Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Ψυχοθεραπευτικής Συνεδρίας [SEQ-24]

Περιγραφή Ερωτηματολογίου

Το Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Ψυχοθεραπευτικής Συνεδρίας [SEQ-24] (Session Evaluation Questionnaire – SEQ-24) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο σχεδιασμένο για την αξιολόγηση της άμεσης εμπειρίας και επίδρασης μιας ψυχοθεραπευτικής ή συμβουλευτικής συνεδρίας.

Το εργαλείο αναπτύχθηκε από τον W. B. Stiles και προσαρμόστηκε στην ελληνική γλώσσα από τους Ι. Νέστορο και Κ. Ζγαντζούρη. Στόχος του είναι η συστηματική αξιολόγηση τόσο της ποιότητας της συνεδρίας όσο και της συναισθηματικής κατάστασης των συμμετεχόντων μετά την ολοκλήρωσή της.

Το SEQ-24 μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ατομική και ομαδική ψυχοθεραπεία, καθώς και σε συμβουλευτικά πλαίσια, με δυνατότητα αξιολόγησης από τον θεραπευόμενο, τον θεραπευτή αλλά και εξωτερικούς παρατηρητές ή κριτές.

Η αξιολόγηση επικεντρώνεται σε δύο βασικούς άξονες:

την ποιότητα και τα χαρακτηριστικά της θεραπευτικής συνεδρίας,

τη συναισθηματική κατάσταση των συμμετεχόντων αμέσως μετά τη συνεδρία.

Η χρήση του εργαλείου επιτρέπει τη λεπτομερή μελέτη της θεραπευτικής διαδικασίας και της εμπειρίας που δημιουργείται κατά τη διάρκεια μιας συνεδρίας.

Θεωρητικό Υπόβαθρο

Η ανάπτυξη του SEQ-24 βασίζεται στην προσέγγιση ότι η θεραπευτική συνεδρία αποτελεί μια δυναμική εμπειρία η οποία μπορεί να αξιολογηθεί μέσα από την υποκειμενική αντίληψη των εμπλεκομένων.

Το εργαλείο βασίζεται στη θεωρία των σημασιολογικών διαφορών, όπου η εμπειρία αξιολογείται μέσω ζευγών αντίθετων χαρακτηρισμών που τοποθετούνται σε ένα συνεχές μεταξύ δύο πόλων.

Οι χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιούνται αποσκοπούν στην αποτύπωση βασικών διαστάσεων της ανθρώπινης εμπειρίας, όπως:

η αξιολόγηση,

η δυναμικότητα,

η ενεργητικότητα.

Με αυτόν τον τρόπο το SEQ-24 επιτρέπει τη μέτρηση όχι μόνο της ικανοποίησης από τη συνεδρία, αλλά και της συναισθηματικής ενεργοποίησης και της αντιλαμβανόμενης θεραπευτικής αξίας.

Στόχος

Κύριος στόχος του SEQ-24 είναι η αξιολόγηση της ποιότητας μιας ψυχοθεραπευτικής συνεδρίας και της συναισθηματικής επίδρασής της στους συμμετέχοντες.

Το εργαλείο αποσκοπεί στην καταγραφή:

του βαθμού στον οποίο η συνεδρία θεωρείται ουσιαστική και σημαντική,

της ομαλότητας και της άνεσης της θεραπευτικής εμπειρίας,

της θετικής ή αρνητικής συναισθηματικής κατάστασης μετά τη συνεδρία,

του επιπέδου ενεργοποίησης ή διέγερσης που προκλήθηκε.

Η αξιολόγηση αυτών των παραμέτρων μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση της θεραπευτικής διαδικασίας και στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.

Δομή και Περιεχόμενο

Το SEQ-24 αποτελείται από 24 κλίμακες τύπου Likert επτά διαβαθμίσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν ζεύγη αντίθετων χαρακτηρισμών.

Ο συμμετέχων καλείται να αξιολογήσει:

τη συνεδρία που μόλις ολοκληρώθηκε,

τον τρόπο με τον οποίο αισθάνεται αμέσως μετά τη συνεδρία.

Το εργαλείο περιλαμβάνει τέσσερις βασικές διαστάσεις:

Βάθος

Ο δείκτης βάθους αξιολογεί τον βαθμό στον οποίο η συνεδρία θεωρείται σημαντική, ουσιαστική και θεραπευτικά χρήσιμη.

Υψηλές τιμές υποδηλώνουν ότι η συνεδρία έγινε αντιληπτή ως βαθιά, σημαντική και με ουσιαστικό περιεχόμενο.

