Αναθεωρημένη Κλίμακα Υποκειμενικής Αντίληψης Θυματοποίησης [SEQ-27]

Περιγραφή Ερωτηματολογίου

Το Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Συνεδρίας [ΕΑΣ] (Session Evaluation Questionnaire – SEQ-27) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που σχεδιάστηκε για την αξιολόγηση της επίδρασης μιας θεραπευτικής συνεδρίας τόσο από την πλευρά του θεραπευόμενου όσο και από την πλευρά του θεραπευτή.

Το εργαλείο αναπτύχθηκε από τον W. B. Stiles και έχει ως βασικό στόχο την καταγραφή της άμεσης εμπειρίας που δημιουργείται μετά την ολοκλήρωση μιας ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας. Εστιάζει στη συναισθηματική κατάσταση του ατόμου, στην αντίληψη της ποιότητας της συνεδρίας και στην αξιολόγηση της θεραπευτικής διαδικασίας.

Η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε από τους Γ. Ευσταθίου, Α. Μαυροειδή, Α. Παπαδημητρίου και Ε. Παυλάτου μέσω διαδικασίας αντίστροφης μετάφρασης, ώστε να διατηρηθεί η εννοιολογική ισοδυναμία με την αρχική έκδοση.

Το SEQ-27 χρησιμοποιείται σε ερευνητικά και κλινικά πλαίσια για τη μελέτη της θεραπευτικής διαδικασίας, την αξιολόγηση της εμπειρίας του θεραπευόμενου και την κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν τη θεραπευτική σχέση.

Θεωρητικό Υπόβαθρο

Η ανάπτυξη του SEQ-27 βασίζεται στην αντίληψη ότι κάθε θεραπευτική συνεδρία αποτελεί μια ιδιαίτερη εμπειρία η οποία μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη συναισθηματική κατάσταση του θεραπευόμενου και του θεραπευτή.

Το εργαλείο στηρίζεται στη θεωρία των σημασιολογικών διαφορών του Russell (1979), σύμφωνα με την οποία η υποκειμενική εμπειρία μπορεί να αξιολογηθεί μέσω ζευγών αντίθετων χαρακτηρισμών που τοποθετούνται μεταξύ δύο σημασιολογικών πόλων.

Οι επιλογές των χαρακτηρισμών στο SEQ βασίζονται στους βασικούς σημασιολογικούς παράγοντες:

της δυναμικότητας,

της αξιολόγησης,

της ενεργητικότητας.

Παράλληλα, περιλαμβάνονται χαρακτηρισμοί που σχετίζονται με βασικές συναισθηματικές καταστάσεις, όπως η χαρά, η λύπη, ο φόβος και ο θυμός, σύμφωνα με τη θεωρητική προσέγγιση του Stiles.

Στόχος

Κύριος στόχος του SEQ-27 είναι η αξιολόγηση της εμπειρίας και της επίδρασης μιας ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας αμέσως μετά την ολοκλήρωσή της.

Το εργαλείο αποσκοπεί στην αποτύπωση:

του βαθμού στον οποίο η συνεδρία θεωρείται ουσιαστική και σημαντική,

του επιπέδου άνεσης ή δυσκολίας που βιώθηκε,

της συναισθηματικής κατάστασης μετά τη συνεδρία,

της αντίληψης του θεραπευόμενου για τον θεραπευτή.

Η αξιολόγηση αυτών των διαστάσεων επιτρέπει τη λεπτομερέστερη κατανόηση της θεραπευτικής διαδικασίας και μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ποιότητας της παρεχόμενης θεραπείας.

Δομή και Περιεχόμενο

Το SEQ-27 αποτελείται από 27 διπολικές κλίμακες χαρακτηρισμών, οι οποίες αξιολογούν την επίδραση της συνεδρίας και τη συναισθηματική εμπειρία του ατόμου.

Το ερωτηματολόγιο διατίθεται σε δύο μορφές:

τη μορφή για τον θεραπευόμενο,

τη μορφή για τον θεραπευτή.

Η παρούσα έκδοση αφορά κυρίως την αξιολόγηση από την πλευρά του θεραπευόμενου.

