Ερωτηματολόγιο άσκησης ρύθμισης συμπεριφοράς [BREQ-24]

Περιγραφή 

Το Behavioural Regulation in Exercise Questionnaire-3 (BREQ-3) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση των κινήτρων που ωθούν ένα άτομο να συμμετέχει σε προγράμματα φυσικής άσκησης. Βασίζεται στη Θεωρία Αυτοπροσδιορισμού (Self-Determination Theory – SDT) και εξετάζει ολόκληρο το φάσμα της παρακίνησης, από την πλήρη έλλειψη κινήτρου έως την πλήρως εσωτερικευμένη και αυτόνομη συμμετοχή στην άσκηση. Το ερωτηματολόγιο χρησιμοποιείται ευρέως στην αθλητική ψυχολογία, την επιστήμη της άσκησης, τη δημόσια υγεία, την αποκατάσταση και την έρευνα συμπεριφοράς υγείας, καθώς συμβάλλει στην κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν την υιοθέτηση και τη διατήρηση της φυσικής δραστηριότητας.

Η δυνατότητα αξιολόγησης τόσο των εξωτερικών όσο και των εσωτερικών κινήτρων καθιστά το BREQ-3 ιδιαίτερα χρήσιμο για τον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων που στοχεύουν στη μακροχρόνια προσκόλληση στην άσκηση και στη βελτίωση της υγείας.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το BREQ-3 βασίζεται στη Θεωρία Αυτοπροσδιορισμού, σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη συμπεριφορά επηρεάζεται από διαφορετικά επίπεδα αυτονομίας και εσωτερικής παρακίνησης. Η θεωρία περιγράφει ένα συνεχές παρακίνησης, στο οποίο η συμπεριφορά μπορεί να καθοδηγείται είτε από εξωτερικές πιέσεις είτε από προσωπικές αξίες και εσωτερική ικανοποίηση.

Στην περίπτωση της φυσικής άσκησης, το συνεχές αυτό ξεκινά από την έλλειψη παρακίνησης (Amotivation), όπου το άτομο δεν αντιλαμβάνεται λόγο συμμετοχής στην άσκηση. Ακολουθεί η εξωτερική ρύθμιση (External Regulation), όπου η άσκηση πραγματοποιείται λόγω εξωτερικών ανταμοιβών ή πιέσεων. Η ενδοπροβαλλόμενη ρύθμιση (Introjected Regulation) χαρακτηρίζεται από κίνητρα όπως οι ενοχές ή η ανάγκη αυτοαποδοχής. Στη συνέχεια βρίσκεται η ταυτισμένη ρύθμιση (Identified Regulation), κατά την οποία το άτομο αναγνωρίζει την προσωπική αξία της άσκησης. Η ενσωματωμένη ρύθμιση (Integrated Regulation) αντανακλά την πλήρη ενσωμάτωση της άσκησης στις προσωπικές αξίες και στην ταυτότητα του ατόμου, ενώ η εσωτερική παρακίνηση (Intrinsic Motivation) εκφράζει τη συμμετοχή στην άσκηση αποκλειστικά για την ευχαρίστηση και την ικανοποίηση που αυτή προσφέρει.

Η προοδευτική μετάβαση από τα εξωτερικά προς τα εσωτερικά κίνητρα συνδέεται με μεγαλύτερη διατήρηση της φυσικής δραστηριότητας, υψηλότερη ψυχολογική ευημερία και καλύτερη ποιότητα ζωής.

Δομή και χαρακτηριστικά

Το BREQ-3 αποτελείται από 24 δηλώσεις, οι οποίες κατανέμονται σε έξι υποκλίμακες των τεσσάρων ερωτήσεων. Οι υποκλίμακες αντιστοιχούν στην έλλειψη παρακίνησης, στην εξωτερική ρύθμιση, στην ενδοπροβαλλόμενη ρύθμιση, στην ταυτισμένη ρύθμιση, στην ενσωματωμένη ρύθμιση και στην εσωτερική παρακίνηση. Οι συμμετέχοντες αξιολογούν κάθε δήλωση σε πενταβάθμια κλίμακα Likert από 0 («Δεν ισχύει καθόλου για μένα») έως 4 («Ισχύει απόλυτα για μένα»).

Κάθε υποκλίμακα περιλαμβάνει συγκεκριμένα ερωτήματα, επιτρέποντας την ανεξάρτητη αξιολόγηση κάθε μορφής παρακίνησης. Το εργαλείο παρέχει μία ολοκληρωμένη εικόνα του προφίλ κινήτρων του ατόμου και μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο σε αθλητές όσο και στον γενικό πληθυσμό, σε μαθητές, φοιτητές, ασθενείς και συμμετέχοντες σε προγράμματα άσκησης.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων πραγματοποιείται αρχικά με τον υπολογισμό της μέσης βαθμολογίας ή του αθροίσματος για καθεμία από τις έξι υποκλίμακες. Οι επιμέρους βαθμολογίες αποτυπώνουν τον βαθμό στον οποίο κάθε μορφή παρακίνησης χαρακτηρίζει τον εξεταζόμενο.

