Μελέτη για τη Θετική Ανάπτυξη των Νέων: Κλίμακα Συμμετοχής στο Σχολείο [SPYDSES-15]

Περιγραφή 

Η Study for Positive Youth Development: School Engagement Scale (SPYDSES-15) αποτελεί εργαλείο αξιολόγησης που χρησιμοποιείται για τη μέτρηση του βαθμού εμπλοκής των μαθητών στη σχολική και μαθησιακή διαδικασία. Εντάσσεται στο ευρύτερο θεωρητικό πλαίσιο της Θετικής Ανάπτυξης των Νέων (Positive Youth Development – PYD), το οποίο επικεντρώνεται στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, θετικών σχέσεων και προσωπικών και κοινωνικών πόρων που υποστηρίζουν την ομαλή μετάβαση των νέων προς την ενήλικη ζωή.

Η κλίμακα περιλαμβάνει 15 στοιχεία και προσεγγίζει τη σχολική εμπλοκή ως πολυδιάστατη έννοια. Ειδικότερα, εξετάζει τη συμπεριφορική, τη συναισθηματική και τη γνωστική διάσταση της εμπλοκής, επιτρέποντας μια περισσότερο ολοκληρωμένη αποτύπωση της σχέσης του μαθητή με το σχολείο και τη μαθησιακή διαδικασία.

Η σχολική εμπλοκή θεωρείται σημαντικός δείκτης της εκπαιδευτικής προσαρμογής, καθώς σχετίζεται με τη συμμετοχή στις σχολικές δραστηριότητες, το ενδιαφέρον για τη μάθηση, το αίσθημα σύνδεσης με το σχολείο και την ενεργή επένδυση του μαθητή στην εκπαιδευτική του πορεία.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το θεωρητικό πλαίσιο της SPYDSES-15 βασίζεται στην πολυδιάστατη προσέγγιση της σχολικής εμπλοκής (school engagement) και στις αρχές της Θετικής Ανάπτυξης των Νέων.

Η συμπεριφορική εμπλοκή αφορά την ενεργή συμμετοχή του μαθητή στη σχολική ζωή, όπως η παρουσία, η συμμετοχή στις δραστηριότητες της τάξης, η προσπάθεια και η τήρηση των σχολικών υποχρεώσεων. Η συναισθηματική εμπλοκή αναφέρεται στα συναισθήματα που αναπτύσσει ο μαθητής απέναντι στο σχολείο, στους εκπαιδευτικούς, στους συμμαθητές και στη μαθησιακή διαδικασία. Η γνωστική εμπλοκή αφορά την ψυχολογική επένδυση στη μάθηση, την προσπάθεια κατανόησης σύνθετων εννοιών και τη χρήση αποτελεσματικών μαθησιακών στρατηγικών.

Οι τρεις αυτές διαστάσεις αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και συμβάλλουν στη διαμόρφωση της συνολικής εκπαιδευτικής εμπειρίας του μαθητή. Ένας μαθητής μπορεί, για παράδειγμα, να συμμετέχει συστηματικά στις σχολικές δραστηριότητες αλλά να εμφανίζει χαμηλότερη συναισθηματική σύνδεση με το σχολείο. Η πολυδιάστατη προσέγγιση επιτρέπει την αναγνώριση τέτοιων διαφοροποιήσεων.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η SPYDSES-15 αποτελείται από 15 στοιχεία, τα οποία αποτυπώνουν διαφορετικές πτυχές της συμμετοχής και της σύνδεσης του μαθητή με το σχολείο. Οι δηλώσεις αφορούν τη συμμετοχή στις σχολικές δραστηριότητες, τη συναισθηματική προσκόλληση στο σχολικό περιβάλλον και την επένδυση στη μάθηση.

Οι απαντήσεις καταγράφονται συνήθως μέσω κλίμακας τύπου Likert, η οποία εκφράζει τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας του μαθητή με κάθε δήλωση. Η συγκεκριμένη μορφή επιτρέπει την ποσοτική αποτύπωση της σχολικής εμπλοκής και τη σύγκριση των αποτελεσμάτων μεταξύ διαφορετικών μαθητών ή ομάδων.

Η δομή της κλίμακας επιτρέπει την εξαγωγή συνολικής βαθμολογίας σχολικής εμπλοκής και, εφόσον προβλέπεται από την έκδοση που χρησιμοποιείται, επιμέρους βαθμολογιών για τη συμπεριφορική, συναισθηματική και γνωστική εμπλοκή.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση της SPYDSES-15 βασίζεται στην κωδικοποίηση των απαντήσεων των μαθητών και στον υπολογισμό των αντίστοιχων βαθμολογιών. Η εξέταση των επιμέρους διαστάσεων επιτρέπει τη δημιουργία ενός αναλυτικότερου προφίλ σχολικής εμπλοκής και την αναγνώριση περιοχών στις οποίες ένας μαθητής ή μια ομάδα μαθητών παρουσιάζει υψηλότερη ή χαμηλότερη συμμετοχή.

Τα αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διερεύνηση της σχέσης της σχολικής εμπλοκής με μεταβλητές όπως η ακαδημαϊκή επίδοση, η σχολική προσαρμογή, τα κίνητρα μάθησης, η αυτοαποτελεσματικότητα και η ψυχολογική ευημερία.

