Ερωτηματολόγιο Γενικής Υγείας [GHQ-60]

Περιγραφή

Η Γενική Κλίμακα Ψυχικής Υγείας (General Health Questionnaire – GHQ) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα εργαλεία αυτοαναφοράς για την ανίχνευση ψυχικών διαταραχών και της ψυχολογικής δυσφορίας στον γενικό πληθυσμό και σε κλινικούς πληθυσμούς. Αναπτύχθηκε από τον David Goldberg, ενώ η ελληνική προσαρμογή πραγματοποιήθηκε από τους Γ. Γαρύφαλλο, Α. Αδαμοπούλου, Α. Καραστεργίου και Χ. Μουτζούκη.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται κυρίως ως εργαλείο διαλογής (screening) για τον εντοπισμό ατόμων που ενδέχεται να εμφανίζουν ψυχιατρικές διαταραχές ή σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση και μπορούν να ωφεληθούν από περαιτέρω κλινική αξιολόγηση. Εφαρμόζεται ευρέως στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, στα εξωτερικά ιατρεία, στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας, στην επιδημιολογική έρευνα και στις μελέτες δημόσιας υγείας.

Το GHQ διατίθεται σε τρεις βασικές μορφές, με 60 (GHQ-60), 30 (GHQ-30) και 28 (GHQ-28) ερωτήσεις. Κάθε ερώτηση απαντάται σε τετραβάθμια κλίμακα και οι ερωτήσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε τέσσερις κύριες υποκλίμακες: σωματικά ενοχλήματα, άγχος, κατάθλιψη και κοινωνική λειτουργικότητα.

Στόχος

Βασικός στόχος της Γενικής Κλίμακας Ψυχικής Υγείας (GHQ) είναι η ανίχνευση πιθανών ψυχιατρικών διαταραχών σε άτομα που προσέρχονται στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, στα εξωτερικά ιατρεία ή σε άλλες υπηρεσίες υγείας.

Η κλίμακα επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισμό ατόμων που παρουσιάζουν συμπτώματα ψυχολογικής δυσφορίας και χρειάζονται περαιτέρω ψυχολογική ή ψυχιατρική αξιολόγηση. Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της ψυχικής υγείας σε ερευνητικά πρωτόκολλα, επιδημιολογικές μελέτες και αξιολογήσεις της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών ή προληπτικών παρεμβάσεων.

Δομή και χαρακτηριστικά της κλίμακας

Η GHQ διατίθεται σε τρεις εκδόσεις:

• GHQ-60, με 60 ερωτήσεις.
• GHQ-30, με 30 ερωτήσεις.
• GHQ-28, με 28 ερωτήσεις.

Όλες οι ερωτήσεις απαντώνται σε τετραβάθμια κλίμακα, ενώ η βαθμολόγηση μπορεί να πραγματοποιηθεί είτε με την κλίμακα Likert (0-1-2-3) είτε με το σύστημα GHQ (0-0-1-1).

Οι ερωτήσεις οργανώνονται γύρω από τέσσερις βασικές διαστάσεις:

• Σωματικά ενοχλήματα.
• Άγχος.
• Κατάθλιψη.
• Κοινωνική λειτουργικότητα.

Επιπλέον, έχουν καθοριστεί συγκεκριμένα σημεία διαχωρισμού (cut-off points) για κάθε μορφή της κλίμακας, τα οποία χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση πιθανής ψυχικής διαταραχής.

Δείγμα

Η ελληνική προσαρμογή του GHQ πραγματοποιήθηκε αρχικά με τη συμμετοχή 50 δίγλωσσων ατόμων, τα οποία συμπλήρωσαν τόσο την αγγλική όσο και την ελληνική έκδοση του ερωτηματολογίου, προκειμένου να ελεγχθεί η ακρίβεια της μετάφρασης.

Η διαδικασία στάθμισης βασίστηκε στη συνέχεια σε 100 ασθενείς που προσήλθαν διαδοχικά στα εξωτερικά ιατρεία παθολογικής κλινικής. Η εγκυρότητα της ελληνικής έκδοσης αξιολογήθηκε μέσω σύγκρισης των αποτελεσμάτων του GHQ με το Present State Examination (PSE), το οποίο είχε ήδη σταθμιστεί στον ελληνικό πληθυσμό.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων βασίζεται στις συνολικές βαθμολογίες των συμμετεχόντων και στις επιμέρους διαστάσεις της κλίμακας.

Τα αποτελέσματα χρησιμοποιούνται για την αναγνώριση πιθανών περιπτώσεων ψυχικής δυσφορίας, την εκτίμηση της σοβαρότητας των συμπτωμάτων, τη σύγκριση διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων και την αξιολόγηση θεραπευτικών ή προληπτικών παρεμβάσεων. Η κλίμακα εφαρμόζεται ευρέως στην κλινική πράξη, στην ψυχιατρική επιδημιολογία, στην ψυχολογία της υγείας και στη δημόσια υγεία.

Βαθμονόμηση

Η βαθμολόγηση του GHQ πραγματοποιείται είτε με την κλίμακα Likert (0-1-2-3) είτε με το σύστημα GHQ (0-0-1-1).

Για την ελληνική έκδοση έχουν προταθεί τα ακόλουθα σημεία διαχωρισμού (cut-off points):

• GHQ-28: 4/5
• GHQ-30: 5/6
• GHQ-60: 11/12

Βαθμολογίες υψηλότερες από τα αντίστοιχα σημεία διαχωρισμού υποδηλώνουν αυξημένη πιθανότητα παρουσίας ψυχικής διαταραχής και την ανάγκη περαιτέρω κλινικής αξιολόγησης.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα της ελληνικής έκδοσης του GHQ εξετάστηκε μέσω σύγκρισης με το Present State Examination (PSE).

Οι συντελεστές συνάφειας ήταν:

• GHQ-28: r = 0,77
• GHQ-30: r = 0,77
• GHQ-60: r = 0,78

Οι τιμές αυτές καταδεικνύουν πολύ καλή συγκλίνουσα εγκυρότητα της ελληνικής έκδοσης του εργαλείου.

Αξιοπιστία

Η ελληνική στάθμιση του GHQ παρουσίασε ιδιαίτερα υψηλή αξιοπιστία.

Η ευαισθησία ήταν:

• GHQ-28: 89%
• GHQ-30: 80%
• GHQ-60: 87%

Η ειδικότητα ήταν:

• GHQ-28: 81%
• GHQ-30: 91%
• GHQ-60: 85%

Η εσωτερική συνέπεια (Cronbach’s α) ήταν εξαιρετικά υψηλή:

• GHQ-28: α = 0,93
• GHQ-30: α = 0,94
• GHQ-60: α = 0,96

Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν ότι η ελληνική έκδοση της κλίμακας διαθέτει εξαιρετικά υψηλή αξιοπιστία και αποτελεί ένα ιδιαίτερα έγκυρο εργαλείο για την ανίχνευση ψυχιατρικών διαταραχών.

Βιβλιογραφία

Garyfallos, G., Karastergiou, A., Adamopoulou, A., Moutzoukis, C., Alagiozidou, E., Mala, D., & Garyfallos, A. (1991). Greek Version of the General Health Questionnaire: Accuracy of Translation and Validity. Acta Psychiatrica Scandinavica, 84, 371–378.

Goldberg, D. P. (1978). Manual of the General Health Questionnaire. Windsor: NFER-Nelson.

Ελληνικό εγχειρίδιο: ΨΝΘ / Γ. Γαρύφαλλος. Copyright για την Ελλάδα: NFER-Nelson, Windsor.