Κλίμακα Στάσεων απέναντι στις Συμμορίες

Εισαγωγή

Η Κλίμακα Στάσεων απέναντι στις Συμμορίες (Attitudes Toward Gangs Scale – ATG-9) αποτελεί ένα σύντομο ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των αντιλήψεων, των πεποιθήσεων και της γενικότερης στάσης των ατόμων απέναντι στις νεανικές συμμορίες. Η κλίμακα περιλαμβάνει 9 δηλώσεις και χρησιμοποιείται κυρίως στην εγκληματολογική έρευνα, την κοινωνική ψυχολογία και τη μελέτη της νεανικής παραβατικότητας, προκειμένου να διερευνηθεί ο βαθμός αποδοχής, εξιδανίκευσης ή απόρριψης της συμμετοχής σε συμμορίες.

Η αξιολόγηση των στάσεων απέναντι στις συμμορίες αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την κατανόηση των παραγόντων που αυξάνουν ή μειώνουν τον κίνδυνο ένταξης νέων σε οργανωμένες παραβατικές ομάδες, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό αποτελεσματικών στρατηγικών πρόληψης.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Η δημιουργία και η ένταξη σε συμμορίες αποτελούν σύνθετα κοινωνικά φαινόμενα που επηρεάζονται από προσωπικούς, οικογενειακούς, σχολικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Σύγχρονες θεωρίες, όπως η θεωρία της κοινωνικής μάθησης, η θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας και τα οικολογικά μοντέλα ανάπτυξης, υποστηρίζουν ότι οι θετικές στάσεις απέναντι στις συμμορίες αυξάνουν την πιθανότητα συμμετοχής σε παραβατικές ομάδες, ιδιαίτερα κατά την εφηβεία.

Οι στάσεις αυτές διαμορφώνονται από την έκθεση σε πρότυπα συμπεριφοράς, την επιρροή των συνομηλίκων, το αίσθημα κοινωνικού αποκλεισμού, τις εμπειρίες βίας και την ανάγκη ένταξης σε μια ομάδα. Η ATG-9 επιτρέπει την ποσοτική αποτύπωση αυτών των αντιλήψεων και την αναγνώριση πληθυσμών υψηλού κινδύνου.

Τι αξιολογεί η ATG-9

Η κλίμακα εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι συμμετέχοντες αντιλαμβάνονται τις συμμορίες και διερευνά διαστάσεις όπως:

• η γενική αποδοχή ή απόρριψη των συμμοριών,
• η αντιλαμβανόμενη ελκυστικότητα της συμμετοχής σε συμμορία,
• οι πεποιθήσεις σχετικά με την κοινωνική ισχύ και το κύρος των συμμοριών,
• η αντίληψη για τα οφέλη ή τους κινδύνους της συμμετοχής,
• η ανοχή απέναντι σε παραβατικές συμπεριφορές που σχετίζονται με συμμορίες,
• η πιθανότητα ταύτισης με μέλη συμμοριών.

Οι απαντήσεις δίνονται σε κλίμακα τύπου Likert, επιτρέποντας τη δημιουργία μιας συνολικής βαθμολογίας που αντανακλά το επίπεδο θετικής ή αρνητικής στάσης απέναντι στις συμμορίες.

Ψυχομετρικά χαρακτηριστικά

Η ATG-9 αναπτύχθηκε ως σύντομο εργαλείο αξιολόγησης με στόχο την εύκολη εφαρμογή σε μεγάλες πληθυσμιακές έρευνες.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση περιλαμβάνει συνήθως:

• την εκτίμηση της εσωτερικής συνοχής μέσω του δείκτη Cronbach’s α,
• την αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability),
• την εγκυρότητα κατασκευής μέσω διερευνητικής και επιβεβαιωτικής παραγοντικής ανάλυσης,
• τη συγκλίνουσα εγκυρότητα με εργαλεία αξιολόγησης παραβατικότητας, επιθετικότητας και αντικοινωνικής συμπεριφοράς,
• την προβλεπτική εγκυρότητα ως προς τη μελλοντική εμπλοκή σε συμμορίες ή άλλες μορφές νεανικής παραβατικότητας.

Η διερεύνηση αυτών των ψυχομετρικών ιδιοτήτων διασφαλίζει την αξιοπιστία της κλίμακας σε διαφορετικά πολιτισμικά και ερευνητικά περιβάλλοντα.