Επιπλέον, το BREQ-3 επιτρέπει τον υπολογισμό του Relative Autonomy Index (RAI), ενός σύνθετου δείκτη που εκφράζει το συνολικό επίπεδο αυτοπροσδιορισμού της συμπεριφοράς. Ο δείκτης προκύπτει από συγκεκριμένο μαθηματικό τύπο, στον οποίο κάθε μορφή παρακίνησης συμμετέχει με διαφορετικό συντελεστή βαρύτητας, αντανακλώντας τη θέση της στο συνεχές της αυτοπροσδιοριζόμενης παρακίνησης. Υψηλότερες τιμές του RAI υποδηλώνουν μεγαλύτερη αυτονομία και ισχυρότερη εσωτερική παρακίνηση για άσκηση.

Στην επιστημονική έρευνα, το BREQ-3 χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης των κινήτρων άσκησης με τη φυσική δραστηριότητα, τη συμμόρφωση σε προγράμματα άσκησης, τη σωματική και ψυχική υγεία, τη διαχείριση του σωματικού βάρους, την αθλητική απόδοση και την ποιότητα ζωής.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Το BREQ-3 παρουσιάζει ιδιαίτερα ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, οι δείκτες εσωτερικής συνοχής (Cronbach’s α) είναι 0,74 για την έλλειψη παρακίνησης, 0,77 για την εξωτερική ρύθμιση, 0,71 για την ενδοπροβαλλόμενη ρύθμιση, 0,77 για την ταυτισμένη ρύθμιση, 0,89 για την ενσωματωμένη ρύθμιση και 0,83 για την εσωτερική παρακίνηση, γεγονός που υποδηλώνει ικανοποιητική έως εξαιρετική αξιοπιστία των υποκλιμάκων.

Η εγκυρότητα κατασκευής έχει επιβεβαιωθεί μέσω Διερευνητικής και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (EFA και CFA), ενώ πλήθος διεθνών μελετών υποστηρίζει τη συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα του εργαλείου. Σύγχρονες ψυχομετρικές προσεγγίσεις αξιολογούν επίσης την αξιοπιστία μέσω του δείκτη McDonald‘s ω, καθώς και την ισοδυναμία μέτρησης (measurement invariance) μεταξύ διαφορετικών φύλων, ηλικιακών ομάδων και πολιτισμικών πληθυσμών, επιτρέποντας ασφαλείς συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών δειγμάτων.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται ξεχωριστά για κάθε υποκλίμακα, υπολογίζοντας τον μέσο όρο ή το άθροισμα των τεσσάρων αντίστοιχων ερωτήσεων. Παράλληλα, υπολογίζεται ο Relative Autonomy Index (RAI), ο οποίος συνοψίζει το συνολικό επίπεδο αυτοπροσδιοριζόμενης παρακίνησης του ατόμου και χρησιμοποιείται ευρέως σε ερευνητικές εφαρμογές.

Η στατιστική ανάλυση περιλαμβάνει περιγραφική στατιστική, υπολογισμό των δεικτών αξιοπιστίας Cronbach’s α και McDonald’s ω, διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση, αναλύσεις συσχέτισης Pearson ή Spearman, συγκρίσεις ομάδων με Student’s t-test ή ANOVA, καθώς και πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση και μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για τη διερεύνηση των παραγόντων που επηρεάζουν την παρακίνηση για άσκηση.

Εφαρμογές στην κλινική πράξη και στην έρευνα

Το BREQ-3 χρησιμοποιείται ευρέως στην αθλητική ψυχολογία, την επιστήμη της άσκησης, τη φυσική αγωγή, τη δημόσια υγεία και την αποκατάσταση. Συμβάλλει στην κατανόηση των παραγόντων που ενισχύουν ή περιορίζουν τη συμμετοχή στη φυσική δραστηριότητα και υποστηρίζει τον σχεδιασμό προγραμμάτων παρέμβασης που στοχεύουν στη μακροχρόνια διατήρηση της άσκησης.

Παράλληλα, αξιοποιείται σε μελέτες που εξετάζουν τη σχέση της παρακίνησης με την παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον σακχαρώδη διαβήτη, την ψυχική υγεία, την ποιότητα ζωής και την αθλητική απόδοση, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία αξιολόγησης της παρακίνησης στον χώρο της φυσικής δραστηριότητας.

Βιβλιογραφία

Markland, D., & Tobin, V. (2004). A modification to the Behavioural Regulation in Exercise Questionnaire to include an assessment of amotivation. Journal of Sport and Exercise Psychology, 26, 191–196.

Wilson, P. M., Rodgers, W. M., Loitz, C. C., & Scime, G. (2006). “It’s who I am… really!” The importance of integrated regulation in exercise contexts. Journal of Biobehavioral Research, 11, 79–104.

Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.

Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness. Guilford Press.

Teixeira, P. J., Carraça, E. V., Markland, D., Silva, M. N., & Ryan, R. M. (2012). Exercise, physical activity, and self-determination theory: A systematic review. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 9, 78.