Ερωτηματολόγιο Προσωπικότητας των Eysenck – Αναθεωρημένη Μορφή-Συντομευμένη [ICID-150]

Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Προσωπικότητας των Eysenck – Αναθεωρημένη Σύντομη Μορφή (Eysenck Personality Questionnaire-Revised Short Scale – EPQ-RS) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα ψυχομετρικά εργαλεία αξιολόγησης της προσωπικότητας, βασισμένο στη βιολογική θεωρία της προσωπικότητας των Hans και Sybil Eysenck. Η σύντομη μορφή του εργαλείου περιλαμβάνει 48 ερωτήσεις και έχει σχεδιαστεί ώστε να παρέχει μια έγκυρη και αξιόπιστη εκτίμηση τεσσάρων βασικών διαστάσεων της προσωπικότητας: της Εξωστρέφειας (Extraversion), του Νευρωτισμού (Neuroticism), του Ψυχωτισμού (Psychoticism) και της Κλίμακας Ψεύδους ή Κοινωνικής Επιθυμητότητας (Lie Scale).

Η θεωρία των Eysenck υποστηρίζει ότι οι διαστάσεις αυτές αποτελούν θεμελιώδη χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, τα οποία σχετίζονται με βιολογικούς και νευροφυσιολογικούς μηχανισμούς και επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται, σκέφτεται, αισθάνεται και συμπεριφέρεται. Το EPQ-RS χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική, την ψυχομετρία, τη συμβουλευτική, την εκπαιδευτική ψυχολογία και την έρευνα, καθώς επιτρέπει τη γρήγορη και ολοκληρωμένη αξιολόγηση των βασικών χαρακτηριστικών της προσωπικότητας.

Η ελληνική προσαρμογή του εργαλείου πραγματοποιήθηκε σε μεγάλο δείγμα ενηλίκων, επιβεβαιώνοντας τη χρησιμότητά του για τον ελληνικό πληθυσμό και ενισχύοντας την εφαρμογή του τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην επιστημονική έρευνα.

Στόχος

Βασικός στόχος του EPQ-RS είναι η αξιόπιστη αξιολόγηση των βασικών διαστάσεων της προσωπικότητας σύμφωνα με το θεωρητικό μοντέλο των Eysenck. Το εργαλείο επιτρέπει την εκτίμηση των ατομικών διαφορών ως προς τη συναισθηματική σταθερότητα, την κοινωνικότητα, την παρορμητικότητα, την επιθετικότητα και την τάση κοινωνικά επιθυμητών απαντήσεων.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης των χαρακτηριστικών προσωπικότητας με την ψυχική υγεία, τη συμπεριφορά, την επαγγελματική λειτουργικότητα, την εκπαιδευτική επίδοση και πλήθος ψυχολογικών και κοινωνικών μεταβλητών. Αποτελεί επίσης ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για τη διάγνωση, τη συμβουλευτική, την επιλογή προσωπικού και την ακαδημαϊκή έρευνα.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η ελληνική στάθμιση του EPQ-RS πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 946 ατόμων, αποτελούμενο από 422 άνδρες και 524 γυναίκες, ηλικίας 16 έως 73 ετών. Η ψυχομετρική αξιολόγηση βασίστηκε στον έλεγχο της εσωτερικής συνέπειας των υποκλιμάκων και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων, παρουσιάζοντας ιδιαίτερα ικανοποιητικά αποτελέσματα για τις περισσότερες διαστάσεις της προσωπικότητας, με εξαίρεση την υποκλίμακα του ψυχωτισμού, η οποία εμφάνισε χαμηλότερη αξιοπιστία, εύρημα που έχει αναφερθεί και σε αντίστοιχες διεθνείς μελέτες.