Στατιστική ανάλυση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων ξεκινά με περιγραφική στατιστική, υπολογίζοντας μέσους όρους, τυπικές αποκλίσεις, διαμέσους και ποσοστιαίες κατανομές των απαντήσεων.

Η αξιοπιστία της κλίμακας εξετάζεται μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, ενώ η παραγοντική δομή μπορεί να αξιολογηθεί με διερευνητική (EFA) ή επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (CFA).

Ανάλογα με τους στόχους της έρευνας εφαρμόζονται επίσης:

• έλεγχοι t-test και ANOVA για συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων,
• μη παραμετρικοί έλεγχοι Mann–Whitney και Kruskal–Wallis,
• συσχετίσεις Pearson ή Spearman,
• γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση,
• μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM),
• αναλύσεις διαμεσολάβησης (mediation) και τροποποίησης (moderation) για τη διερεύνηση του ρόλου οικογενειακών, σχολικών και κοινωνικών παραγόντων.

Οι αναλύσεις αυτές επιτρέπουν την κατανόηση των μηχανισμών μέσω των οποίων οι στάσεις απέναντι στις συμμορίες σχετίζονται με την παραβατικότητα, την επιθετικότητα, τη χρήση ουσιών και τη σχολική προσαρμογή.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην πρόληψη

Η ATG-9 χρησιμοποιείται σε:

• μελέτες νεανικής παραβατικότητας,
• προγράμματα πρόληψης της ένταξης σε συμμορίες,
• αξιολόγηση σχολικών και κοινοτικών παρεμβάσεων,
• έρευνες εγκληματολογίας και κοινωνικής ψυχολογίας,
• αξιολόγηση παραγόντων κινδύνου και προστασίας,
• μελέτες κοινωνικής ένταξης και κοινωνικού αποκλεισμού.

Η κλίμακα μπορεί επίσης να συνδυαστεί με εργαλεία αξιολόγησης επιθετικότητας, ενσυναίσθησης, αυτοελέγχου, αντικοινωνικής συμπεριφοράς και σχολικής προσαρμογής, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα των παραγόντων που σχετίζονται με τη νεανική παραβατικότητα.

Πλεονεκτήματα της κλίμακας

Η ATG-9 χαρακτηρίζεται από σύντομο χρόνο συμπλήρωσης, απλή βαθμολόγηση και εύκολη εφαρμογή σε σχολικά, κοινοτικά και ερευνητικά περιβάλλοντα. Η μικρή έκτασή της διευκολύνει τη χρήση της σε μεγάλες επιδημιολογικές έρευνες χωρίς να επιβαρύνει τους συμμετέχοντες, ενώ διατηρεί ικανοποιητική ψυχομετρική ποιότητα.

Συμπεράσματα

Η Attitudes Toward Gangs Scale (ATG-9) αποτελεί ένα σύγχρονο και αξιόπιστο εργαλείο για τη διερεύνηση των στάσεων απέναντι στις συμμορίες και την κατανόηση των γνωστικών και κοινωνικών παραγόντων που σχετίζονται με τη νεανική παραβατικότητα. Η χρήση της συμβάλλει στην έγκαιρη αναγνώριση πληθυσμών υψηλού κινδύνου, στην αξιολόγηση προγραμμάτων πρόληψης και στη διαμόρφωση πολιτικών που ενισχύουν την κοινωνική ένταξη και μειώνουν την ελκυστικότητα των συμμοριών στους νέους.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Decker, S. H., & Van Winkle, B. (1996). Life in the Gang: Family, Friends, and Violence. Cambridge University Press.

Esbensen, F. A., & Huizinga, D. (1993). Gangs, drugs, and delinquency in a survey of urban youth. Criminology, 31(4), 565–589.

Esbensen, F. A., & Osgood, D. W. (1999). Gang Resistance Education and Training (G.R.E.A.T.): Results from the national evaluation. Journal of Research in Crime and Delinquency, 36(2), 194–225.

Howell, J. C. (2010). Gang Prevention: An Overview of Research and Programs. Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention.

Thornberry, T. P., Krohn, M. D., Lizotte, A. J., & Chard-Wierschem, D. (1993). The role of juvenile gangs in facilitating delinquent behavior. Journal of Research in Crime and Delinquency, 30(1), 55–87.

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2022). Multivariate Data Analysis (9th ed.). Cengage.