Περιγραφή της κλίμακας

Η Αναθεωρημένη Κλίμακα Τακτικών Σύγκρουσης (Revised Conflict Tactics Scales – CTS2) αποτελεί ένα ερευνητικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των τρόπων με τους οποίους τα μέλη μιας συντροφικής σχέσης διαχειρίζονται τις διαφωνίες και τις συγκρούσεις τους.

Η κλίμακα εξετάζει τόσο τις εποικοδομητικές στρατηγικές επίλυσης διαφορών όσο και συμπεριφορές που συνδέονται με ψυχολογική επιθετικότητα, σωματική βία, σεξουαλικό εξαναγκασμό και τραυματισμό. Η αξιολόγηση πραγματοποιείται χωριστά για τις πράξεις που αναφέρει ότι έκανε ο ίδιος ο συμμετέχων και για τις αντίστοιχες πράξεις που αποδίδει στον ή στη σύντροφό του.

Η συγκεκριμένη έκδοση περιλαμβάνει 78 στοιχεία, οργανωμένα σε ζεύγη ερωτήσεων. Το πρώτο στοιχείο κάθε ζεύγους αναφέρεται στη συμπεριφορά του συμμετέχοντα, ενώ το δεύτερο εξετάζει εάν η ίδια συμπεριφορά πραγματοποιήθηκε από τον ή τη σύντροφο. Με αυτόν τον τρόπο, η CTS2 επιτρέπει την παράλληλη εκτίμηση της άσκησης και της βίωσης συγκεκριμένων συμπεριφορών μέσα στη σχέση.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Οι συγκρούσεις αποτελούν συνηθισμένο μέρος των διαπροσωπικών σχέσεων. Η παρουσία μιας διαφωνίας δεν υποδηλώνει από μόνη της δυσλειτουργία. Καθοριστική σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο τα άτομα επικοινωνούν, διαπραγματεύονται και επιχειρούν να επιλύσουν τη σύγκρουση.

Σε μια λειτουργική σχέση, τα μέλη μπορούν να εκφράζουν τη διαφωνία τους, να εξηγούν τη θέση τους, να δείχνουν σεβασμό στα συναισθήματα του άλλου και να αναζητούν κοινά αποδεκτές λύσεις. Αντίθετα, ορισμένες συγκρούσεις μπορεί να περιλαμβάνουν προσβολές, απειλές, καταστροφή αντικειμένων, σωματική επίθεση, σεξουαλική πίεση ή πράξεις που προκαλούν τραυματισμό.

Η CTS2 αναπτύχθηκε ώστε να καταγράφει συγκεκριμένες συμπεριφορές και όχι γενικές κρίσεις, όπως εάν μια σχέση είναι «καλή», «συγκρουσιακή» ή «βίαιη». Η συμπεριφορική αυτή προσέγγιση περιορίζει σε έναν βαθμό την ασάφεια των απαντήσεων και επιτρέπει τη συστηματικότερη ποσοτικοποίηση της συχνότητας διαφορετικών τακτικών σύγκρουσης.

Στόχος της CTS2

Βασικός στόχος της κλίμακας είναι η καταγραφή της συχνότητας με την οποία εμφανίζονται συγκεκριμένες τακτικές κατά τη διάρκεια διαφωνιών μεταξύ συντρόφων.

Η CTS2 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εκτίμηση της εποικοδομητικής διαπραγμάτευσης, της ψυχολογικής επιθετικότητας, της σωματικής επίθεσης, του σεξουαλικού εξαναγκασμού και των σωματικών συνεπειών που προκύπτουν από μια σύγκρουση.

Το εργαλείο δεν περιορίζεται στην καταγραφή πολύ σοβαρών περιστατικών. Περιλαμβάνει συμπεριφορές διαφορετικής έντασης, από την ήρεμη συζήτηση και την πρόταση συμβιβασμού έως τις απειλές, τον τραυματισμό και τη χρήση όπλου. Στο ερωτηματολόγιο περιλαμβάνονται επίσης στοιχεία σχετικά με την αναζήτηση ιατρικής βοήθειας και τον σωματικό πόνο που επιμένει μετά τη σύγκρουση.

