Περιγραφή

Η Κλίμακα Εκτίμησης του Άγχους από Εξωτερικούς Παρατηρητές (External Observer Anxiety Rating Scale – EOARS-35) αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο που αναπτύχθηκε για την αξιολόγηση της έντασης και των εκδηλώσεων του άγχους μέσω ετεροαναφοράς, δηλαδή από εξωτερικούς παρατηρητές ή εκπαιδευμένους αξιολογητές. Σε αντίθεση με τα ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς, η EOARS-35 επιτρέπει την αντικειμενικότερη καταγραφή των συμπτωμάτων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου οι εξεταζόμενοι δυσκολεύονται να περιγράψουν ή να αξιολογήσουν οι ίδιοι τη συναισθηματική τους κατάσταση.

Η κλίμακα αναπτύχθηκε από τους Κουτσιαύτη και συνεργάτες (2003) και αποτελείται από 35 ερωτήματα, τα οποία αξιολογούν ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων του άγχους. Τα θέματα οργανώνονται σε επιμέρους κατηγορίες που αφορούν:

  • τις συναισθηματικές εκδηλώσεις του άγχους,
  • τις γνωστικές δυσκολίες που σχετίζονται με την αγχώδη κατάσταση,
  • τις συμπεριφορικές αντιδράσεις,
  • καθώς και τις λειτουργικές επιπτώσεις που προκαλεί το άγχος στην καθημερινή ζωή.

Η EOARS-35 χρησιμοποιείται κυρίως σε κλινικά, ερευνητικά και εκπαιδευτικά πλαίσια, όπου απαιτείται αντικειμενική αξιολόγηση της αγχώδους συμπτωματολογίας από επαγγελματίες ψυχικής υγείας ή άλλους εκπαιδευμένους παρατηρητές.

Στόχος

Βασικός στόχος της EOARS-35 είναι η συστηματική αξιολόγηση των κυριότερων συμπτωμάτων και δυσκολιών που εμφανίζουν άτομα με άγχος, μέσα από την παρατήρηση της συμπεριφοράς και της λειτουργικότητάς τους. Η κλίμακα συμβάλλει στον εντοπισμό της σοβαρότητας της αγχώδους συμπτωματολογίας, στη διάκριση διαφορετικών μορφών άγχους και στην παρακολούθηση της εξέλιξης των συμπτωμάτων κατά τη διάρκεια θεραπευτικών ή ψυχοεκπαιδευτικών παρεμβάσεων. Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών προσεγγίσεων και για την υποστήριξη της κλινικής λήψης αποφάσεων.

Βαθμολόγηση

Η EOARS-35 αποτελείται από 35 ερωτήματα, τα οποία βαθμολογούνται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert.

Οι απαντήσεις κυμαίνονται από:

  • 0 = Καθόλου
  • 1 = Λίγο
  • 2 = Μέτρια
  • 3 = Πολύ
  • 4 = Πάρα πολύ

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των επιμέρους απαντήσεων.

  • Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν αυξημένη ένταση και σοβαρότητα της αγχώδους συμπτωματολογίας.
  • Χαμηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν περιορισμένη παρουσία συμπτωμάτων άγχους.

Η κλίμακα μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για αρχική αξιολόγηση όσο και για διαχρονική παρακολούθηση της πορείας του εξεταζόμενου.

Στατιστική Ανάλυση

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της EOARS-35 περιλαμβάνει περιγραφικά στατιστικά μέτρα, έλεγχο της αξιοπιστίας μέσω των δεικτών Cronbach’s α, McDonald’s Ω και της διαβαθμιστικής αξιοπιστίας μεταξύ αξιολογητών (Inter-rater Reliability). Η διερεύνηση της δομικής εγκυρότητας πραγματοποιείται με Διερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA) όταν υπάρχουν επαρκή δεδομένα.

Στην αρχική μελέτη ανάπτυξης της κλίμακας διαπιστώθηκε ικανοποιητική συμφωνία μεταξύ των αξιολογητών, καθώς καταγράφηκαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις μεταξύ των περισσότερων κριτών, γεγονός που υποστηρίζει τη διαβαθμιστική αξιοπιστία του εργαλείου. Ωστόσο, οι δημιουργοί επισημαίνουν ότι ο πλήρης έλεγχος της εγκυρότητας ήταν περιορισμένος λόγω της έλλειψης κατάλληλων συγκριτικών εργαλείων στην ελληνική γλώσσα κατά τον χρόνο ανάπτυξης της κλίμακας.

Στις σύγχρονες ερευνητικές εφαρμογές, η EOARS-35 μπορεί να αναλυθεί με συντελεστές συσχέτισης (Pearson ή Spearman), t-test, ANOVA, MANOVA, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και Structural Equation Modeling (SEM) για τη διερεύνηση των παραγόντων που σχετίζονται με την ένταση του άγχους.

Εφαρμογές

Η EOARS-35 χρησιμοποιείται στην κλινική ψυχολογία, στην ψυχιατρική, στη συμβουλευτική ψυχολογία, στη νευροψυχολογία και στην ψυχολογική έρευνα. Αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο όταν απαιτείται αξιολόγηση από εξωτερικούς παρατηρητές, όπως ψυχολόγους, ψυχιάτρους, εκπαιδευτικούς ή άλλους επαγγελματίες υγείας.

Η κλίμακα εφαρμόζεται για:

  • την αντικειμενική αξιολόγηση της αγχώδους συμπτωματολογίας,
  • την παρακολούθηση της πορείας ασθενών κατά τη διάρκεια θεραπείας,
  • την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοθεραπευτικών ή φαρμακευτικών παρεμβάσεων,
  • τη συμπληρωματική αξιολόγηση μαζί με εργαλεία αυτοαναφοράς,
  • την ερευνητική μελέτη του άγχους σε κλινικούς και μη κλινικούς πληθυσμούς.

Βιβλιογραφία

Κουτσιαύτη, Β., και συν. (2003). External Observer Anxiety Rating Scale (EOARS): Ανάπτυξη και ψυχομετρική αξιολόγηση ελληνικής κλίμακας εκτίμησης του άγχους από εξωτερικούς παρατηρητές.

American Psychiatric Association. (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., Text Revision; DSM-5-TR). American Psychiatric Association Publishing.

Spielberger, C. D. (1983). Manual for the State-Trait Anxiety Inventory (STAI). Consulting Psychologists Press.

Beck, A. T., Epstein, N., Brown, G., & Steer, R. A. (1988). An inventory for measuring clinical anxiety: Psychometric properties. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 56(6), 893–897.

DeVellis, R. F., & Thorpe, C. T. (2021). Scale Development: Theory and Applications (5th ed.). Sage Publications.