Ερωτηματολόγιο Φοβίας Αράχνης για Παιδιά [SPQ-C – 29]

Περιγραφή 

Το Spider Phobia Questionnaire for Children (SPQ-C-29) αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση του φόβου και του άγχους που βιώνουν τα παιδιά σε σχέση με τις αράχνες. Πρόκειται για παιδική προσαρμογή του αντίστοιχου ερωτηματολογίου φοβίας αράχνης για ενήλικες, με απλούστερη διατύπωση των στοιχείων και περιεχόμενο προσαρμοσμένο σε καταστάσεις περισσότερο σχετικές με την παιδική ηλικία.

Το SPQ-C-29 επιτρέπει τη συστηματική αποτύπωση της έντασης της φοβικής αντίδρασης και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ερευνητικά και ψυχολογικά πλαίσια για τη μελέτη ειδικών φόβων κατά την παιδική ηλικία. Η χρήση ενός προσαρμοσμένου εργαλείου είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς τα παιδιά μπορεί να εκφράζουν τον φόβο διαφορετικά από τους ενήλικες και να χρειάζονται πιο απλές και άμεσα κατανοητές διατυπώσεις.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το θεωρητικό πλαίσιο του SPQ-C-29 συνδέεται με τη μελέτη των ειδικών φοβιών, δηλαδή έντονων και επίμονων φόβων που αφορούν συγκεκριμένα αντικείμενα ή καταστάσεις. Η φοβία για τις αράχνες αποτελεί μία από τις πιο συχνά μελετημένες μορφές ειδικού φόβου και μπορεί να συνοδεύεται από έντονη ανησυχία, αποφυγή και δυσφορία κατά την έκθεση ή ακόμη και την προσδοκία έκθεσης στο φοβικό ερέθισμα.

Κατά την παιδική ηλικία, η αξιολόγηση του φόβου απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς οι φυσιολογικοί αναπτυξιακοί φόβοι μπορεί να διαφοροποιούνται από περισσότερο έντονες και σταθερές φοβικές αντιδράσεις. Το SPQ-C-29 αποσκοπεί στην ποσοτική αποτύπωση αυτών των αντιδράσεων, ώστε να είναι δυνατή η σύγκριση μεταξύ παιδιών και η παρακολούθηση πιθανών μεταβολών με την πάροδο του χρόνου.

Δομή και χαρακτηριστικά

Το SPQ-C-29 περιλαμβάνει 29 στοιχεία που έχουν διαμορφωθεί ώστε να είναι κατάλληλα για παιδιά. Η παιδική έκδοση προέκυψε από προσαρμογή του αντίστοιχου εργαλείου ενηλίκων, με απλούστερη γλώσσα και περιεχόμενο περισσότερο σχετικό με την καθημερινότητα των παιδιών.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, το SPQ-C εφαρμόστηκε σε δύο μη κλινικά δείγματα παιδιών ηλικίας 8 έως 12 ετών. Στο πρώτο δείγμα συμμετείχαν 586 παιδιά, τα οποία συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο δύο φορές με χρονικό διάστημα 6 έως 7 εβδομάδων. Τα αποτελέσματα έδειξαν υψηλή εσωτερική συνέπεια και υψηλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του SPQ-C-29 επικεντρώνεται στην εκτίμηση του βαθμού φόβου που σχετίζεται με τις αράχνες. Οι απαντήσεις των παιδιών μπορούν να συνδυαστούν ώστε να προκύψει συνολική βαθμολογία που αποτυπώνει την ένταση της φοβικής αντίδρασης.

Τα αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη σύγκριση παιδιών ή ομάδων και για τη διερεύνηση διαφορών ως προς την ηλικία, το φύλο ή άλλες ψυχολογικές μεταβλητές. Σε διαχρονικές ή παρεμβατικές μελέτες, το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παρακολούθηση μεταβολών του φόβου μετά από συγκεκριμένες ψυχολογικές ή συμπεριφορικές παρεμβάσεις.

