Κλίμακα για την Αξιολόγηση της Θεραπευτικής Συμμαχίας [SETA-145]

Περιγραφή

Η Κλίμακα για την Αξιολόγηση της Θεραπευτικής Συμμαχίας [SETA-145] αποτελεί ένα ψυχομετρικό εργαλείο σχεδιασμένο για την αξιολόγηση της θεραπευτικής συμμαχίας από την οπτική του θεραπευόμενου. Η θεραπευτική συμμαχία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που σχετίζονται με την ποιότητα της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας και αφορά τη σχέση συνεργασίας, εμπιστοσύνης και κοινής προσπάθειας μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου.

Η κλίμακα επικεντρώνεται στην υποκειμενική εμπειρία του θεραπευόμενου και εξετάζει τον βαθμό στον οποίο αισθάνεται ότι υπάρχει αποτελεσματική συνεργασία, κατανόηση και κοινή πορεία με τον θεραπευτή.

Η αξιολόγηση της θεραπευτικής συμμαχίας μπορεί να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες τόσο για την πορεία της θεραπείας όσο και για τη βελτίωση της θεραπευτικής διαδικασίας μέσω ανατροφοδότησης και εποπτικής αξιοποίησης.

Θεωρητικό Υπόβαθρο

Η έννοια της θεραπευτικής συμμαχίας αποτελεί κεντρικό στοιχείο στις σύγχρονες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις. Αναφέρεται στη συνεργατική σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου και περιλαμβάνει τη συμφωνία στους θεραπευτικούς στόχους, τη συνεργασία στις θεραπευτικές διαδικασίες και τη δημιουργία ενός ασφαλούς και υποστηρικτικού θεραπευτικού πλαισίου.

Η θεραπευτική συμμαχία θεωρείται σημαντικός παράγοντας ανεξάρτητα από τη θεωρητική προσέγγιση της ψυχοθεραπείας και έχει συσχετιστεί με την ενεργή συμμετοχή του θεραπευόμενου, την παραμονή στη θεραπεία και τη θεραπευτική έκβαση.

Η SETA-145 εξετάζει την ποιότητα αυτής της σχέσης μέσα από την οπτική του ατόμου που λαμβάνει θεραπεία, αναγνωρίζοντας τη σημασία της προσωπικής του εμπειρίας στη θεραπευτική διαδικασία.

Στόχος

Κύριος στόχος της SETA-145 είναι η ποσοτική αξιολόγηση της θεραπευτικής συμμαχίας μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου.

Η κλίμακα αποσκοπεί στη διερεύνηση:

της ικανοποίησης του θεραπευόμενου από τη θεραπευτική σχέση,

του βαθμού συμφωνίας μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου ως προς τους θεραπευτικούς στόχους,

της θετικής συναισθηματικής σύνδεσης και συνεργασίας μεταξύ των δύο πλευρών.

Η αξιολόγηση αυτή μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της δυναμικής της θεραπευτικής σχέσης και στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της ψυχοθεραπευτικής παρέμβασης.

Δομή και Περιεχόμενο

Η ΚΑΘΣ περιλαμβάνει τρεις βασικές υποκλίμακες, οι οποίες αντιστοιχούν σε βασικές διαστάσεις της θεραπευτικής συμμαχίας.

Η πρώτη διάσταση αφορά τον βαθμό ικανοποίησης του θεραπευόμενου από τη θεραπευτική σχέση. Εξετάζει την αντίληψη του θεραπευόμενου σχετικά με την ποιότητα της επικοινωνίας, την αποδοχή και τη συνολική εμπειρία από τη θεραπευτική διαδικασία.

Η δεύτερη διάσταση αφορά τη συμφωνία θεραπευτή και θεραπευόμενου ως προς τους θεραπευτικούς στόχους. Η κοινή κατανόηση των στόχων αποτελεί βασικό στοιχείο συνεργασίας και ενεργού συμμετοχής στη θεραπεία.

Η τρίτη διάσταση αφορά τη θετική προσκόλληση και τη συναισθηματική σύνδεση μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου, η οποία σχετίζεται με την εμπιστοσύνη, την ασφάλεια και τη δημιουργία μιας λειτουργικής θεραπευτικής σχέσης.

Το εργαλείο συμπληρώνεται από τον θεραπευόμενο και αποτυπώνει τη δική του εμπειρία από τη θεραπευτική αλληλεπίδραση.

Βαθμονόμηση

Η SETA-145 χρησιμοποιεί μορφή κλίμακας τύπου Likert, στην οποία ο θεραπευόμενος καλείται να δηλώσει τον βαθμό συμφωνίας του με τις προτεινόμενες δηλώσεις.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, το ακριβές εύρος της κλίμακας απάντησης δεν προσδιορίζεται. Συνήθως σε αντίστοιχα εργαλεία χρησιμοποιούνται πενταβάθμιες ή επταβάθμιες κλίμακες, από χαμηλό επίπεδο συμφωνίας έως υψηλό επίπεδο συμφωνίας.

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται με τον υπολογισμό των επιμέρους δεικτών των υποκλιμάκων, ενώ μπορεί να υπολογιστεί και ένας συνολικός δείκτης θεραπευτικής συμμαχίας.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν θετικότερη αντίληψη της θεραπευτικής σχέσης, μεγαλύτερη συνεργασία και ισχυρότερη θεραπευτική σύνδεση.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων της SETA-145 μπορεί να περιλαμβάνει αρχικά περιγραφικές αναλύσεις, όπως μέσους όρους, τυπικές αποκλίσεις και κατανομές των βαθμολογιών.

