Eating Disorder Belief Questionnaire (EDBQ-32)

Ερωτηματολόγιο Πεποιθήσεων για τις Διατροφικές Διαταραχές [EDBQ-32]

Περιγραφή

Το Eating Disorder Belief Questionnaire (EDBQ-32) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων και γνωστικών σχημάτων που σχετίζονται με τις διατροφικές διαταραχές. Βασίζεται στη γνωσιακή-συμπεριφορική προσέγγιση, σύμφωνα με την οποία οι βαθύτερες πεποιθήσεις σχετικά με το σωματικό βάρος, την εικόνα σώματος, την τροφή και την προσωπική αξία διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και τη διατήρηση των διατροφικών διαταραχών.

Το ερωτηματολόγιο διερευνά τις αντιλήψεις που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τη σχέση του με την τροφή και το σώμα του. Οι πεποιθήσεις αυτές συχνά χαρακτηρίζονται από τελειοθηρία, υπερβολική ανάγκη ελέγχου, φόβο αύξησης του σωματικού βάρους και σύνδεση της προσωπικής αξίας με την εξωτερική εμφάνιση.

Το EDBQ-32 χρησιμοποιείται τόσο σε κλινικά όσο και σε ερευνητικά περιβάλλοντα, συμβάλλοντας στην καλύτερη κατανόηση των γνωσιακών μηχανισμών που υποστηρίζουν τη νευρική ανορεξία, τη νευρική βουλιμία, τη διαταραχή υπερφαγίας και άλλες διαταραχές πρόσληψης τροφής. Το αρχικό έγγραφο περιγράφει το εργαλείο ως ερωτηματολόγιο αυτοαξιολόγησης που εξετάζει τις πεποιθήσεις σχετικά με το σώμα, την τροφή και την αξία του εαυτού και τον τρόπο με τον οποίο αυτές επηρεάζουν τη συμπεριφορά και την ψυχολογική κατάσταση του ατόμου.

Στόχος

Βασικός στόχος του EDBQ-32 είναι η αξιολόγηση των γνωσιακών πεποιθήσεων που σχετίζονται με τις διατροφικές διαταραχές και ο εντοπισμός δυσλειτουργικών τρόπων σκέψης που συμβάλλουν στη διατήρηση της ψυχοπαθολογίας.

Ειδικότερα, το εργαλείο χρησιμοποιείται για:

• την αναγνώριση δυσλειτουργικών πεποιθήσεων σχετικά με το βάρος και την εικόνα σώματος,
• την αξιολόγηση της σχέσης μεταξύ γνωσιακών σχημάτων και διατροφικών συμπεριφορών,
• την υποστήριξη της ψυχολογικής και ψυχιατρικής αξιολόγησης,
• την παρακολούθηση γνωσιακών αλλαγών κατά τη διάρκεια της θεραπείας,
• την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας γνωσιακών-συμπεριφορικών παρεμβάσεων,
• τη διεξαγωγή ερευνητικών μελετών στον χώρο των διατροφικών διαταραχών.

Θεωρητικό Υπόβαθρο

Το EDBQ-32 βασίζεται στη Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεωρία (Cognitive Behavioural Theory) των διατροφικών διαταραχών, σύμφωνα με την οποία οι βαθύτερες δυσλειτουργικές πεποιθήσεις επηρεάζουν τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές του ατόμου.

Στα άτομα με διατροφικές διαταραχές παρατηρούνται συχνά γνωσιακά σχήματα όπως:

• «Η αξία μου εξαρτάται από το βάρος μου.»
• «Πρέπει να έχω απόλυτο έλεγχο της διατροφής μου.»
• «Η αύξηση του βάρους σημαίνει αποτυχία.»
• «Η εξωτερική εμφάνιση καθορίζει την αποδοχή μου από τους άλλους.»

Οι πεποιθήσεις αυτές οδηγούν σε αυστηρούς διατροφικούς περιορισμούς, υπερβολική ενασχόληση με το σώμα και την τροφή, καθώς και σε αντιρροπιστικές συμπεριφορές, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που συντηρεί τη διαταραχή.

Δομή της Κλίμακας

Το EDBQ-32 αποτελείται από 32 δηλώσεις, οι οποίες αξιολογούν το βαθμό στον οποίο ο συμμετέχων υιοθετεί συγκεκριμένες πεποιθήσεις σχετικά με:

• την εικόνα σώματος,
• το σωματικό βάρος,
• την πρόσληψη τροφής,
• την αυτοεκτίμηση,
• την ανάγκη ελέγχου,
• την προσωπική αξία,
• τις γνωσιακές προκαταλήψεις που χαρακτηρίζουν τις διατροφικές διαταραχές.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να εκφράσουν τον βαθμό συμφωνίας ή αποδοχής κάθε δήλωσης, αποτυπώνοντας την ένταση των αντίστοιχων γνωσιακών σχημάτων.