Οι ερωτήσεις οργανώνονται σε τρεις βασικές ενότητες:

Η συνεδρία ήταν…

Η ενότητα αυτή αξιολογεί τη συνολική εμπειρία της συνεδρίας και τον τρόπο με τον οποίο ο θεραπευόμενος αντιλαμβάνεται το περιεχόμενο και την επίδρασή της.

Αυτή τη στιγμή νιώθω…

Η ενότητα αυτή εξετάζει τη συναισθηματική κατάσταση του θεραπευόμενου μετά τη συνεδρία.

Νιώθω ότι ο θεραπευτής/η θεραπεύτρια μου σήμερα ήταν…

Η ενότητα αυτή αφορά αποκλειστικά την αξιολόγηση του θεραπευτή από την πλευρά του θεραπευόμενου.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται μέσω επταβάθμιας κλίμακας, στην οποία ο συμμετέχων τοποθετεί την εμπειρία του μεταξύ δύο αντίθετων χαρακτηρισμών.

Οι απαντήσεις μετατρέπονται σε αριθμητικές τιμές και χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό επιμέρους δεικτών.

Το SEQ-27 περιλαμβάνει βασικούς παράγοντες αξιολόγησης:

Βάθος – Αξία

Ο παράγοντας αυτός αξιολογεί κατά πόσο η συνεδρία θεωρήθηκε ουσιαστική, σημαντική και θεραπευτικά χρήσιμη.

Χαλαρότητα – Άνεση

Αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο η συνεδρία χαρακτηρίστηκε εύκολη, ασφαλής και ευχάριστη ή αντίθετα δύσκολη και δυσάρεστη.

Θετική Διάθεση

Εξετάζει τη συναισθηματική κατάσταση μετά τη συνεδρία και τη μεταβολή μεταξύ θετικών και αρνητικών συναισθημάτων.

Διέγερση

Αφορά το επίπεδο ενεργοποίησης, ενέργειας ή συναισθηματικής έντασης μετά τη συνεδρία.

Αξιολόγηση Θεραπευτή

Αφορά την αντίληψη του θεραπευόμενου για χαρακτηριστικά του θεραπευτή, όπως η αξιοπιστία, η δεξιότητα και η θερμότητα.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του SEQ-27 μπορεί να περιλαμβάνει τον υπολογισμό μέσων όρων και τυπικών αποκλίσεων για κάθε παράγοντα.

Οι επιμέρους διαστάσεις επιτρέπουν την κατανόηση διαφορετικών τύπων θεραπευτικών συνεδριών.

Με βάση τους παράγοντες βάθος και άνεση μπορούν να διακριθούν τέσσερις βασικοί τύποι συνεδριών:

βαθιές και χαλαρές συνεδρίες,

βαθιές και έντονες συνεδρίες,

επιφανειακές και χαλαρές συνεδρίες,

επιφανειακές και δύσκολες συνεδρίες.

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για:

τη μελέτη της δυναμικής θεραπευτή–θεραπευόμενου,

την αξιολόγηση της πορείας της θεραπείας,

την παροχή ανατροφοδότησης στο πλαίσιο εποπτείας,

την εκπαίδευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας.

Σε ερευνητικό επίπεδο μπορεί να εξεταστεί η σχέση της εμπειρίας της συνεδρίας με τη θεραπευτική έκβαση και την αποτελεσματικότητα διαφορετικών ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων.

Εγκυρότητα

Το SEQ-27 παρουσιάζει τεκμηρίωση ως προς την εγκυρότητα της μέτρησης της εμπειρίας της ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας.

Η δομή του εργαλείου βασίζεται σε θεωρητικά τεκμηριωμένες διαστάσεις της ανθρώπινης συναισθηματικής εμπειρίας και έχει χρησιμοποιηθεί σε μελέτες ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας.

Η εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής υποστηρίζεται από την ικανότητα του εργαλείου να διαφοροποιεί διαστάσεις όπως η ποιότητα της συνεδρίας, η συναισθηματική κατάσταση και η αντίληψη του θεραπευτή.

Η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε με μεθοδολογία αντίστροφης μετάφρασης, ώστε να διασφαλιστεί η πολιτισμική και γλωσσική προσαρμογή του εργαλείου.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία του SEQ-27 έχει αξιολογηθεί σε διεθνείς μελέτες.

