Δοκιμασία Θεωρίας του Νου με Λεκτικά Σενάρια [VTOMT-14]

Περιγραφή

Η Δοκιμασία Θεωρίας του Νου με Λεκτικά Σενάρια (Verbal Theory of Mind Task – VTOMT-14) αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης της κοινωνικής νόησης και ειδικότερα της ικανότητας κατανόησης των νοητικών και συναισθηματικών καταστάσεων των άλλων. Περιλαμβάνει 14 ιστορίες, καθεμία από τις οποίες συνοδεύεται από ερωτήσεις που εξετάζουν την κατανόηση κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και την απόδοση προθέσεων, πεποιθήσεων και συναισθημάτων.

Ο εξεταζόμενος διαβάζει ή ακούει τις ιστορίες και καλείται να απαντήσει σε ερωτήσεις που αφορούν ψευδείς πεποιθήσεις πρώτου και δεύτερου επιπέδου, καθώς και περιπτώσεις ακατάλληλης κοινωνικής συμπεριφοράς. Η δοκιμασία εστιάζει συνεπώς στην ικανότητα του ατόμου να αντιλαμβάνεται ότι οι άλλοι μπορεί να διαθέτουν διαφορετικές γνώσεις, πεποιθήσεις, προθέσεις ή συναισθήματα από τα δικά του.

Σκοπός

Βασικός σκοπός της VTOMT-14 είναι η αξιολόγηση της Θεωρίας του Νου (Theory of Mind), δηλαδή της ικανότητας απόδοσης νοητικών καταστάσεων στον εαυτό και στους άλλους.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αναγνώριση ψευδών πεποιθήσεων πρώτου και δεύτερου επιπέδου, καθώς και στην κατανόηση καταστάσεων Faux Pas, στις οποίες ένα άτομο παραβιάζει έναν κοινωνικό κανόνα ή λέει κάτι ακατάλληλο χωρίς να αντιλαμβάνεται πλήρως τις κοινωνικές συνέπειες της πράξης του.

Τρόπος Χορήγησης και Βαθμολόγησης

Κάθε απάντηση βαθμολογείται με μία μονάδα. Στις ιστορίες που εξετάζουν κοινωνικό ατόπημα, εάν ο εξεταζόμενος δεν αναγνωρίσει στην αρχική ερώτηση ότι ειπώθηκε ή έγινε κάτι ακατάλληλο, οι επόμενες ερωτήσεις της συγκεκριμένης ιστορίας παραλείπονται.

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει αθροιστικά από τις σωστές απαντήσεις, ενώ το ανώτερο δυνατό σκορ εξαρτάται από τον αριθμό των ιστοριών και των ερωτήσεων που ολοκληρώνονται σύμφωνα με τους κανόνες χορήγησης.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν αποτελεσματικότερη κατανόηση κοινωνικών καταστάσεων και μεγαλύτερη ικανότητα αναγνώρισης των σκέψεων, πεποιθήσεων και προθέσεων των άλλων.

Εγκυρότητα

Σύμφωνα με την περιγραφή του εργαλείου, η τεκμηρίωση της εγκυρότητας βρίσκεται υπό προετοιμασία. Προβλέπεται η διερεύνησή της μέσω συγκριτικών μελετών με άλλες δοκιμασίες Θεωρίας του Νου και μέσω της συσχέτισης των αποτελεσμάτων με κλινικά χαρακτηριστικά ατόμων που παρουσιάζουν δυσκολίες στην κοινωνική αντίληψη.

Επομένως, δεν πρέπει να αποδίδονται στο εργαλείο συγκεκριμένοι αριθμητικοί δείκτες εγκυρότητας μέχρι να είναι διαθέσιμα αντίστοιχα εμπειρικά δεδομένα.

Αξιοπιστία

Η ψυχομετρική διερεύνηση της αξιοπιστίας αναφέρεται επίσης ως υπό προετοιμασία. Αναμένονται στοιχεία σχετικά με την εσωτερική συνέπεια και την επαναληπτική αξιοπιστία (test-retest reliability) σε δείγματα τόσο με όσο και χωρίς ψυχοπαθολογία.

Η απουσία ολοκληρωμένων δεικτών αξιοπιστίας σημαίνει ότι τα αποτελέσματα είναι σκόπιμο να ερμηνεύονται με προσοχή και σε συνδυασμό με άλλα στοιχεία αξιολόγησης.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Τα δεδομένα της VTOMT-14 μπορούν να συμβάλουν στην αξιολόγηση του επιπέδου λειτουργικότητας της Θεωρίας του Νου και της κοινωνικής νόησης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η χρήση της σε άτομα με νευροψυχιατρικές ή αναπτυξιακές διαταραχές, όπου ενδέχεται να εμφανίζονται δυσκολίες στην αναγνώριση προθέσεων, πεποιθήσεων ή κοινωνικών κανόνων.

Το εργαλείο μπορεί να αξιοποιηθεί σε ερευνητικά, κλινικά και εκπαιδευτικά πλαίσια, ιδιαίτερα όταν μελετώνται η κοινωνική αντίληψη, η κοινωνική νόηση και συναφείς ικανότητες κατανόησης της συμπεριφοράς των άλλων.

Τα αποτελέσματα δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αυτοτελής διάγνωση, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης αξιολόγησης που μπορεί να περιλαμβάνει άλλες δοκιμασίες κοινωνικής νόησης, γνωστικές μετρήσεις και κλινικά δεδομένα.

Βιβλιογραφία

Dolan, M., & Fullam, R. (2004). Theory of mind and mentalizing abilities in antisocial personality disorders with and without psychopathy. Psychological Medicine, 24, 1093–1112.

Frith, C. D., & Corcoran, R. (1996). Exploring theory of mind in people with schizophrenia. Psychological Medicine, 26, 521–530.