίας κυμάνθηκαν περίπου από 0,79 έως 0,94. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι μεταφρασμένες μορφές μπορούσαν να παρουσιάσουν ψυχομετρικά χαρακτηριστικά συγκρίσιμα με εκείνα της αγγλικής έκδοσης, όταν ακολουθούνταν κατάλληλες διαδικασίες μετάφρασης και προσαρμογής.

Η καταλληλότητα της κλίμακας έχει εξεταστεί και σε ειδικότερους πληθυσμούς, όπως ηλικιωμένα άτομα. Τα αποτελέσματα σχετικής μελέτης υποστήριξαν την αξιοπιστία και την εγκυρότητα τόσο των μορφών κατάστασης όσο και των μορφών χαρακτηριστικού για ερευνητική χρήση σε ηλικιωμένους συμμετέχοντες.

Εφαρμογές στην Έρευνα

Η DACL-34 μπορεί να αξιοποιηθεί σε κλινική, κοινωνική, εκπαιδευτική και πειραματική έρευνα. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την αξιολόγηση μεταβολών της διάθεσης πριν και μετά από ψυχολογικές, εκπαιδευτικές ή κοινωνικές παρεμβάσεις.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε διαχρονικές μελέτες, σε έρευνες σχετικές με στρεσογόνα γεγονότα, σε μελέτες της περιγεννητικής ψυχικής υγείας και σε έρευνες που εξετάζουν την επίδραση συγκεκριμένων συνθηκών στη συναισθηματική κατάσταση.

Η διαθεσιμότητα παράλληλων μορφών αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα σε πειραματικούς σχεδιασμούς με πολλαπλές χρονικές μετρήσεις. Ο ερευνητής μπορεί να χρησιμοποιήσει διαφορετική μορφή σε κάθε χρονικό σημείο, περιορίζοντας τις επιδράσεις εξοικείωσης με τα στοιχεία της κλίμακας.

Περιορισμοί

Η DACL αποτελεί μέτρο αυτοαναφοράς και, επομένως, οι απαντήσεις μπορεί να επηρεάζονται από την κοινωνική επιθυμητότητα, την τάση απόκρυψης συναισθημάτων, τη γλωσσική κατανόηση και την προσωρινή κατάσταση του συμμετέχοντα.

Η χρήση επιθέτων επιτρέπει τη γρήγορη αποτύπωση της διάθεσης, αλλά δεν παρέχει αναλυτικές πληροφορίες για τη διάρκεια των συμπτωμάτων, τη λειτουργική επιβάρυνση, τις γνωστικές εκδηλώσεις της κατάθλιψης ή την παρουσία ειδικών κλινικών συμπτωμάτων.

Παράλληλα, η εφαρμογή μεταφρασμένης μορφής προϋποθέτει τεκμηριωμένη γλωσσική και πολιτισμική προσαρμογή. Η απλή μετάφραση των επιθέτων δεν εξασφαλίζει ότι κάθε λέξη έχει το ίδιο συναισθηματικό περιεχόμενο και την ίδια ένταση σε διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα.

Για τον λόγο αυτό, πριν από τη χρήση ελληνικής εκδοχής πρέπει να εξετάζονται η εγκυρότητα περιεχομένου, η εσωτερική συνέπεια, η συγκλίνουσα εγκυρότητα και, όπου είναι εφικτό, η ισοδυναμία της μέτρησης μεταξύ διαφορετικών ομάδων.

Συμπεράσματα

Η Κλίμακα Επιθέτων Κατάθλιψης – Μορφή Ε [DACL-34] αποτελεί ένα σύντομο και εύχρηστο εργαλείο για την αξιολόγηση της παροδικής καταθλιπτικής διάθεσης. Η μορφή της, η οποία βασίζεται στην επιλογή περιγραφικών επιθέτων, διευκολύνει τη χορήγησή της σε ερευνητικά περιβάλλοντα και σε μελέτες με επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις.

Η ύπαρξη παράλληλων μορφών, η σύντομη διάρκεια συμπλήρωσης και οι διαθέσιμες ενδείξεις αξιοπιστίας και εγκυρότητας ενισχύουν τη χρησιμότητά της. Ωστόσο, τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται με βάση τον πληθυσμό, τη γλωσσική προσαρμογή και τον σκοπό της έρευνας.

Η DACL-34 αποτυπώνει κυρίως την ένταση της καταθλιπτικής διάθεσης και δεν υποκαθιστά την κλινική συνέντευξη ή την ολοκληρωμένη ψυχοδιαγνωστική αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία

Christenfeld, R., Lubin, B., & Satin, M. (1978). Concurrent validity of the Depression Adjective Check List in a normal population. American Journal of Psychiatry, 135(5), 582–584.

Grayson, P. S., Lubin, B., & Van Whitlock, R. (1994). Reliability and validity of Set 1 of the Depression Adjective Check Lists with the elderly. Assessment, 1(1), 3–9.

Lubin, B. (1965). Adjective checklists for measurement of depression. Archives of General Psychiatry, 12(1), 57–62.

Lubin, B., & Collins, J. F. (1985). Depression Adjective Check Lists: Spanish, Hebrew, Chinese and English versions. Journal of Clinical Psychology, 41(2), 213–217.

Lubin, B., Dupre, V. A., & Lubin, A. W. (1967). Comparability and sensitivity of Set 2 (Lists E, F, and G) of the Depression Adjective Check Lists. Psychological Reports, 20(3), 756.

Lubin, B., & Himelstein, P. (1976). Reliability of the Depression Adjective Check Lists. Perceptual and Motor Skills, 43, 1037–1038.

Lubin, B., & Levitt, E. E. (1979). Norms for the Depression Adjective Check Lists: Age group and sex. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 47(1), 192.