Ομαλότητα

Ο δείκτης ομαλότητας αφορά την ευκολία, την άνεση και τη θετική εμπειρία της συνεδρίας.

Αξιολογεί κατά πόσο η συνεδρία χαρακτηρίζεται ως ομαλή και ευχάριστη ή αντίθετα ως δύσκολη και δυσάρεστη.

Θετική Διάθεση

Η διάσταση αυτή εξετάζει τη συναισθηματική κατάσταση των συμμετεχόντων μετά το πέρας της συνεδρίας.

Αφορά συναισθήματα όπως η ικανοποίηση, η ευχαρίστηση και η θετική συναισθηματική εμπειρία.

Διεγερμένη Διάθεση

Ο δείκτης αυτός αξιολογεί το επίπεδο ενεργοποίησης, έντασης και συναισθηματικής διέγερσης μετά τη συνεδρία.

Δείγμα Ελληνικής Προσαρμογής

Για την προσαρμογή του SEQ-24 στην ελληνική γλώσσα χρησιμοποιήθηκε δείγμα από διαφορετικές ομάδες συμμετεχόντων.

Το εργαλείο χορηγήθηκε:

σε άτομα που λάμβαναν ψυχοθεραπεία,

στους θεραπευτές τους,

σε φοιτητές ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης που εκπαιδεύονταν στις ψυχοθεραπευτικές διαδικασίες.

Οι φοιτητές αξιολόγησαν βιντεοσκοπημένες συνεδρίες από διαφορετικές οπτικές:

του θεραπευτή,

του θεραπευόμενου,

του εξωτερικού παρατηρητή/κριτή.

Η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε μέσω διαδικασίας μετάφρασης και γλωσσικής προσαρμογής, ώστε να διατηρηθεί η εννοιολογική ισοδυναμία με την αρχική έκδοση.

Βαθμολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται σε επταβάθμια κλίμακα.

Για κάθε δείκτη υπολογίζεται ο μέσος όρος των απαντήσεων στα αντίστοιχα ζεύγη χαρακτηρισμών.

Οι τέσσερις βασικοί δείκτες προκύπτουν από τη συνδυασμένη αξιολόγηση των επιμέρους στοιχείων:

ο δείκτης βάθους,

ο δείκτης ομαλότητας,

ο δείκτης θετικής διάθεσης,

ο δείκτης διεγερμένης διάθεσης.

Υψηλότερες τιμές υποδηλώνουν εντονότερη παρουσία των χαρακτηριστικών που αξιολογεί κάθε διάσταση.

Η συνολική ερμηνεία των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται λαμβάνοντας υπόψη το πλαίσιο της θεραπείας, το είδος της συνεδρίας και τον ρόλο του αξιολογητή.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η στατιστική ανάλυση του SEQ-24 μπορεί να περιλαμβάνει την περιγραφική παρουσίαση των αποτελεσμάτων μέσω μέσων όρων και τυπικών αποκλίσεων.

Η αξιολόγηση των τεσσάρων διαστάσεων επιτρέπει τη μελέτη διαφορετικών χαρακτηριστικών της θεραπευτικής εμπειρίας.

Τα δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:

τη μελέτη της ποιότητας των θεραπευτικών συνεδριών,

την αξιολόγηση διαφορετικών ψυχοθεραπευτικών προσεγγίσεων,

τη διερεύνηση της σχέσης θεραπευτικής εμπειρίας και θεραπευτικής έκβασης,

την εκπαίδευση και εποπτεία θεραπευτών.

Επιπλέον, η σύγκριση αξιολογήσεων μεταξύ θεραπευτή, θεραπευόμενου και εξωτερικών κριτών μπορεί να προσφέρει πληροφορίες σχετικά με διαφορετικές αντιλήψεις της ίδιας θεραπευτικής διαδικασίας.

Εγκυρότητα

Το SEQ-24 παρουσιάζει ενδείξεις ικανοποιητικής εγκυρότητας.

Η ελληνική έκδοση παρουσιάζει:

εσωτερική ομοιογένεια μεταξύ των στοιχείων,

φαινομενική εγκυρότητα,

εγκυρότητα περιεχομένου.

Η εγκυρότητα κριτηρίου δεν έχει εξεταστεί πλήρως, κυρίως λόγω περιορισμένης διαθεσιμότητας αντίστοιχων εργαλείων στην ελληνική γλώσσα για τη μέτρηση της ίδιας έννοιας.