Τα δεδομένα του εργαλείου μπορούν να αναλυθούν με περιγραφική στατιστική, έλεγχο αξιοπιστίας μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, αναλύσεις συσχέτισης, συγκριτικές δοκιμασίες μεταξύ διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων, καθώς και πολυπαραγοντικές στατιστικές τεχνικές. Το EPQ-RS χρησιμοποιείται συχνά σε ερευνητικά πρωτόκολλα που εξετάζουν τη σχέση της προσωπικότητας με ψυχολογικούς, κοινωνικούς, εκπαιδευτικούς και επαγγελματικούς παράγοντες.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα του EPQ-RS έχει επιβεβαιωθεί μέσα από μεγάλο αριθμό διεθνών και ελληνικών ψυχομετρικών μελετών. Η δομή του εργαλείου ανταποκρίνεται στο θεωρητικό μοντέλο των τριών βασικών διαστάσεων προσωπικότητας των Eysenck, ενώ η κλίμακα κοινωνικής επιθυμητότητας συμβάλλει στον έλεγχο της αξιοπιστίας των απαντήσεων των συμμετεχόντων.

Η ελληνική προσαρμογή υποστήριξε την εγκυρότητα του εργαλείου μέσω της επιβεβαίωσης της παραγοντικής του δομής και της ικανοποιητικής σύγκλισης με άλλα αναγνωρισμένα εργαλεία αξιολόγησης της προσωπικότητας. Παρότι ο ψυχωτισμός παρουσίασε ασθενέστερες ψυχομετρικές ιδιότητες συγκριτικά με τις υπόλοιπες διαστάσεις, το συνολικό εργαλείο θεωρείται κατάλληλο για χρήση στον ελληνικό πληθυσμό.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία του EPQ-RS αξιολογήθηκε μέσω της εσωτερικής συνέπειας και της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability). Οι υποκλίμακες του Νευρωτισμού, της Εξωστρέφειας και της Κλίμακας Ψεύδους παρουσίασαν ικανοποιηλή έως υψηλή αξιοπιστία, ενώ η υποκλίμακα του Ψυχωτισμού εμφάνισε χαμηλότερους δείκτες εσωτερικής συνέπειας, εύρημα που συμφωνεί με τη διεθνή βιβλιογραφία για το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό.

Συνολικά, το εργαλείο παρουσιάζει ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες και μπορεί να χρησιμοποιηθεί με αξιοπιστία τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην επιστημονική έρευνα.

Βαθμονόμηση

Η βαθμολόγηση του EPQ-RS πραγματοποιείται με διχοτομικές απαντήσεις («Ναι» ή «Όχι»). Κάθε απάντηση βαθμολογείται με 0 ή 1, ενώ σε ορισμένες ερωτήσεις εφαρμόζεται αντίστροφη βαθμολόγηση σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαλείου. Οι επιμέρους βαθμολογίες αθροίζονται ξεχωριστά για καθεμία από τις τέσσερις υποκλίμακες, παράγοντας ανεξάρτητες βαθμολογίες για τον Νευρωτισμό, την Εξωστρέφεια, τον Ψυχωτισμό και την Κλίμακα Ψεύδους.

Υψηλότερες βαθμολογίες σε κάθε υποκλίμακα υποδηλώνουν εντονότερη παρουσία του αντίστοιχου χαρακτηριστικού προσωπικότητας. Ειδικότερα, υψηλές τιμές στην Εξωστρέφεια σχετίζονται με αυξημένη κοινωνικότητα και ενεργητικότητα, στον Νευρωτισμό με μεγαλύτερη συναισθηματική αστάθεια και ευαλωτότητα στο άγχος, στον Ψυχωτισμό με αυξημένη ανεξαρτησία, παρορμητικότητα και αντικομφορμιστικές τάσεις, ενώ υψηλές βαθμολογίες στην Κλίμακα Ψεύδους υποδηλώνουν αυξημένη τάση κοινωνικά επιθυμητών απαντήσεων.

Βιβλιογραφία

Alexopoulos, D. S., & Kalaitzidis, I. (2004). Psychometric Properties of Eysenck Personality Questionnaire-Revised (EPQ-R) Short Scale in Greece. Personality and Individual Differences, 37, 1205–1220.

Eysenck, H. J., & Eysenck, S. B. G. (1991). Eysenck Personality Questionnaire – Revised (EPQ-R). London: Hodder & Stoughton.