Δομή της κλίμακας

Η CTS2 αποτελείται από πέντε βασικές διαστάσεις, οι οποίες αποτυπώνουν διαφορετικούς τρόπους διαχείρισης και έκφρασης μιας συντροφικής σύγκρουσης.

Η διάσταση της διαπραγμάτευσης περιλαμβάνει συμπεριφορές όπως η έκφραση ενδιαφέροντος, η παρουσίαση της προσωπικής άποψης, ο σεβασμός των συναισθημάτων του άλλου, η πρόταση συμβιβασμού και η συμφωνία για δοκιμή μιας κοινής λύσης.

Η ψυχολογική επιθετικότητα αφορά λεκτικές και συναισθηματικές συμπεριφορές που μπορεί να υποτιμούν, να προσβάλλουν ή να εκφοβίζουν τον ή τη σύντροφο. Ενδεικτικά περιλαμβάνονται οι προσβολές, οι φωνές, η καταστροφή προσωπικών αντικειμένων και οι απειλές.

Η σωματική επίθεση περιλαμβάνει πράξεις όπως το σπρώξιμο, το άρπαγμα, το χτύπημα, η κλοτσιά, ο πνιγμός, η πρόκληση εγκαύματος και η χρήση αντικειμένου ή όπλου. Οι συμπεριφορές αυτές διαφοροποιούνται ανάλογα με τη σοβαρότητα και την πιθανότητα πρόκλησης τραυματισμού.

Ο σεξουαλικός εξαναγκασμός αφορά περιπτώσεις πίεσης, επιμονής, απειλής ή χρήσης σωματικής βίας για σεξουαλική δραστηριότητα χωρίς ελεύθερη συναίνεση. Η διάσταση περιλαμβάνει συμπεριφορές διαφορετικής βαρύτητας, από την επίμονη πίεση έως τη χρήση απειλής ή βίας.

Η διάσταση του τραυματισμού εξετάζει τις σωματικές συνέπειες των συγκρούσεων, όπως μώλωπες, πληγές, απώλεια αισθήσεων, κάταγμα, παρατεταμένο πόνο και ανάγκη ιατρικής φροντίδας.

Βαθμονόμηση των απαντήσεων

Οι συμμετέχοντες απαντούν με βάση τη συχνότητα εμφάνισης κάθε συμπεριφοράς. Η βαθμονόμηση δεν αποτελεί μια απλή κλίμακα συμφωνίας, αλλά αποτυπώνει πόσες φορές συνέβη το συγκεκριμένο περιστατικό κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς.

Η τιμή 0 αντιστοιχεί στο «δεν έχει συμβεί ποτέ». Η τιμή 1 δηλώνει ότι η συμπεριφορά συνέβη μία φορά τον τελευταίο χρόνο, η τιμή 2 δύο φορές, η τιμή 3 από τρεις έως πέντε φορές, η τιμή 4 από έξι έως δέκα φορές, η τιμή 5 από έντεκα έως είκοσι φορές και η τιμή 6 περισσότερες από είκοσι φορές. Η τιμή 7 δηλώνει ότι η συμπεριφορά δεν εμφανίστηκε τον τελευταίο χρόνο, αλλά είχε συμβεί σε παλαιότερη περίοδο.

Η επιλογή 7 χρησιμοποιείται για τη διάκριση μεταξύ της ετήσιας επικράτησης και της συνολικής εμπειρίας κατά τη διάρκεια της σχέσης. Κατά τον υπολογισμό των βαθμολογιών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αριθμητικά μεγαλύτερη συχνότητα από την επιλογή 6, αλλά να κωδικοποιείται σύμφωνα με το επίσημο πρωτόκολλο ανάλυσης.

Υπολογισμός των βαθμολογιών

Η CTS2 επιτρέπει διαφορετικούς τρόπους υπολογισμού, ανάλογα με το ερευνητικό ερώτημα. Μπορεί να εκτιμηθεί η επικράτηση μιας συμπεριφοράς, δηλαδή εάν εμφανίστηκε τουλάχιστον μία φορά, καθώς και η ετήσια συχνότητα εμφάνισής της.