Περαιτέρω έρευνα με συγκριτικά εργαλεία και διαφορετικούς πληθυσμούς μπορεί να ενισχύσει την τεκμηρίωση της εγκυρότητας του εργαλείου.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία του SEQ-24 παρουσιάζει υψηλά επίπεδα εσωτερικής συνέπειας.

Στην ελληνική έκδοση αναφέρονται υψηλές τιμές του δείκτη Cronbach’s alpha:

για τις αξιολογήσεις των θεραπευτών: α = 0,94,

για τις αξιολογήσεις των θεραπευόμενων: α = 0,89,

για τους εξωτερικούς κριτές από την πλευρά του θεραπευτή: α = 0,94,

για τους εξωτερικούς κριτές από την πλευρά του θεραπευόμενου: α = 0,94.

Τα αποτελέσματα αυτά υποδεικνύουν υψηλή συνοχή μεταξύ των επιμέρους στοιχείων του εργαλείου.

Παράλληλα, η αξιολόγηση μίας μόνο συνεδρίας μπορεί να επηρεάζεται από τη μοναδικότητα της συγκεκριμένης θεραπευτικής εμπειρίας. Για πιο σταθερή εκτίμηση προτείνεται η χρήση μέσου όρου αξιολογήσεων από περισσότερες συνεδρίες.

Εφαρμογές στην Έρευνα και στην Κλινική Πρακτική

Το SEQ-24 μπορεί να αξιοποιηθεί σε πλήθος εφαρμογών στον χώρο της ψυχοθεραπείας.

Στην κλινική πρακτική μπορεί να παρέχει άμεση ανατροφοδότηση σχετικά με την εμπειρία του θεραπευόμενου και τη δυναμική της συνεδρίας.

Στην εποπτεία θεραπευτών μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη θεραπευτικών δεξιοτήτων και στη βελτίωση της επικοινωνίας.

Στην ερευνητική διαδικασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη της σχέσης μεταξύ χαρακτηριστικών της συνεδρίας και θεραπευτικών αποτελεσμάτων.

Περιορισμοί

Το SEQ-24 αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης της υποκειμενικής εμπειρίας και επομένως οι απαντήσεις επηρεάζονται από τις προσωπικές προσδοκίες, τη συναισθηματική κατάσταση και το πλαίσιο της συγκεκριμένης συνεδρίας.

Η αξιολόγηση μιας μόνο συνεδρίας δεν αποτυπώνει πλήρως τη συνολική θεραπευτική πορεία. Για τον λόγο αυτό η χρήση πολλαπλών μετρήσεων μπορεί να παρέχει πιο σταθερή εικόνα της θεραπευτικής εμπειρίας.

Συμπέρασμα

Το Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Ψυχοθεραπευτικής Συνεδρίας [SEQ-24] (Session Evaluation Questionnaire) αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για τη συστηματική αξιολόγηση της εμπειρίας μιας θεραπευτικής συνεδρίας.

Μέσω των διαστάσεων του βάθους, της ομαλότητας, της θετικής διάθεσης και της διεγερμένης διάθεσης παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα της ποιότητας και της συναισθηματικής επίδρασης της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας.

Η υψηλή αξιοπιστία της ελληνικής έκδοσης και η δυνατότητα εφαρμογής του σε θεραπευόμενους, θεραπευτές και εξωτερικούς αξιολογητές το καθιστούν χρήσιμο εργαλείο για την κλινική πρακτική, την εκπαίδευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας και την ψυχοθεραπευτική έρευνα.

Βιβλιογραφία

Nestoros, J. N., & Zgantzouri, K. A. (1999). Session Evaluation Questionnaire in psychotherapy research: Translation and adaptation into Greek. 5th European Conference on Psychological Assessment, University of Patras.

Stiles, W. B. (1980). Measurement of the impact of psychotherapy sessions. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 48(2), 176–185.

Ζγαντζούρη, Κ. Α. (2000). Ψυχοθεραπευτικές Διαδικασίες στις Ψυχώσεις: Η γένεση των παραληρηματικών ιδεών στη σχιζοφρένεια παρανοϊκού τύπου και στη σχιζοσυναισθηματική διαταραχή. Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Ζγαντζούρη, Κ. Α., & Νέστορος, Ι. Ν. (1999). Ερωτηματολόγιο Αξιολόγησης της Ψυχοθεραπευτικής Συνεδρίας. Μετάφραση και προσαρμογή στα ελληνικά του Session Evaluation Questionnaire (SEQ) του Stiles (1980). Εργαστήριο Κλινικής και Κοινωνικής Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης.