Εργαλείο Αξιολόγησης Διαδρομών Πεζοπορίας για Ηλικιωμένους [WRATS-6]

Περιγραφή

Το Walking Route Audit Tool for Seniors (WRATS-6) αποτελεί εργαλείο συστηματικής παρατήρησης του δομημένου περιβάλλοντος, το οποίο αναπτύχθηκε για τον εντοπισμό ασφαλών, λειτουργικών και ευχάριστων διαδρομών βάδισης για ηλικιωμένους. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο από ερευνητές και επαγγελματίες όσο και από εκπαιδευμένους πολίτες ή μέλη τοπικών κοινοτήτων.

Η ονομασία WRATS-6 αναφέρεται στις έξι βασικές ενότητες αξιολόγησης και όχι σε έξι μεμονωμένες ερωτήσεις. Η διαθέσιμη μορφή του εργαλείου περιλαμβάνει 59 στοιχεία, τα οποία εξετάζουν τη λειτουργικότητα της διαδρομής, την κυκλοφοριακή ασφάλεια, τις διαθέσιμες υποδομές, την αισθητική ποιότητα, την προσωπική ασφάλεια και την παρουσία χρήσιμων προορισμών. Kaiser Permanente Washington Health Research Institute

Ανάλυση του Εργαλείου

Η εφαρμογή του WRATS-6 πραγματοποιείται κατά τη διάρκεια επιτόπιας βάδισης σε προκαθορισμένη διαδρομή, η οποία συνήθως αντιστοιχεί σε περίπου 1.000–2.000 βήματα. Ο αξιολογητής καταγράφει βασικές πληροφορίες, όπως την ημερομηνία, την ώρα, τις καιρικές συνθήκες, τη διάρκεια της βάδισης και το σημείο έναρξης και λήξης της διαδρομής.

Οι έξι θεματικές ενότητες του εργαλείου καλύπτουν:

• τη λειτουργικότητα της διαδρομής, όπως την ύπαρξη, τη συνέχεια και την κατάσταση των πεζοδρομίων, τα εμπόδια, τις απότομες κλίσεις και τις σκάλες,
• την κυκλοφοριακή ασφάλεια, όπως τις διαβάσεις, τα φωτεινά σήματα, τον χρόνο διάσχισης, την ένταση της κυκλοφορίας και τη συμπεριφορά των οδηγών,
• τις υποδομές και τις παροχές, όπως τα παγκάκια, τα στέγαστρα, τις δημόσιες τουαλέτες, τις βρύσες και τις στάσεις δημόσιας συγκοινωνίας,
• την αισθητική ποιότητα, όπως την παρουσία δέντρων, σκιάς, κήπων, χώρων πρασίνου, έργων τέχνης και περιποιημένων κτιρίων,
• την προσωπική ασφάλεια, η οποία συνδέεται με τον φωτισμό, την παρουσία άλλων πεζών, τα απορρίμματα, τα γκράφιτι, τα ανεπιτήρητα ζώα και άλλους παράγοντες που επηρεάζουν το αίσθημα ασφάλειας,
• τους διαθέσιμους προορισμούς, όπως πάρκα, καταστήματα, υπηρεσίες υγείας, βιβλιοθήκες, χώροι λατρείας και κέντρα αναψυχής ηλικιωμένων.

Στόχος

Βασικός στόχος του WRATS-6 είναι η αντικειμενικότερη καταγραφή των χαρακτηριστικών που διευκολύνουν ή δυσχεραίνουν τη βάδιση των ηλικιωμένων. Μέσω της εφαρμογής του μπορούν να εντοπιστούν προβλήματα που αυξάνουν τον κίνδυνο πτώσης, περιορίζουν την προσβασιμότητα ή δημιουργούν αίσθημα ανασφάλειας.

Παράλληλα, το εργαλείο υποστηρίζει την επιλογή κατάλληλων διαδρομών για προγράμματα σωματικής δραστηριότητας και ενεργού γήρανσης. Η δημιουργία ασφαλών και ελκυστικών συνθηκών βάδισης μπορεί να ενισχύσει την αυτονομία, την κοινωνική συμμετοχή και τη φυσική δραστηριότητα των ηλικιωμένων.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Τα δεδομένα συλλέγονται μέσω άμεσης παρατήρησης. Για μεγαλύτερη αξιοπιστία μπορεί να χρησιμοποιούνται δύο ανεξάρτητοι αξιολογητές, οι οποίοι εξετάζουν την ίδια διαδρομή υπό παρόμοιες συνθήκες. Οι απαντήσεις καταχωρίζονται ανά στοιχείο και μπορούν να ομαδοποιηθούν σύμφωνα με τις έξι θεματικές ενότητες.

