Περιγραφή

Ο Δείκτης Barthel (Barthel Index – BI) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα εργαλεία αξιολόγησης της λειτουργικής ανεξαρτησίας ατόμων με νευρολογικές, ορθοπαιδικές ή χρόνιες παθήσεις. Αναπτύχθηκε από τους Mahoney και Barthel το 1965 και χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική πράξη, στην αποκατάσταση, στη γηριατρική, στη νευρολογία, καθώς και στην ερευνητική μεθοδολογία για την εκτίμηση της ικανότητας εκτέλεσης των βασικών δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής (Activities of Daily Living – ADLs).

Το ερωτηματολόγιο αξιολογεί την αυτονομία του εξεταζόμενου σε βασικές καθημερινές λειτουργίες, όπως η σίτιση, η προσωπική υγιεινή, η ένδυση, η χρήση της τουαλέτας, η κινητικότητα, οι μεταφορές από και προς το κρεβάτι ή την καρέκλα, η βάδιση, η χρήση σκάλας και ο έλεγχος της κύστης και του εντέρου. Η συνολική βαθμολογία αντικατοπτρίζει το επίπεδο λειτουργικής ανεξαρτησίας και επιτρέπει την αντικειμενική παρακολούθηση της πορείας του ασθενούς.

Ο Barthel Index χρησιμοποιείται ιδιαίτερα σε ασθενείς μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, κάκωση νωτιαίου μυελού, κατάγματα ισχίου, νευροεκφυλιστικές παθήσεις, καθώς και σε ηλικιωμένους που συμμετέχουν σε προγράμματα αποκατάστασης ή μακροχρόνιας φροντίδας.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων βασίζεται στη συνολική βαθμολογία που συγκεντρώνει ο εξεταζόμενος, η οποία κυμαίνεται από 0 έως 100 βαθμούς, με τις υψηλότερες τιμές να αντιστοιχούν σε μεγαλύτερη λειτουργική ανεξαρτησία.

Η στατιστική αξιολόγηση των δεδομένων μπορεί να πραγματοποιηθεί τόσο σε διατομεακές όσο και σε διαχρονικές μελέτες, επιτρέποντας τη σύγκριση ομάδων ασθενών ή την παρακολούθηση της εξέλιξης του ίδιου ατόμου πριν και μετά από θεραπευτικές παρεμβάσεις. Ο δείκτης χρησιμοποιείται συχνά ως πρωτεύον ή δευτερεύον καταληκτικό σημείο (outcome measure) σε κλινικές δοκιμές και προγράμματα αποκατάστασης.

Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων συμβάλλει στον σχεδιασμό εξατομικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων, στην εκτίμηση των αναγκών φροντίδας, στη λήψη αποφάσεων για την έξοδο από το νοσοκομείο ή τη μεταφορά σε μονάδα αποκατάστασης, καθώς και στην εκτίμηση της ποιότητας ζωής και της λειτουργικής αποκατάστασης του ασθενούς.

Στόχος της κλίμακας

Βασικός στόχος του Barthel Index είναι η αντικειμενική εκτίμηση του βαθμού αυτοεξυπηρέτησης και λειτουργικής ανεξαρτησίας του ατόμου στις καθημερινές δραστηριότητες. Παράλληλα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών και αποκαταστασιακών παρεμβάσεων, την παρακολούθηση της πορείας της λειτουργικής κατάστασης και την υποστήριξη του κλινικού σχεδιασμού σε νοσοκομεία, κέντρα αποκατάστασης και μονάδες μακροχρόνιας φροντίδας.

Βαθμολόγηση

Ο Barthel Index περιλαμβάνει δέκα βασικές δραστηριότητες καθημερινής ζωής, οι οποίες βαθμολογούνται ανάλογα με το επίπεδο βοήθειας που απαιτεί ο εξεταζόμενος. Η συνολική βαθμολογία κυμαίνεται από 0 έως 100 βαθμούς και προκύπτει από το άθροισμα των επιμέρους βαθμολογιών. Υψηλότερες τιμές υποδηλώνουν μεγαλύτερη αυτονομία, ενώ χαμηλότερες τιμές αντανακλούν αυξημένη εξάρτηση από τρίτους για την εκτέλεση των καθημερινών δραστηριοτήτων.

Στην ερευνητική πράξη χρησιμοποιούνται συχνά οι ακόλουθες κατηγορίες ερμηνείας:

0–20: Ολική εξάρτηση

21–60: Σοβαρή εξάρτηση

61–90: Μέτρια εξάρτηση

91–99: Ήπια εξάρτηση

100: Πλήρης λειτουργική ανεξαρτησία

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Ο Δείκτης Barthel παρουσιάζει εξαιρετικές ψυχομετρικές ιδιότητες και θεωρείται ένα από τα πλέον αξιόπιστα εργαλεία αξιολόγησης της λειτουργικής ικανότητας. Η βιβλιογραφία αναφέρει υψηλή δια-αξιολογητική και ενδο-αξιολογητική αξιοπιστία, καθώς και πολύ καλή εγκυρότητα κατασκευής και εγκυρότητα κριτηρίου. Παράλληλα, εμφανίζει υψηλή ευαισθησία στην ανίχνευση κλινικά σημαντικών μεταβολών κατά τη διάρκεια της αποκατάστασης, γεγονός που τον καθιστά κατάλληλο για επαναλαμβανόμενες μετρήσεις και διαχρονικές μελέτες.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην κλινική πράξη

Ο Barthel Index χρησιμοποιείται ευρέως σε κλινικές μελέτες, επιδημιολογικές έρευνες και προγράμματα αξιολόγησης υπηρεσιών υγείας. Αποτελεί βασικό δείκτη εκτίμησης της λειτουργικής έκβασης μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, χειρουργικές επεμβάσεις, μυοσκελετικές κακώσεις και νευρολογικές διαταραχές. Επιπλέον, αξιοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας φυσικοθεραπευτικών, εργοθεραπευτικών και πολυεπιστημονικών παρεμβάσεων, καθώς και για τη σύγκριση διαφορετικών θεραπευτικών πρωτοκόλλων.

Βιβλιογραφία

Collin, C., Wade, D. T., Davies, S., & Horne, V. (1988). The Barthel ADL Index: A reliability study. International Disability Studies, 10(2), 61–63.

Mahoney, F. I., & Barthel, D. W. (1965). Functional evaluation: The Barthel Index. Maryland State Medical Journal, 14, 61–65.

Quinn, T. J., Langhorne, P., & Stott, D. J. (2011). Barthel Index for stroke trials: Development, properties and application. Stroke, 42(4), 1146–1151.

Shah, S., Vanclay, F., & Cooper, B. (1989). Improving the sensitivity of the Barthel Index for stroke rehabilitation. Journal of Clinical Epidemiology, 42(8), 703–709.