Η SPQ-C-29 μπορεί επίσης να συνδυαστεί με άλλα εργαλεία που μετρούν άγχος, αποφυγή ή συμπεριφορική αντίδραση σε φοβικά ερεθίσματα, ώστε να προκύπτει πληρέστερη εικόνα της εμπειρίας του παιδιού.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η διαθέσιμη τεκμηρίωση υποστηρίζει την ψυχομετρική αξιοπιστία του SPQ-C. Ειδικότερα, στο αρχικό υλικό αναφέρεται ότι η εσωτερική συνέπεια και η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων ήταν υψηλές στο παιδικό δείγμα ηλικίας 8 έως 12 ετών.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να διερευνηθεί μέσω του συντελεστή Cronbach‘s α, ενώ συμπληρωματικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο McDonald‘s ω. Η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων μπορεί να εξεταστεί μέσω κατάλληλων συντελεστών συσχέτισης ή Intraclass Correlation Coefficient (ICC), όταν υπάρχουν δεδομένα από περισσότερα χρονικά σημεία.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω παραγοντικής ανάλυσης, ενώ η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω συσχετίσεων με άλλα εργαλεία παιδικού άγχους ή ειδικής φοβίας.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Σύμφωνα με το διαθέσιμο αρχείο, οι βαθμολογίες του SPQ-C κυμαίνονται από 0 έως 10, όπου το 0 αντιστοιχεί σε καθόλου φόβο για τις αράχνες και το 10 σε υπερβολικό φόβο.

Η ακριβής διαδικασία με την οποία οι απαντήσεις στα 29 στοιχεία μετατρέπονται σε αυτό το εύρος βαθμολογίας πρέπει να ακολουθεί τις επίσημες οδηγίες της χρησιμοποιούμενης έκδοσης.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει μέσο όρο, διάμεσο, τυπική απόκλιση και εύρος τιμών. Οι σχέσεις με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να εξεταστούν μέσω συντελεστών Pearson ή Spearman, ενώ οι διαφορές μεταξύ ομάδων μπορούν να αναλυθούν μέσω Student’s t-test, ANOVA ή αντίστοιχων μη παραμετρικών μεθόδων.

Σε μελέτες παρέμβασης μπορούν να χρησιμοποιηθούν αναλύσεις επαναλαμβανόμενων μετρήσεων ή μικτά μοντέλα για την αξιολόγηση της αλλαγής του φόβου με την πάροδο του χρόνου.

Στόχος και εφαρμογές στην παιδική ψυχολογική έρευνα

Βασικός στόχος του SPQ-C-29 είναι η αξιολόγηση του επιπέδου φόβου ή άγχους που βιώνει ένα παιδί σε σχέση με τις αράχνες.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε έρευνες παιδικού άγχους, ειδικών φοβιών και συμπεριφορικής αποφυγής. Μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί για την παρακολούθηση αλλαγών μετά από παρεμβάσεις που στοχεύουν στη μείωση του φόβου και της αποφυγής.

Η SPQ-C-29 δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως μοναδικό διαγνωστικό μέσο για ειδική φοβία. Η βαθμολογία είναι προτιμότερο να ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το αναπτυξιακό πλαίσιο, τη συμπεριφορά του παιδιού και, όπου χρειάζεται, συμπληρωματική κλινική αξιολόγηση.

Βιβλιογραφία

Fischer, J., & Corcoran, K. J. (2007). Measures for Clinical Practice and Research: A Sourcebook (4th ed., Vol. 1, pp. 609–610). Oxford University Press.

Kindt, M., Brosschot, J. F., & Muris, P. (1996). Spider Phobia Questionnaire for children (SPQ-C): A psychometric study and normative data. Behaviour Research and Therapy, 34(3), 277–282.

Kindt, M., & Brosschot, J. F. (1999). Cognitive Bias in Spider-Phobic Children: Comparison of a Pictorial and a Linguistic Spider Stroop. Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment, 21(3), 207–220.

Klein, A. M., Becker, E. S., & Rinck, M. (2009). Direct and indirect measures of spider fear predict unique variance in children’s fear-related behavior. Manuscript submitted for publication.

Klein, A. M., Rinck, M., & Becker, E. S. (2009). The Spider Anxiety and Disgust Screening for Children (SADS-C): Reliability and validity of a short measure of spider anxiety in children. Manuscript submitted for publication.