Σύμφωνα με τη μελέτη των Stiles και Snow (1984), το εργαλείο παρουσιάζει υψηλή εσωτερική συνοχή, με δείκτη αξιοπιστίας Cronbach’s α = 0,87.

Ο δείκτης αυτός υποδηλώνει υψηλή συνέπεια μεταξύ των επιμέρους στοιχείων της κλίμακας και υποστηρίζει τη χρήση του εργαλείου για την αξιολόγηση της εμπειρίας της θεραπευτικής συνεδρίας.

Η αξιοπιστία μπορεί να εξετάζεται εκ νέου σε διαφορετικούς πληθυσμούς και θεραπευτικά πλαίσια.

Δείγμα Ελληνικής Προσαρμογής

Η ελληνική έκδοση του SEQ-27 εφαρμόστηκε σε ομάδα 39 θεραπευόμενων ατόμων, αποτελούμενη από:

29 γυναίκες,

10 άνδρες.

Η ηλικία των συμμετεχόντων κυμαινόταν από 25 έως 50 έτη, με μέση ηλικία 31,3 έτη και τυπική απόκλιση 12,24.

Η μετάφραση πραγματοποιήθηκε μέσω διαδικασίας αντίστροφης μετάφρασης. Αρχικά πραγματοποιήθηκε μετάφραση από την αγγλική στην ελληνική γλώσσα και στη συνέχεια ανεξάρτητη μετάφραση πίσω στην αγγλική από δίγλωσσους μεταφραστές.

Τα σημεία στα οποία υπήρχαν αποκλίσεις εξετάστηκαν και προσαρμόστηκαν ώστε να διατηρηθεί το αρχικό νόημα του εργαλείου.

Εφαρμογές στην Έρευνα και στην Κλινική Πρακτική

Το SEQ-27 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ποικίλα πλαίσια ψυχοθεραπευτικής αξιολόγησης.

Στην κλινική πρακτική μπορεί να παρέχει άμεση ανατροφοδότηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο ο θεραπευόμενος βιώνει τη θεραπευτική διαδικασία.

Στην εποπτεία μπορεί να βοηθήσει τους θεραπευτές να κατανοήσουν καλύτερα τη σχέση τους με τους θεραπευόμενους και να βελτιώσουν συγκεκριμένες θεραπευτικές δεξιότητες.

Στην έρευνα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της διαδικασίας αλλαγής, της θεραπευτικής σχέσης και των παραγόντων που συνδέονται με θετικά θεραπευτικά αποτελέσματα.

Περιορισμοί

Το SEQ-27 αποτελεί εργαλείο αυτοαναφοράς και επομένως οι απαντήσεις επηρεάζονται από την προσωπική εμπειρία, τις προσδοκίες και τη συναισθηματική κατάσταση του θεραπευόμενου μετά τη συνεδρία.

Η αξιολόγηση αφορά κυρίως την άμεση εμπειρία της συγκεκριμένης συνεδρίας και δεν αντικαθιστά την ολοκληρωμένη αξιολόγηση της θεραπευτικής πορείας.

Για την πληρέστερη κατανόηση της θεραπευτικής διαδικασίας συνιστάται η συνδυαστική χρήση του με άλλα εργαλεία αξιολόγησης.

Συμπέρασμα

Το Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Συνεδρίας [ΕΑΣ] (Session Evaluation Questionnaire – SEQ-27) αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για τη συστηματική αξιολόγηση της άμεσης εμπειρίας μιας ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας.

Μέσω της αξιολόγησης του βάθους, της άνεσης, της συναισθηματικής κατάστασης, της διέγερσης και της αντίληψης του θεραπευτή, παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα της θεραπευτικής εμπειρίας.

Η τεκμηριωμένη αξιοπιστία του και η εφαρμογή του σε ερευνητικά και κλινικά πλαίσια το καθιστούν χρήσιμο εργαλείο για τη μελέτη της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας και τη βελτίωση της ποιότητας των θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Βιβλιογραφία

Stiles, W. B. (1980). Measurement of the impact of psychotherapy sessions. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 48, 176–185.

Stiles, W. B., & Snow, J. S. (1984). Counseling session impact as viewed by novice counselors and their clients. Journal of Counseling Psychology, 31, 3–12.