Αναθεωρημένο Ερωτηματολόγιο Αντίληψης της Ασθένειας [IPQ-R-38]

Περιγραφή

Το Illness Perception Questionnaire-Revised (IPQ-R-38) αποτελεί αναθεωρημένη μορφή του αρχικού Illness Perception Questionnaire (IPQ) και σχεδιάστηκε για την αξιολόγηση των αντιλήψεων που διαμορφώνουν οι ασθενείς σχετικά με την ασθένειά τους. Σύμφωνα με το παρεχόμενο υλικό, η αναθεώρηση πραγματοποιήθηκε από τον Moss-Morris και συνεργάτες το 2002, με στόχο τη βελτίωση επιμέρους ψυχομετρικών χαρακτηριστικών του αρχικού εργαλείου και την προσθήκη διαστάσεων όπως η κυκλικότητα της πορείας της ασθένειας, η συνοχή της ασθένειας και οι συναισθηματικές αναπαραστάσεις.

Το εργαλείο εντάσσεται στην ευρύτερη μελέτη των γνωστικών και συναισθηματικών αναπαραστάσεων της ασθένειας, δηλαδή του τρόπου με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται, ερμηνεύει και νοηματοδοτεί την κατάσταση της υγείας του.

Στόχος

Βασικός στόχος του IPQ-R-38 είναι να αποτυπώσει τις βασικές διαστάσεις μέσα από τις οποίες οι ασθενείς αντιλαμβάνονται την ασθένειά τους.

Το ερωτηματολόγιο εξετάζει, μεταξύ άλλων, την αντιλαμβανόμενη δυνατότητα προσωπικού ελέγχου, την πεποίθηση ότι η θεραπεία μπορεί να επηρεάσει την ασθένεια, την πορεία και την κυκλικότητα της νόσου, το νόημα ή τη συνοχή της ασθένειας και τον συναισθηματικό της αντίκτυπο.

Η αξιολόγηση αυτών των παραμέτρων μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι αντιλήψεις του ασθενούς σχετίζονται με τη συμπεριφορά υγείας, την προσαρμογή και τη διαχείριση μιας ασθένειας.

Δομή του Ερωτηματολογίου

Σύμφωνα με το αρχείο, το IPQ-R-38 περιλαμβάνει 38 προτάσεις που αποτυπώνουν διαφορετικές συνιστώσες των αναπαραστάσεων της ασθένειας.

Παράλληλα, περιλαμβάνει αξιολόγηση συμπτωμάτων και αντιλαμβανόμενων αιτίων της ασθένειας.

Ταυτότητα της Ασθένειας

Αρχικά, οι ασθενείς καλούνται να δηλώσουν αν έχουν βιώσει ή όχι συγκεκριμένα συμπτώματα, χρησιμοποιώντας απάντηση Ναι/Όχι. Στη συνέχεια ερωτώνται αν θεωρούν ότι το κάθε σύμπτωμα σχετίζεται ειδικά με την ασθένειά τους.

Το άθροισμα των συμπτωμάτων που αποδίδονται από τον ασθενή στην ασθένειά του σχηματίζει την υποκλίμακα της Ταυτότητας της Ασθένειας (Illness Identity).

Αντιλαμβανόμενα Αίτια

Το εργαλείο περιλαμβάνει επίσης 18 προτάσεις που αφορούν πιθανά αίτια της ασθένειας, όπως η κληρονομικότητα, η διατροφή, το κάπνισμα και χαρακτηριστικά της προσωπικότητας.

Συμπτώματα

Στο παρεχόμενο υλικό αναφέρονται επίσης 14 πιθανά συμπτώματα, όπως πόνος, κόπωση, απώλεια βάρους και παρουσία ογκιδίου.

Τρόπος Συμπλήρωσης

Για τις δηλώσεις που αξιολογούν τις αντιλήψεις και τα πιθανά αίτια της ασθένειας χρησιμοποιείται πενταβάθμια κλίμακα Likert, από:

1 = «Διαφωνώ έντονα» έως 5 = «Συμφωνώ έντονα».

Για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων και της σχέσης τους με την ασθένεια χρησιμοποιούνται απαντήσεις τύπου Ναι/Όχι.

Βαθμολόγηση και Ερμηνεία

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται ξεχωριστά για τις επιμέρους διαστάσεις του ερωτηματολογίου.

Υψηλότερη βαθμολογία σε μια συγκεκριμένη διάσταση υποδηλώνει ισχυρότερη παρουσία της αντίστοιχης αντίληψης. Για παράδειγμα, υψηλότερη βαθμολογία στον προσωπικό έλεγχο μπορεί να αντανακλά ισχυρότερη πεποίθηση ότι το άτομο μπορεί να επηρεάσει την πορεία της ασθένειας.

Οι υποκλίμακες είναι προτιμότερο να ερμηνεύονται ως πολυδιάστατο προφίλ αντίληψης της ασθένειας και όχι ως ένα μοναδικό συνολικό σκορ.

Εγκυρότητα και Αξιοπιστία

Σύμφωνα με το παρεχόμενο υλικό, η διερευνητική παραγοντική ανάλυση υποστήριξε την εννοιολογική εγκυρότητα της κλίμακας.

Η αξιοπιστία εσωτερικής συνέπειας, όπως εκτιμήθηκε με τον δείκτη Cronbach’s alpha, αναφέρεται ότι κυμαίνεται από 0,66 για την υποκλίμακα της κυκλικότητας έως 0,80 για την υποκλίμακα του συναισθηματικού αντικτύπου.

Ελληνική Προσαρμογή

Στο αρχείο αναφέρεται ελληνική προσαρμογή και στάθμιση του ερωτηματολογίου από τους Anagnostopoulos και Spanea (2005).

Η ύπαρξη ελληνόγλωσσης εφαρμογής διευκολύνει τη χρήση του εργαλείου σε μελέτες που αφορούν ελληνικούς πληθυσμούς και διαφορετικές κλινικές ομάδες.

Εφαρμογές

Το IPQ-R-38 μπορεί να αξιοποιηθεί σε κλινική και υγειονομική έρευνα, ψυχολογία υγείας και μελέτες προσαρμογής σε χρόνια ή οξέα νοσήματα.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση της σχέσης των αντιλήψεων για την ασθένεια με μεταβλητές όπως η συμμόρφωση στη θεραπεία, η συμπεριφορά υγείας, η ψυχολογική προσαρμογή, η ποιότητα ζωής και ο τρόπος αντιμετώπισης της νόσου.

Βιβλιογραφία

Anagnostopoulos, F., & Spanea, E. (2005). Assessing illness representation of breast cancer. Journal of Psychosomatic Research, 58, 327–334.

Moss-Morris, R., Weinman, J., Petrie, K. J., Horne, R., Cameron, L. D., & Buick, D. (2002). The revised illness perception questionnaire (IPQ-R). Psychology & Health, 17, 1–16.

Βλαβιανού, Μ., Αναγνωστόπουλος, Φ., Καρυδά, Ε., & Καλαντζή-Αζίζι, Α. (2005). Παράγοντες πρόβλεψης της προληπτικής συμπεριφοράς υγιών γυναικών σχετικά με τον καρκίνο του μαστού. Ψυχολογία, 12, 489–505.