Η ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει συχνότητες, ποσοστά, μέσες βαθμολογίες ανά ενότητα και συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών διαδρομών ή περιοχών. Όταν συμμετέχουν περισσότεροι αξιολογητές, συνιστάται η εξέταση της μεταξύ τους συμφωνίας με κατάλληλους δείκτες αξιοπιστίας.

Τα αποτελέσματα μπορούν να αξιοποιηθούν από δήμους, φορείς δημόσιας υγείας, πολεοδόμους, επαγγελματίες υγείας και οργανώσεις ηλικιωμένων. Ενδεικτικές παρεμβάσεις είναι η επισκευή πεζοδρομίων, η απομάκρυνση εμποδίων, η βελτίωση του φωτισμού, η δημιουργία ασφαλέστερων διαβάσεων και η εγκατάσταση καθιστικών ή σημείων σκίασης.

Βαθμολόγηση

Το WRATS-6 δεν ακολουθεί ενιαία πενταβάθμια κλίμακα Likert από 1 έως 5. Τα περισσότερα στοιχεία αξιολογούνται με τρεις κατηγορίες συχνότητας, όπως «ποτέ», «μερικές φορές» και «συχνά», οι οποίες αντιστοιχούν συνήθως στην απουσία, στη μέτρια παρουσία ή στη συχνή παρουσία ενός χαρακτηριστικού. Άλλα στοιχεία καταγράφονται με διχοτομικές απαντήσεις ή με αριθμητικές κατηγορίες.

Για την ερμηνεία πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η κατεύθυνση κάθε στοιχείου. Η συχνή παρουσία δέντρων, σκιάς ή καθιστικών αποτελεί θετικό χαρακτηριστικό, ενώ η συχνή εμφάνιση σπασμένων πεζοδρομίων, εμποδίων ή επικίνδυνης κυκλοφορίας αποτελεί αρνητικό χαρακτηριστικό. Επομένως, πριν από τον υπολογισμό συνολικών ή επιμέρους δεικτών απαιτείται αντιστροφή της βαθμολογίας των αρνητικά διατυπωμένων στοιχείων.

Δεν πρέπει να εφαρμόζονται αυθαίρετα όρια χαρακτηρισμού μιας διαδρομής ως «καλής» ή «κακής». Η ερμηνεία είναι προτιμότερο να βασίζεται στο επίσημο έντυπο, στις ανάγκες της εκάστοτε εφαρμογής και στη συγκριτική αξιολόγηση των εξεταζόμενων διαδρομών. Η πρωτότυπη φόρμα του WRATS παρουσιάζει αναλυτικά τις κατηγορίες απάντησης.

Αξιοπιστία και Περιορισμοί

Κατά την αρχική ερευνητική εφαρμογή του WRATS εξετάστηκε η συμφωνία μεταξύ ανεξάρτητων παρατηρητών. Τα αποτελέσματα παρείχαν υποστήριξη για την αξιοπιστία του ως μέσου αξιολόγησης περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών, αν και ορισμένες επιμέρους ενότητες χρειάζονταν περαιτέρω βελτίωση.

Το εργαλείο αποτυπώνει τις συνθήκες μιας διαδρομής κατά τον συγκεκριμένο χρόνο παρατήρησης. Ο καιρός, η ώρα, η εποχή, τα προσωρινά έργα και η κυκλοφορία μπορούν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Επιπλέον, πριν από τη χρήση ελληνικής μετάφρασης σε ερευνητικό πλαίσιο απαιτούνται πολιτισμική προσαρμογή και έλεγχος των ψυχομετρικών ή μετρικών χαρακτηριστικών της.

Βιβλιογραφία

Kerr, J., Carlson, J. A., Rosenberg, D. E., & Withers, A. (2012). Identifying and promoting safe walking routes in older adults. Health, 4(9), 720–724.

Kerr, J., & Rosenberg, D. E. (2009). Walking Route Audit Tool for Seniors (WRATS).

Rosenberg, D. E., Kerr, J., Sallis, J. F., Patrick, K., Moore, D. J., & King, A. (2009). Feasibility and outcomes of a multilevel place-based walking intervention for seniors: A pilot study. Health & Place, 15(1), 173–179.

Rosenberg, D. E., Kerr, J., Sallis, J. F., Patrick, K., Norman, G. J., & Calfas, K. (2012). Promoting walking among older adults living in retirement communities. Journal of Aging and Physical Activity, 20(3), 379–394.