Ιδιαίτερη ερευνητική αξία παρουσιάζει η παρακολούθηση της σχολικής εμπλοκής σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Η επαναλαμβανόμενη εφαρμογή της κλίμακας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξέταση αλλαγών στη σχέση των μαθητών με το σχολείο και για την αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων ή παρεμβάσεων.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της SPYDSES-15 περιλαμβάνει τη διερεύνηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των βαθμολογιών της.

Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί μέσω του συντελεστή Cronbach‘s α και συμπληρωματικά μέσω του McDonald‘s ω. Όταν χρησιμοποιούνται ξεχωριστές βαθμολογίες για τη συμπεριφορική, συναισθηματική και γνωστική εμπλοκή, η αξιοπιστία είναι σκόπιμο να εξετάζεται χωριστά για κάθε διάσταση.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Confirmatory Factor Analysis – CFA), ώστε να αξιολογηθεί κατά πόσο τα 15 στοιχεία αντανακλούν τις θεωρητικά αναμενόμενες διαστάσεις της σχολικής εμπλοκής.

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να εξεταστεί μέσω της σχέσης της κλίμακας με άλλες μετρήσεις σχολικής εμπλοκής, ακαδημαϊκής παρακίνησης και σχολικής προσαρμογής.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση της SPYDSES-15 πραγματοποιείται με βάση τις απαντήσεις στα 15 στοιχεία. Οι επιμέρους βαθμολογίες μπορούν να αθροίζονται ή να υπολογίζεται ο μέσος όρος τους, σύμφωνα με τις οδηγίες της έκδοσης που χρησιμοποιείται.

Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν γενικά υψηλότερο επίπεδο σχολικής εμπλοκής, εφόσον αυτή είναι η κατεύθυνση βαθμολόγησης των επιμέρους στοιχείων. Η ερμηνεία μπορεί να πραγματοποιείται τόσο σε επίπεδο συνολικής εμπλοκής όσο και ξεχωριστά για τη συμπεριφορική, συναισθηματική και γνωστική διάσταση.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει μέσο όρο, διάμεσο, τυπική απόκλιση και κατανομή των βαθμολογιών. Οι σχέσεις της σχολικής εμπλοκής με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να διερευνηθούν μέσω συντελεστών Pearson ή Spearman.

Οι διαφορές μεταξύ ομάδων μαθητών μπορούν να εξεταστούν μέσω Student’s t-test, ANOVA ή αντίστοιχων μη παραμετρικών μεθόδων. Σε διαχρονικές έρευνες μπορούν να χρησιμοποιηθούν αναλύσεις επαναλαμβανόμενων μετρήσεων ή μικτά μοντέλα, ενώ σε περισσότερο σύνθετους ερευνητικούς σχεδιασμούς μπορούν να εφαρμοστούν μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης ή Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM).

Επειδή τα δεδομένα των μαθητών είναι συχνά οργανωμένα σε τάξεις και σχολικές μονάδες, τα πολυεπίπεδα μοντέλα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τη διάκριση των ατομικών χαρακτηριστικών από τις επιδράσεις της τάξης ή του σχολείου.

Στόχος και εφαρμογές στην εκπαιδευτική έρευνα

Βασικός στόχος της SPYDSES-15 είναι η συστηματική αξιολόγηση της σχολικής εμπλοκής και η αναγνώριση του βαθμού στον οποίο οι μαθητές συμμετέχουν συμπεριφορικά, συνδέονται συναισθηματικά και επενδύουν γνωστικά στη μαθησιακή διαδικασία.

Στο πλαίσιο της Θετικής Ανάπτυξης των Νέων, η κλίμακα μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση των παραγόντων που υποστηρίζουν μια θετική σχέση μεταξύ μαθητή και σχολείου. Η έγκαιρη αναγνώριση χαμηλής σχολικής εμπλοκής μπορεί να βοηθήσει στον σχεδιασμό παρεμβάσεων που ενισχύουν τη συμμετοχή, το αίσθημα του ανήκειν και τα κίνητρα μάθησης.

Στην εκπαιδευτική πράξη, τα αποτελέσματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση διδακτικών πρακτικών και προγραμμάτων που αποσκοπούν στη δημιουργία περισσότερο υποστηρικτικού σχολικού περιβάλλοντος. Παράλληλα, η επαναλαμβανόμενη μέτρηση μπορεί να προσφέρει πληροφορίες σχετικά με την αποτελεσματικότητα συγκεκριμένων εκπαιδευτικών παρεμβάσεων.

Η SPYDSES-15 δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο. Αποτυπώνει διαφορετικές διαστάσεις της σχέσης και της εμπλοκής του μαθητή με το σχολικό περιβάλλον και τα αποτελέσματά της πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με το εκπαιδευτικό, κοινωνικό και αναπτυξιακό πλαίσιο του μαθητή.

Βιβλιογραφία

Eccles, J. S., & Gootman, J. A. (Eds.). (2002). Community Programs to Promote Youth Development. National Academies Press.

Larson, R. W. (2000). Toward a psychology of positive youth development. American Psychologist, 55(1), 170–183.

Finn, J. D. (1989). Withdrawing from school. Review of Educational Research, 59(2), 117–142.

Christenson, S. L., Reschly, A. L., & Wylie, C. (Eds.). (2012). Handbook of Research on Student Engagement. Springer.