Ερωτηματολόγιο Αναγνωστικών Στάσεων για το Δημοτικό Σχολείο [ERAS-20]

Σκοπός

Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει ως στόχο την αξιολόγηση των στάσεων των παιδιών σχολικής ηλικίας (Α’ έως Στ’ Δημοτικού) απέναντι στην ανάγνωση. Μέσα από μία σύντομη αλλά δομημένη διαδικασία αυτοαναφοράς, οι μαθητές εκφράζουν συναισθήματα και στάσεις σε σχέση με την ανάγνωση, τόσο σε εξωσχολικά όσο και σε σχολικά πλαίσια. Το εργαλείο χρησιμοποιείται για εκπαιδευτική διάγνωση, ερευνητικούς σκοπούς αλλά και για παιδαγωγικό σχεδιασμό.

Σύντομη περιγραφή

Πρόκειται για ένα ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς αποτελούμενο από 20 ερωτήσεις, οι οποίες αξιολογούν τις αναγνωστικές στάσεις των μαθητών. Οι δημιουργοί του εργαλείου διακρίνουν δύο διαστάσεις της αναγνωστικής εμπειρίας: η πρώτη αφορά την εξωσχολική ή ψυχαγωγική ανάγνωση, με τις 10 πρώτες ερωτήσεις να επικεντρώνονται στο πώς αισθάνεται το παιδί όταν διαβάζει στον ελεύθερο χρόνο του (π.χ. «Σου αρέσει ή δεν σου αρέσει ο ελεύθερος χρόνος που περνάς διαβάζοντας;»), ενώ η δεύτερη διάσταση αφορά τη σχολική ανάγνωση, και περιλαμβάνει τις υπόλοιπες 10 ερωτήσεις, που εστιάζουν στο πώς βιώνει το παιδί την ανάγνωση μέσα στο σχολικό πλαίσιο (π.χ. «Σου αρέσει ή δεν σου αρέσει να κάνεις τις ασκήσεις από το μάθημα της Γλώσσας;»). Οι μαθητές απαντούν επιλέγοντας μία από τέσσερις φιγούρες του Garfield με διαφορετική έκφραση προσώπου: πολύ χαρούμενος (βαθμός 4), λίγο χαρούμενος (βαθμός 3), λίγο στενοχωρημένος (βαθμός 2) και πολύ στενοχωρημένος (βαθμός 1), ανάλογα με το πώς αισθάνονται σε κάθε κατάσταση.

Δείγμα

Η ελληνική προσαρμογή του ερωτηματολογίου βασίστηκε σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.068 μαθητών και μαθητριών από δημόσια και ιδιωτικά δημοτικά σχολεία της ευρύτερης περιοχής των Αθηνών. Ο μέσος όρος ηλικίας των συμμετεχόντων ήταν 11,6 έτη. Από το σύνολο του δείγματος, τα 543 παιδιά (ποσοστό 50,8%) ήταν αγόρια, ενώ τα 525 (ποσοστό 49,2%) ήταν κορίτσια. Ο μέσος όρος της συνολικής βαθμολογίας στις αναγνωστικές στάσεις ήταν 57,70 με τυπική απόκλιση 10,68, ενώ η μέση τιμή ανά ερώτηση ήταν 2,88 με τυπική απόκλιση 0,53. Το εύρος των συνολικών βαθμολογιών ήταν 57 μονάδες, με τιμές που κυμάνθηκαν από 23 έως 80.

Τρόπος βαθμολόγησης

Η βαθμολόγηση του ερωτηματολογίου πραγματοποιείται με την άθροιση των βαθμών όλων των απαντήσεων. Από τις 20 συνολικές ερωτήσεις προκύπτουν δύο επιμέρους βαθμολογίες: η μία αφορά την εξωσχολική-ψυχαγωγική ανάγνωση (ερωτήσεις 1 έως 10) και η άλλη τη σχολική ανάγνωση (ερωτήσεις 11 έως 20). Επιπλέον, υπολογίζεται και μία συνολική βαθμολογία, προκύπτουσα από το άθροισμα όλων των απαντήσεων. Όσο υψηλότερη είναι η τελική βαθμολογία, τόσο πιο θετική θεωρείται η στάση του μαθητή απέναντι στην ανάγνωση.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής του ερωτηματολογίου υποστηρίζεται από στατιστική ανάλυση παραγόντων, βασισμένη σε μέθοδο μέγιστης πιθανότητας και περιστροφή των αξόνων με τεχνική Varimax. Η ανάλυση ανέδειξε δύο παράγοντες: ο πρώτος αποτελείται από έξι ερωτήσεις και σχετίζεται με εσωτερικά κίνητρα για την ανάγνωση, όπως η ωφέλεια, η απόλαυση και το προσωπικό ενδιαφέρον. Ο δεύτερος παράγοντας περιλαμβάνει εννέα ερωτήσεις και εκφράζει εξωτερικά κίνητρα, όπως η συμμόρφωση, η υποχρέωση ή η ανάγκη για επίδοση. Τρεις ερωτήσεις δεν εντάχθηκαν ξεκάθαρα σε κανέναν από τους δύο παράγοντες, ενώ μία ερώτηση μετείχε και στους δύο με παρόμοια φόρτιση. Οι δύο παράγοντες εξηγούν το 33,3% της συνολικής διακύμανσης των απαντήσεων. Ο συντελεστής συσχέτισης Pearson μεταξύ των δύο παραγόντων είναι 0,53, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι δύο διαστάσεις είναι διακριτές αλλά σχετίζονται μεταξύ τους. Ειδικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η τάξη Στ΄ Δημοτικού, όπου οι συσχετίσεις των παραγόντων με εξωτερικές μεταβλητές είναι πιο ισχυρές. Η εγκυρότητα ενισχύεται επίσης από τη συγκριτική αξιολόγηση ανάμεσα στην αυτό-αναφορά του παιδιού και στην εκτίμηση του δασκάλου για τη στάση του παιδιού απέναντι στην ανάγνωση, καθώς βρέθηκε ικανοποιητικός βαθμός σύγκλισης μεταξύ των δύο.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία της ελληνικής προσαρμογής ως προς την εσωτερική συνέπεια (Cronbach’s α) για το σύνολο του ερωτηματολογίου είναι 0,86, ένδειξη υψηλής συνοχής των ερωτήσεων. Για τον πρώτο παράγοντα (εσωτερικά κίνητρα) η τιμή είναι 0,83 και για τον δεύτερο (εξωτερικά κίνητρα) είναι 0,81, επιβεβαιώνοντας την αξιόπιστη κατασκευή και λειτουργία του εργαλείου.

Κύριες βιβλιογραφικές πηγές

McKenna, M. C., & Kear, D. J. (1990). Measuring attitude toward reading: A new tool for teachers. The Reading Teacher, 43, 626–639.
McKenna, M. C., Kear, D. J., & Ellsworth, R. A. (1995). Children’s attitudes toward reading: A national survey. Reading Research Quarterly, 30, 934–956.
Μαλαφάντης, Κ. Δ. (2005). Το παιδί και η ανάγνωση: Στάσεις, προτιμήσεις, συνήθειες. Αθήνα: Γρηγόρης.