Είναι επίσης δυνατό να υπολογιστούν χωριστές βαθμολογίες για τις συμπεριφορές που αναφέρει ότι άσκησε ο συμμετέχων και για εκείνες που αναφέρει ότι βίωσε από τον ή τη σύντροφό του. Οι δύο αυτές βαθμολογίες δεν πρέπει να συγχωνεύονται χωρίς σαφή θεωρητική και μεθοδολογική αιτιολόγηση.

Στην εκτίμηση της ετήσιας συχνότητας, οι κατηγορίες που αντιπροσωπεύουν διαστήματα μπορούν να μετατρέπονται στις μέσες τιμές τους. Για παράδειγμα, η κατηγορία «3–5 φορές» μπορεί να κωδικοποιηθεί ως 4 και η κατηγορία «6–10 φορές» ως 8. Η ακριβής κωδικοποίηση πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες των δημιουργών και να περιγράφεται αναλυτικά στη μεθοδολογία της μελέτης.

Οι βαθμολογίες υπολογίζονται κατά διάσταση και δεν είναι συνήθως κατάλληλη η δημιουργία ενός ενιαίου συνολικού δείκτη που θα συνδυάζει τη διαπραγμάτευση με τις μορφές επιθετικότητας. Οι επιμέρους υποκλίμακες εκφράζουν διαφορετικά θεωρητικά κατασκευάσματα και χρειάζονται ξεχωριστή ερμηνεία.

Χορήγηση και ερευνητική δεοντολογία

Η CTS2 μπορεί να χορηγηθεί σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, ατομικά ή στο πλαίσιο μεγαλύτερου ερευνητικού ερωτηματολογίου. Επειδή το περιεχόμενο περιλαμβάνει ευαίσθητες ερωτήσεις για σωματική και σεξουαλική βία, η διαδικασία απαιτεί αυξημένη προσοχή.

Η συμμετοχή πρέπει να είναι εθελοντική και να βασίζεται σε σαφή ενημερωμένη συγκατάθεση. Η ανωνυμία, η εμπιστευτικότητα και η δυνατότητα αποχώρησης χωρίς συνέπειες είναι απαραίτητες προϋποθέσεις.

Οι δύο σύντροφοι δεν πρέπει να συμπληρώνουν το ερωτηματολόγιο παρουσία ο ένας του άλλου. Η κοινή παρουσία μπορεί να επηρεάσει τις απαντήσεις και, σε περιπτώσεις βίας, να αυξήσει τον κίνδυνο για τον συμμετέχοντα.

Το ερευνητικό πρωτόκολλο χρειάζεται να προβλέπει ασφαλή διαδικασία ενημέρωσης για διαθέσιμες υπηρεσίες υποστήριξης. Η παρουσία σοβαρών συμπεριφορών βίας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως στατιστική παρατήρηση, αλλά ως ζήτημα που απαιτεί αυστηρή τήρηση των κανόνων δεοντολογίας και προστασίας των συμμετεχόντων.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της CTS2 περιλαμβάνει την εξέταση της εσωτερικής συνέπειας, της παραγοντικής εγκυρότητας, της συγκλίνουσας εγκυρότητας και της αξιοπιστίας των αναφορών.

Ο συντελεστής Cronbach’s α μπορεί να υπολογιστεί για κάθε υποκλίμακα, αλλά η ερμηνεία του χρειάζεται προσοχή. Ορισμένες διαστάσεις περιλαμβάνουν συμπεριφορές διαφορετικής βαρύτητας και χαμηλής συχνότητας, επομένως η εσωτερική συνέπεια μπορεί να επηρεάζεται από τη σπανιότητα των περιστατικών.

Η εγκυρότητα κατασκευής μπορεί να διερευνηθεί μέσω επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης. Επειδή οι απαντήσεις είναι διατακτικές και συχνά παρουσιάζουν έντονη ασυμμετρία, συνιστάται η χρήση κατάλληλων εκτιμητών για κατηγορικά δεδομένα.

Η συμφωνία μεταξύ των δύο συντρόφων μπορεί επίσης να εξεταστεί, χωρίς να θεωρείται ότι η αναφορά του ενός αποτελεί απαραίτητα αντικειμενικό κριτήριο για την αναφορά του άλλου. Οι αποκλίσεις μπορεί να οφείλονται στη μνήμη, στην αντίληψη, στην κοινωνικά επιθυμητή απόκριση ή στην απόκρυψη συγκεκριμένων περιστατικών.