Βαθμολόγηση

Το ερωτηματολόγιο περιλαμβάνει 32 στοιχεία, καθένα από τα οποία βαθμολογείται σε συνεχή κλίμακα από 0 έως 100, σύμφωνα με τις οδηγίες του εργαλείου.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν ισχυρότερη παρουσία δυσλειτουργικών πεποιθήσεων που σχετίζονται με τις διατροφικές διαταραχές και μεγαλύτερη γνωσιακή ευαλωτότητα.

Οι επιμέρους και συνολικές βαθμολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:

• την αξιολόγηση της αρχικής κλινικής εικόνας,
• τη σύγκριση διαφορετικών ομάδων συμμετεχόντων,
• την παρακολούθηση της πορείας κατά τη θεραπεία.

Στο αρχικό έγγραφο αναφέρεται ότι κάθε στοιχείο βαθμολογείται από 0 έως 100, επιτρέποντας την ποσοτική αποτύπωση της έντασης των σχετικών πεποιθήσεων.

Ερμηνεία Αποτελεσμάτων

Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων επικεντρώνεται στον εντοπισμό των γνωσιακών παραγόντων που συμβάλλουν στη διατήρηση των διατροφικών διαταραχών.

Υψηλές βαθμολογίες υποδηλώνουν ότι το άτομο:

• αποδίδει υπερβολική σημασία στο σωματικό βάρος και την εικόνα σώματος,
• συνδέει την προσωπική του αξία με την εξωτερική εμφάνιση,
• εμφανίζει αυξημένη ανάγκη ελέγχου της διατροφής,
• παρουσιάζει γνωσιακές διαστρεβλώσεις που συντηρούν τη διατροφική διαταραχή.

Η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων πρέπει να πραγματοποιείται σε συνδυασμό με κλινική συνέντευξη και άλλα έγκυρα εργαλεία αξιολόγησης.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Το EDBQ-32 χρησιμοποιείται εκτενώς στη μελέτη των γνωσιακών χαρακτηριστικών των διατροφικών διαταραχών και παρουσιάζει ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες στις διαθέσιμες μελέτες.

Η αξιολόγηση του εργαλείου περιλαμβάνει:

• έλεγχο της εσωτερικής συνοχής,
• αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων,
• συγκλίνουσα εγκυρότητα με άλλα εργαλεία αξιολόγησης διατροφικών διαταραχών,
• διακριτή εγκυρότητα μεταξύ κλινικών και μη κλινικών πληθυσμών.

Οι ιδιότητες αυτές επιτρέπουν την αξιόπιστη εφαρμογή του σε κλινικά και ερευνητικά περιβάλλοντα.

Εφαρμογές

Το EDBQ-32 χρησιμοποιείται σε:

• μονάδες αντιμετώπισης διατροφικών διαταραχών,
• ψυχιατρικές και ψυχολογικές υπηρεσίες,
• προγράμματα γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας,
• πανεπιστημιακή έρευνα,
• επιδημιολογικές μελέτες,
• αξιολόγηση θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Επιπλέον, αξιοποιείται για τη μελέτη της σχέσης των δυσλειτουργικών πεποιθήσεων με τη νευρική ανορεξία, τη νευρική βουλιμία, τη διαταραχή υπερφαγίας, την εικόνα σώματος, την τελειοθηρία, την αυτοεκτίμηση, την κατάθλιψη και το άγχος.

Πλεονεκτήματα

Το EDBQ-32 αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο επειδή:

• αξιολογεί τους βασικούς γνωσιακούς μηχανισμούς που σχετίζονται με τις διατροφικές διαταραχές,
• συμπληρώνει την αξιολόγηση των διατροφικών συμπεριφορών με γνωσιακές διαστάσεις,
• χρησιμοποιείται εύκολα τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην έρευνα,
• διευκολύνει τον σχεδιασμό εξατομικευμένων γνωσιακών-συμπεριφορικών παρεμβάσεων,
• συμβάλλει στην παρακολούθηση της θεραπευτικής προόδου.

Βιβλιογραφία

Agras, W. S., Brandt, H. A., Bulik, C. M., et al. (2004). Report of the National Institutes of Health Workshop on Overcoming Barriers to Treatment Research in Anorexia Nervosa. International Journal of Eating Disorders, 35, 509–521.

Agras, W. S., Walsh, B. T., Fairburn, C. G., Wilson, G. T., & Kraemer, H. C. (2000). A multicentre comparison of cognitive-behavioural therapy and interpersonal therapy for bulimia nervosa. Archives of General Psychiatry, 57, 459–466.

Cooper, M., Cohen-Tovée, E., Todd, G., Wells, A., & Tovée, M. (1997). The Eating Disorder Belief Questionnaire: Preliminary development. Behaviour Research and Therapy, 35(4), 381–388.

Fairburn, C. G. (2008). Cognitive Behavior Therapy and Eating Disorders. Guilford Press.

Fairburn, C. G., Cooper, Z., & Shafran, R. (2003). Cognitive behaviour therapy for eating disorders: A transdiagnostic theory and treatment. Behaviour Research and Therapy, 41(5), 509–528.