Περιγραφή

Η Κλίμακα Εκτίμησης Τρόπων Αντιμετώπισης Προβλημάτων (Coping Orientation to Problems Experienced – COPE-60) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση των στρατηγικών αντιμετώπισης του στρες. Αναπτύχθηκε από τους Carver, Scheier και Weintraub (1989) και προσαρμόστηκε στον ελληνικό πληθυσμό από τους Ρούσση, Τριλίβα και Κιοσέογλου. Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από 60 προτάσεις, οι οποίες αξιολογούν 15 διαφορετικές στρατηγικές αντιμετώπισης, οργανωμένες σε δύο βασικές κατηγορίες: στρατηγικές που επικεντρώνονται στην επίλυση του προβλήματος και στρατηγικές που στοχεύουν στη διαχείριση των συναισθηματικών αντιδράσεων απέναντι στις στρεσογόνες καταστάσεις. Κάθε στρατηγική αξιολογείται μέσω τεσσάρων ερωτήσεων, επιτρέποντας τη λεπτομερή αποτύπωση του τρόπου με τον οποίο τα άτομα ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της καθημερινότητας.

Το COPE-60 χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία, στην ψυχιατρική, στις επιστήμες της υγείας, στην εκπαιδευτική έρευνα και στην οργανωσιακή ψυχολογία, καθώς παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τους μηχανισμούς προσαρμογής και την ψυχολογική ανθεκτικότητα.

Ανάλυση και Χρήση

Η ανάλυση του COPE-60 πραγματοποιείται με τον υπολογισμό του αθροίσματος ή του μέσου όρου των απαντήσεων για καθεμία από τις 15 υποκλίμακες. Οι επιμέρους βαθμολογίες επιτρέπουν την αναγνώριση των στρατηγικών που χρησιμοποιεί συχνότερα το άτομο για τη διαχείριση του άγχους, των δυσκολιών και των απαιτητικών καταστάσεων.

Το εργαλείο αξιοποιείται τόσο στην κλινική όσο και στην ερευνητική πρακτική για τη διερεύνηση των τρόπων αντιμετώπισης του στρες σε διαφορετικούς πληθυσμούς, όπως φοιτητές, εργαζόμενοι, ασθενείς και άτομα του γενικού πληθυσμού. Τα αποτελέσματά του χρησιμοποιούνται για τον σχεδιασμό ψυχολογικών παρεμβάσεων, την ενίσχυση προσαρμοστικών στρατηγικών αντιμετώπισης και την αναγνώριση δυσλειτουργικών μηχανισμών που σχετίζονται με την ψυχική υγεία.

Στην επιστημονική έρευνα, το COPE-60 χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με εργαλεία αξιολόγησης του άγχους, της κατάθλιψης, της ψυχολογικής ανθεκτικότητας, της ποιότητας ζωής, της επαγγελματικής εξουθένωσης και της ψυχολογικής ευεξίας, συμβάλλοντας στη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την προσαρμογή σε στρεσογόνες συνθήκες.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Το COPE-60 παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες και έχει μεταφραστεί και επικυρωθεί σε μεγάλο αριθμό γλωσσών και πολιτισμικών πλαισίων. Η εσωτερική συνοχή των επιμέρους υποκλιμάκων, όπως εκτιμάται μέσω του δείκτη Cronbach’s α, κυμαίνεται από 0,50 έως 0,96, με τις περισσότερες υποκλίμακες να εμφανίζουν τιμές μεγαλύτερες από 0,60, γεγονός που υποδηλώνει αποδεκτή έως υψηλή αξιοπιστία.

Η δομική εγκυρότητα του εργαλείου έχει επιβεβαιωθεί μέσω Διερευνητικής Ανάλυσης Παραγόντων (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Ανάλυσης Παραγόντων (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ενώ η συγκλίνουσα εγκυρότητα τεκμηριώνεται από σημαντικές συσχετίσεις με δείκτες ψυχικής υγείας, άγχους, κατάθλιψης, ανθεκτικότητας και ποιότητας ζωής.

Παράλληλα, η αξιοπιστία επαναληπτικής μέτρησης (test–retest reliability) επιβεβαιώνει τη σταθερότητα των αποτελεσμάτων διαχρονικά, ενώ σε σύγχρονες διαπολιτισμικές εφαρμογές εξετάζεται και η ισοδυναμία μέτρησης (measurement invariance), ώστε να διασφαλίζεται η συγκρισιμότητα των αποτελεσμάτων μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών.

Βαθμολόγηση

Το COPE-60 χρησιμοποιεί τετράβαθμη κλίμακα Likert, με επιλογές απάντησης από 1 (ποτέ) έως 4 (πολύ συχνά). Κάθε μία από τις 15 υποκλίμακες προκύπτει από τον μέσο όρο ή το άθροισμα τεσσάρων συγκεκριμένων ερωτήσεων, οι οποίες αντιστοιχούν σε μία συγκεκριμένη στρατηγική αντιμετώπισης.

Οι υψηλότερες βαθμολογίες σε κάθε υποκλίμακα υποδηλώνουν συχνότερη χρήση της αντίστοιχης στρατηγικής αντιμετώπισης. Η κλίμακα δεν παράγει έναν ενιαίο συνολικό δείκτη, καθώς κάθε υποκλίμακα ερμηνεύεται ανεξάρτητα, προσφέροντας ένα λεπτομερές προφίλ των στρατηγικών που χρησιμοποιεί το άτομο για την αντιμετώπιση του στρες.

Εφαρμογές

Το COPE-60 χρησιμοποιείται στην κλινική ψυχολογία, στην ψυχιατρική, στη συμβουλευτική, στην ψυχολογία της υγείας, στην εκπαιδευτική και οργανωσιακή ψυχολογία, καθώς και στην έρευνα για τη διαχείριση του στρες και την ψυχική ανθεκτικότητα.

Αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για την αξιολόγηση της προσαρμογής σε χρόνιες ασθένειες, της αντιμετώπισης τραυματικών εμπειριών, του εργασιακού άγχους, της φοιτητικής ζωής, της επαγγελματικής εξουθένωσης και της αποτελεσματικότητας ψυχολογικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στην ανάπτυξη προσαρμοστικών μηχανισμών αντιμετώπισης.

Βιβλιογραφία

Carver, C. S., Scheier, M. F., & Weintraub, J. K. (1989). Assessing coping strategies: A theoretically based approach. Journal of Personality and Social Psychology, 56, 267–283.

Ρούσση, Π. (2001). Η προσαρμογή της κλίμακας Coping Orientation to Problems Experienced στον ελληνικό πληθυσμό. Στο Σ. Βαλαβάνης, Σ. Τριλίβα & Η. Μπεξεβέγκης (Επιμ.), Το στρες, το άγχος και η αντιμετώπισή τους (σελ. 281–293). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Carver, C. S. (1997). You want to measure coping but your protocol’s too long: Consider the Brief COPE. International Journal of Behavioral Medicine, 4(1), 92–100.

Folkman, S., & Lazarus, R. S. (1988). Manual for the Ways of Coping Questionnaire. Consulting Psychologists Press.

Skinner, E. A., Edge, K., Altman, J., & Sherwood, H. (2003). Searching for the structure of coping: A review and critique of category systems for classifying ways of coping. Psychological Bulletin, 129(2), 216–269.