Στατιστική ανάλυση

Η περιγραφική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει το ποσοστό των συμμετεχόντων που ανέφερε τουλάχιστον ένα περιστατικό σε κάθε διάσταση, καθώς και τη συχνότητα των συμπεριφορών κατά την περίοδο αναφοράς.

Λόγω της μεγάλης συγκέντρωσης μηδενικών τιμών και της έντονης θετικής ασυμμετρίας, ο μέσος όρος και η τυπική απόκλιση δεν επαρκούν πάντοτε. Είναι χρήσιμο να παρουσιάζονται η διάμεσος, το ενδοτεταρτημοριακό εύρος, τα ποσοστά επικράτησης και η κατανομή των συχνοτήτων.

Για τη σύγκριση της επικράτησης μεταξύ ομάδων μπορούν να χρησιμοποιηθούν ο έλεγχος χ² και η λογιστική παλινδρόμηση. Για δεδομένα συχνότητας είναι δυνατό να εφαρμοστούν μοντέλα Poisson ή αρνητικής διωνυμικής παλινδρόμησης, ιδιαίτερα όταν παρατηρείται υπερδιασπορά.

Σε μελέτες ζευγαριών, οι απαντήσεις των δύο συντρόφων δεν είναι ανεξάρτητες. Η ανάλυση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη δυαδική δομή των δεδομένων, χρησιμοποιώντας κατάλληλα πολυεπίπεδα ή διαπροσωπικά μοντέλα.

Περιορισμοί

Η CTS2 καταγράφει την εμφάνιση συγκεκριμένων συμπεριφορών, αλλά δεν αποτυπώνει πλήρως το κίνητρο, το πλαίσιο, τον φόβο, την αυτοάμυνα, τη χρονική ακολουθία ή τη σχέση εξουσίας μεταξύ των συντρόφων.

Δύο περιστατικά που λαμβάνουν την ίδια κωδικοποίηση μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικό νόημα και σοβαρότητα. Για τον λόγο αυτό, τα αποτελέσματα δεν πρέπει να ερμηνεύονται χωρίς πληροφορίες σχετικά με το πλαίσιο, τις συνέπειες και τη συνολική δυναμική της σχέσης.

Επιπλέον, η αυτοαναφορά μπορεί να επηρεάζεται από σφάλματα μνήμης, φόβο αποκάλυψης, κοινωνική επιθυμητότητα και διαφορετική κατανόηση των ερωτήσεων. Η κλίμακα δεν αποτελεί αυτόνομο διαγνωστικό εργαλείο και δεν υποκαθιστά την κλινική ή κοινωνική αξιολόγηση.

Συμπέρασμα

Η Αναθεωρημένη Κλίμακα Τακτικών Σύγκρουσης αποτελεί ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο εργαλείο για την ποσοτική διερεύνηση των τρόπων με τους οποίους τα ζευγάρια διαχειρίζονται τις διαφωνίες τους.

Η δομή των 78 στοιχείων επιτρέπει την παράλληλη καταγραφή της διαπραγμάτευσης, της ψυχολογικής επιθετικότητας, της σωματικής επίθεσης, του σεξουαλικού εξαναγκασμού και των τραυματισμών τόσο από την πλευρά του συμμετέχοντα όσο και από την πλευρά του ή της συντρόφου.

Η αξιόπιστη αξιοποίηση της CTS2 προϋποθέτει σωστή κωδικοποίηση, ξεχωριστή ανάλυση των υποκλιμάκων, κατάλληλες στατιστικές μεθόδους και αυστηρή τήρηση των κανόνων ερευνητικής δεοντολογίας και προστασίας των συμμετεχόντων.

Βιβλιογραφία

Straus, M. A., Hamby, S. L., Boney-McCoy, S., & Sugarman, D. B. (1996). The Revised Conflict Tactics Scales (CTS2): Development and preliminary psychometric data. Journal of Family Issues, 17(3), 283–316.