Η αξιολόγηση των επιμέρους διαστάσεων της θεραπευτικής συμμαχίας επιτρέπει τη διερεύνηση διαφορετικών πτυχών της θεραπευτικής σχέσης και τον εντοπισμό πιθανών περιοχών που χρειάζονται ενίσχυση.

Οι σχέσεις μεταξύ θεραπευτικής συμμαχίας και άλλων μεταβλητών μπορούν να εξεταστούν μέσω συσχετίσεων, όπως:

θεραπευτική έκβαση,

ικανοποίηση από τη θεραπεία,

συμμόρφωση στη θεραπευτική διαδικασία,

διακοπή θεραπείας,

ψυχολογική βελτίωση.

Σε ερευνητικό επίπεδο μπορούν να πραγματοποιηθούν συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών θεραπευτικών προσεγγίσεων, θεραπευτών ή ομάδων θεραπευόμενων.

Εγκυρότητα

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, η SETA-145 παρουσιάζει ενδείξεις εγκυρότητας που αφορούν τη θεωρητική και εμπειρική τεκμηρίωση της μέτρησης της θεραπευτικής συμμαχίας.

Έχουν αναφερθεί ενδείξεις:

εννοιολογικής εγκυρότητας (construct validity),

διακριτής εγκυρότητας,

εγκυρότητας κριτηρίου.

Η εγκυρότητα της κλίμακας υποστηρίζεται από τη σύνδεσή της με τη θεωρητική έννοια της θεραπευτικής συμμαχίας και από τη δυνατότητα αξιολόγησης βασικών διαστάσεων της θεραπευτικής σχέσης.

Η χρήση της σε ελληνικό πληθυσμό παρέχει τη δυνατότητα αξιολόγησης της θεραπευτικής σχέσης μέσα στο συγκεκριμένο πολιτισμικό πλαίσιο.

Αξιοπιστία

Η αξιοπιστία της SETA-145 έχει αξιολογηθεί μέσω της αξιοπιστίας μεταξύ αξιολογητών (inter-rater reliability), καθώς η κλίμακα εφαρμόστηκε σε δείγμα ψυχοθεραπευτικών συνεδριών και αξιολογήθηκε από τρεις ανεξάρτητους κριτές.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ικανοποιητική συμφωνία μεταξύ των αξιολογητών, υποστηρίζοντας τη σταθερότητα της μέτρησης.

Η περαιτέρω αξιολόγηση της εσωτερικής συνέπειας μέσω δεικτών όπως ο Cronbach’s α μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της συνοχής των επιμέρους διαστάσεων του εργαλείου.

Εφαρμογές στην Έρευνα και στην Κλινική Πρακτική

Η SETA-145 μπορεί να αξιοποιηθεί σε διαφορετικά πλαίσια ψυχοθεραπευτικής έρευνας και πρακτικής.

Στην κλινική εφαρμογή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση της ποιότητας της θεραπευτικής σχέσης και την παροχή ανατροφοδότησης στον θεραπευτή.

Στην εποπτεία και την εκπαίδευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας, συνεργασίας και δημιουργίας αποτελεσματικής θεραπευτικής σχέσης.

Στην ερευνητική διαδικασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη του ρόλου της θεραπευτικής συμμαχίας στην αποτελεσματικότητα διαφορετικών ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων.

Περιορισμοί και Ορθή Ερμηνεία

Η SETA-145 βασίζεται στην αυτοαναφορά του θεραπευόμενου και επομένως οι απαντήσεις επηρεάζονται από την προσωπική του εμπειρία, τις προσδοκίες του και τη χρονική στιγμή κατά την οποία πραγματοποιείται η αξιολόγηση.

Η θεραπευτική συμμαχία αποτελεί δυναμική διαδικασία και μπορεί να μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Η κλίμακα δεν αξιολογεί από μόνη της την αποτελεσματικότητα του θεραπευτή ή την ποιότητα της θεραπείας συνολικά, αλλά παρέχει πληροφορίες σχετικά με τη βιωμένη εμπειρία της θεραπευτικής σχέσης.

Συμπέρασμα

Η Κλίμακα για την Αξιολόγηση της Θεραπευτικής Συμμαχίας [SETA-145] αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο αξιολόγησης της σχέσης μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου από την πλευρά του θεραπευόμενου.

Μέσω της αξιολόγησης της ικανοποίησης από τη θεραπευτική σχέση, της συμφωνίας στους στόχους και της συναισθηματικής σύνδεσης, παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα της ποιότητας της θεραπευτικής συμμαχίας.

Η χρήση της μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, στην εκπαίδευση επαγγελματιών ψυχικής υγείας και στη μελέτη των παραγόντων που επηρεάζουν την επιτυχία της θεραπείας.

Βιβλιογραφία

Χαλκιαδάκη, Α., Καλαϊτζάκη, Α. Ε., & Νέστωρος, Ι. (2003). Η θεραπευτική σχέση στο Συνθετικό Μοντέλο Ψυχοθεραπείας: Μελέτη περίπτωσης. 9ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Ρόδος.