Ερωτηματολόγιο Παρόχου για την Ποιότητα Ζωής του Ουισκόνσιν [WQLPQ-103]

Περιγραφή Κλίμακας

Η WHO Quality of Life Scale (WHOQOL) αποτελεί ένα διεθνώς χρησιμοποιούμενο εργαλείο που αναπτύχθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) για την αξιολόγηση της ποιότητας ζωής μέσα από την υποκειμενική αντίληψη του ίδιου του ατόμου. Η προσέγγιση του WHOQOL είναι πολυδιάστατη και εξετάζει την ποιότητα ζωής όχι μόνο σε σχέση με τη σωματική υγεία, αλλά και με την ψυχολογική κατάσταση, τις κοινωνικές σχέσεις και το περιβάλλον στο οποίο ζει το άτομο.

Το WHOQOL σχεδιάστηκε εξαρχής με διαπολιτισμικό προσανατολισμό, ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε διαφορετικές χώρες, γλώσσες και κοινωνικοπολιτισμικά περιβάλλοντα. Η λογική του εργαλείου στηρίζεται στην αντίληψη ότι η ποιότητα ζωής αποτελεί σύνθετη έννοια, η οποία επηρεάζεται τόσο από την κατάσταση υγείας όσο και από προσωπικούς, κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Σκοπός

Βασικός στόχος του WHOQOL είναι η αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τη θέση του στη ζωή, μέσα στο πολιτισμικό και κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο ζει και σε σχέση με τους στόχους, τις προσδοκίες, τις ανάγκες και τις ανησυχίες του.

Το εργαλείο επιτρέπει την αποτύπωση της επίδρασης της σωματικής και ψυχικής υγείας στην καθημερινότητα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση των επιπτώσεων μιας νόσου, μιας θεραπείας ή μιας παρέμβασης στην ποιότητα ζωής. Παράλληλα, μπορεί να βοηθήσει επαγγελματίες υγείας και ερευνητές να αναγνωρίσουν συγκεκριμένους τομείς στους οποίους το άτομο παρουσιάζει χαμηλότερη ικανοποίηση ή αυξημένες ανάγκες υποστήριξης.

Τρόπος Βαθμολόγησης

Το WHOQOL χρησιμοποιεί πενταβάθμιες κλίμακες τύπου Likert. Ανάλογα με τη διατύπωση του κάθε ερωτήματος, οι απαντήσεις εκφράζουν ένταση, συχνότητα, ικανοποίηση ή αξιολόγηση διαφορετικών πτυχών της ποιότητας ζωής.

Στη σύντομη έκδοση WHOQOL-BREF, οι απαντήσεις οργανώνονται σε τέσσερις βασικούς τομείς: σωματική υγεία, ψυχολογική υγεία, κοινωνικές σχέσεις και περιβάλλον. Περιλαμβάνονται επίσης ερωτήματα γενικής αξιολόγησης της ποιότητας ζωής και της ικανοποίησης από την υγεία.

Οι βαθμολογίες των επιμέρους τομέων υπολογίζονται σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες βαθμολόγησης του ΠΟΥ. Υψηλότερες βαθμολογίες αντιστοιχούν γενικά σε καλύτερη αντιλαμβανόμενη ποιότητα ζωής στον συγκεκριμένο τομέα.

Εγκυρότητα

Η WHOQOL και ιδιαίτερα η σύντομη έκδοση WHOQOL-BREF έχουν αξιολογηθεί σε πολυκεντρικές και διεθνείς μελέτες. Η ανάπτυξή τους πραγματοποιήθηκε με συμμετοχή διαφορετικών πολιτισμικών ομάδων, γεγονός που αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα για τη διαπολιτισμική εγκυρότητα του εργαλείου.

Οι μελέτες έχουν υποστηρίξει τη δομική και συγκλίνουσα εγκυρότητα των βασικών τομέων της κλίμακας, καθώς και την ικανότητά της να διαφοροποιεί μεταξύ ομάδων με διαφορετική κατάσταση υγείας. Η ευρεία χρήση της σε κλινικούς και γενικούς πληθυσμούς έχει ενισχύσει περαιτέρω τη χρησιμότητά της ως μέτρου ποιότητας ζωής.

Αξιοπιστία

Η WHOQOL-BREF έχει παρουσιάσει γενικά ικανοποιητικούς έως υψηλούς δείκτες εσωτερικής συνέπειας στις βασικές της διαστάσεις. Η αξιοπιστία έχει εξεταστεί σε διαφορετικές χώρες και πληθυσμούς, με τα αποτελέσματα να υποστηρίζουν τη σταθερότητα του εργαλείου.

Παρόλα αυτά, όπως συμβαίνει με κάθε ψυχομετρικό μέτρο, είναι σκόπιμο να υπολογίζονται δείκτες αξιοπιστίας στο εκάστοτε ερευνητικό δείγμα, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται μεταφρασμένη ή πολιτισμικά προσαρμοσμένη έκδοση.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Τα δεδομένα του WHOQOL μπορούν να αναλυθούν ανά επιμέρους τομέα, ώστε να δημιουργηθεί ένα αναλυτικό προφίλ της ποιότητας ζωής. Έτσι, είναι δυνατό να εντοπιστούν συγκεκριμένες περιοχές στις οποίες το άτομο παρουσιάζει υψηλότερη ή χαμηλότερη ικανοποίηση.

Σε ερευνητικό επίπεδο μπορούν να εφαρμοστούν περιγραφικές αναλύσεις, συγκρίσεις μεταξύ ομάδων, συσχετίσεις, αναλύσεις παλινδρόμησης και διαχρονικές συγκρίσεις. Οι βαθμολογίες μπορούν να συσχετιστούν με μεταβλητές όπως η ηλικία, το φύλο, η κατάσταση υγείας, η παρουσία χρόνιων νοσημάτων, η ψυχική υγεία, η κοινωνική υποστήριξη και η λειτουργική ικανότητα.

Σε κλινικό επίπεδο, το WHOQOL μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση της επίδρασης θεραπευτικών παρεμβάσεων, την παρακολούθηση αλλαγών με την πάροδο του χρόνου και την καλύτερη κατανόηση των αναγκών του ασθενούς πέρα από τους καθαρά κλινικούς δείκτες.

Βιβλιογραφία

World Health Organization. (1996). WHOQOL-BREF: Introduction, administration, scoring and generic version of the assessment. World Health Organization.

WHOQOL Group. (1998). Development of the World Health Organization WHOQOL-BREF quality of life assessment. Psychological Medicine, 28(3), 551–558.

Skevington, S. M., Lotfy, M., & O’Connell, K. A. (2004). The World Health Organization’s WHOQOL-BREF quality of life assessment: Psychometric properties and results of the international field trial. A report from the WHOQOL Group. Quality of Life Research, 13(2), 299–310.