Ερωτηματολόγιο Άγχους για την Εμφάνιση

Περιγραφή

Το **Appearance Anxiety Inventory (AAI-10)** είναι ένα σύντομο ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που αξιολογεί τις γνωστικές, συναισθηματικές και συμπεριφορικές διεργασίες που σχετίζονται με το άγχος για την εξωτερική εμφάνιση. Αναπτύχθηκε κυρίως για την αξιολόγηση ατόμων με **Δυσμορφική Διαταραχή Σώματος (Body Dysmorphic Disorder – BDD)**, ωστόσο χρησιμοποιείται ευρέως και σε ερευνητικά πρωτόκολλα που αφορούν τη δυσαρέσκεια από την εικόνα σώματος, την αυτοεικόνα και την ψυχική υγεία.

Το εργαλείο αποτελείται από **10 ερωτήματα**, τα οποία διερευνούν τη συχνότητα συγκεκριμένων σκέψεων και συμπεριφορών κατά την τελευταία εβδομάδα. Οι απαντήσεις δίνονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert και αποτυπώνουν τον βαθμό ενασχόλησης του ατόμου με την εμφάνισή του.

Οι συμπεριφορές που αξιολογούνται περιλαμβάνουν:

* συγκρίσεις της εμφάνισης με άλλους,

* επαναλαμβανόμενο έλεγχο της εμφάνισης,

* αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων,

* προσπάθειες καμουφλάζ ή αλλαγής χαρακτηριστικών,

* αναζήτηση επιβεβαίωσης από άλλους,

* έντονη ενασχόληση με αντιλαμβανόμενες ατέλειες,

* συμπεριφορές αποφυγής καθρεφτών, φωτογραφιών ή βίντεο.

Η αξιολόγηση αυτών των διεργασιών επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση της ψυχολογικής επιβάρυνσης που σχετίζεται με την εικόνα σώματος.

Ανάλυση και Αξιοποίηση Δεδομένων

Οι συνολικές βαθμολογίες υπολογίζονται αθροίζοντας τις απαντήσεις όλων των ερωτήσεων, ενώ παράλληλα μπορούν να εξαχθούν επιμέρους βαθμολογίες για τις βασικές υποκλίμακες του εργαλείου.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει:

* υπολογισμό συνολικής βαθμολογίας,

* αξιολόγηση των υποκλιμάκων Αποφυγής και Επιτήρησης της Εμφάνισης,

* περιγραφικά στατιστικά χαρακτηριστικά,

* αξιολόγηση της εσωτερικής συνοχής,

* παραγοντική ανάλυση της δομής του εργαλείου,

* αναλύσεις συσχέτισης με δείκτες άγχους, κατάθλιψης, αυτοεκτίμησης και ποιότητας ζωής,

* συγκρίσεις μεταξύ κλινικών και μη κλινικών πληθυσμών,

* παρακολούθηση των αλλαγών πριν και μετά από θεραπευτικές παρεμβάσεις.

Τα αποτελέσματα συμβάλλουν στην αναγνώριση δυσλειτουργικών γνωστικών και συμπεριφορικών προτύπων που σχετίζονται με την εικόνα σώματος.

Εφαρμογές

Το AAI-10 χρησιμοποιείται σε πληθώρα κλινικών και ερευνητικών πλαισίων, όπως:

* αξιολόγηση της Δυσμορφικής Διαταραχής Σώματος (BDD),

* κλινική ψυχολογία,

* γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT),

* ψυχιατρική αξιολόγηση,

* έρευνες εικόνας σώματος,

* διαταραχές πρόσληψης τροφής,

* αισθητική και επανορθωτική ιατρική,

* πανεπιστημιακές και επιδημιολογικές μελέτες.

Η χρήση του επιτρέπει την αντικειμενική εκτίμηση της σοβαρότητας των συμπτωμάτων και την παρακολούθηση της θεραπευτικής εξέλιξης.

Στόχος

Κύριος στόχος του AAI-10 είναι η αξιολόγηση των γνωστικών και συμπεριφορικών μηχανισμών που συντηρούν το άγχος σχετικά με την εξωτερική εμφάνιση.

Το εργαλείο συμβάλλει στον έγκαιρο εντοπισμό ατόμων που εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο δυσμορφικής διαταραχής ή άλλων προβλημάτων που σχετίζονται με την εικόνα σώματος και διευκολύνει τον σχεδιασμό κατάλληλων ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων.

Παράλληλα, χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών προγραμμάτων και την παρακολούθηση της πορείας των ασθενών.

Ψυχομετρική Αξιολόγηση

Η αξιοπιστία και η εγκυρότητα του AAI-10 έχουν επιβεβαιωθεί μέσα από πολυάριθμες διεθνείς μελέτες.

Η ψυχομετρική τεκμηρίωση περιλαμβάνει:

* υψηλή εσωτερική συνοχή των ερωτημάτων,

* αξιοπιστία επαναλαμβανόμενων μετρήσεων (test–retest),

* εγκυρότητα κατασκευής μέσω παραγοντικής ανάλυσης,

* συγκλίνουσα εγκυρότητα με εργαλεία αξιολόγησης της δυσμορφικής διαταραχής, του άγχους και της κατάθλιψης,

* διακριτή εγκυρότητα μεταξύ κλινικών και μη κλινικών πληθυσμών,

* υψηλή ευαισθησία στην ανίχνευση θεραπευτικών αλλαγών κατά τη διάρκεια γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας.

Οι διαθέσιμες μελέτες αναφέρουν υψηλούς δείκτες αξιοπιστίας, γεγονός που καθιστά το AAI-10 ιδιαίτερα χρήσιμο τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην επιστημονική έρευνα.

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Η συνολική βαθμολογία αντανακλά το επίπεδο άγχους και ενασχόλησης με την εμφάνιση.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη πιθανότητα παρουσίας δυσλειτουργικών γνωστικών και συμπεριφορικών προτύπων που σχετίζονται με τη δυσμορφική διαταραχή σώματος. Αν και δεν αποτελεί αυτόνομο διαγνωστικό εργαλείο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί αποτελεσματικά ως μέσο διαλογής (screening) και ως δείκτης παρακολούθησης της θεραπευτικής προόδου.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία

Veale, D., Eshkevari, E., Kanakam, N., Ellison, N., Costa, A., & Werner, T. G. (2014). *The Appearance Anxiety Inventory: Validation of a Process Measure in the Treatment of Body Dysmorphic Disorder*. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 42, 605–616.

Mastro, S., et al. (2016). Validation studies of the Appearance Anxiety Inventory in clinical populations.