Κλίμακα Άγχους και Κατάθλιψης Νοσοκομείου (Hospital Anxiety and Depression Scale – HADS-14)

Περιγραφή

Η Κλίμακα Άγχους και Κατάθλιψης Νοσοκομείου (Hospital Anxiety and Depression Scale – HADS-14) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα και επιστημονικά τεκμηριωμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση των συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης σε άτομα με σωματικές παθήσεις. Αναπτύχθηκε από τους Zigmond και Snaith (1983) με σκοπό την ανίχνευση της συναισθηματικής επιβάρυνσης σε νοσοκομειακούς ασθενείς, ελαχιστοποιώντας την επίδραση σωματικών συμπτωμάτων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την αξιολόγηση της ψυχικής κατάστασης.

Η HADS αποτελείται από 14 ερωτήματα, τα οποία κατανέμονται σε δύο ανεξάρτητες υποκλίμακες:

• Υποκλίμακα Άγχους (HADS-A) – 7 ερωτήματα
• Υποκλίμακα Κατάθλιψης (HADS-D) – 7 ερωτήματα

Σε αντίθεση με άλλα εργαλεία αξιολόγησης, η HADS εστιάζει κυρίως στα γνωστικά και συναισθηματικά χαρακτηριστικά του άγχους και της κατάθλιψης, αποφεύγοντας ερωτήματα που σχετίζονται με σωματικά συμπτώματα, όπως η κόπωση, οι διαταραχές ύπνου ή η απώλεια όρεξης, τα οποία μπορεί να οφείλονται στην υποκείμενη οργανική νόσο.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, στην ψυχιατρική, στην παθολογία, στην ογκολογία, στην καρδιολογία, στη νευρολογία, στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και στην επιστημονική έρευνα που εξετάζει την ψυχική υγεία ασθενών με οξέα ή χρόνια νοσήματα.

Ανάλυση και Χρήση των Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της HADS πραγματοποιείται με σύγχρονες ψυχομετρικές και στατιστικές τεχνικές, ώστε να διασφαλιστεί η αξιοπιστία και η εγκυρότητα της κλίμακας. Η εσωτερική συνοχή αξιολογείται συνήθως μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ενώ η παραγοντική δομή της επιβεβαιώνεται με Διερευνητική Ανάλυση Παραγόντων (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτική Ανάλυση Παραγόντων (Confirmatory Factor Analysis – CFA).

Οι βαθμολογίες των δύο υποκλιμάκων επιτρέπουν την ανεξάρτητη αξιολόγηση του άγχους και της κατάθλιψης και μπορούν να συσχετιστούν με μεταβλητές όπως:

• η ποιότητα ζωής,
• η βαρύτητα της νόσου,
• η θεραπευτική συμμόρφωση,
• η λειτουργική κατάσταση,
• η κοινωνική υποστήριξη,
• η ψυχολογική ανθεκτικότητα,
• η αποτελεσματικότητα θεραπευτικών ή ψυχολογικών παρεμβάσεων.

Η HADS χρησιμοποιείται για:

• την έγκαιρη ανίχνευση συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης,
• την αξιολόγηση της ψυχολογικής κατάστασης ασθενών με χρόνια ή οξέα νοσήματα,
• την παρακολούθηση της εξέλιξης της ψυχικής υγείας κατά τη διάρκεια της θεραπείας,
• την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας φαρμακευτικών και ψυχοθεραπευτικών παρεμβάσεων,
• την επιστημονική έρευνα σχετικά με την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής.

Σκοπός

Βασικός σκοπός της Hospital Anxiety and Depression Scale (HADS-14) είναι η έγκυρη και αξιόπιστη αξιολόγηση της έντασης των συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης σε άτομα που λαμβάνουν ιατρική φροντίδα.

Ειδικότερα, η κλίμακα αποσκοπεί:

• στην ανίχνευση συμπτωμάτων άγχους και κατάθλιψης χωρίς να επηρεάζεται από σωματικές εκδηλώσεις της νόσου,
• στον εντοπισμό ασθενών που ενδέχεται να χρειάζονται περαιτέρω ψυχολογική ή ψυχιατρική αξιολόγηση,
• στην παρακολούθηση μεταβολών της ψυχικής κατάστασης κατά τη διάρκεια της θεραπείας,
• στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας κλινικών και ψυχοκοινωνικών παρεμβάσεων,
• στην υποστήριξη της επιστημονικής έρευνας σχετικά με τη συννοσηρότητα σωματικών και ψυχικών διαταραχών.

Η HADS αποτελεί εργαλείο προσυμπτωματικού ελέγχου (screening) και δεν χρησιμοποιείται ως αυτόνομο διαγνωστικό μέσο για την επιβεβαίωση αγχωδών ή καταθλιπτικών διαταραχών. Τα αποτελέσματά της θα πρέπει πάντοτε να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με την κλινική αξιολόγηση.

Βαθμολογία

Η HADS-14 αποτελείται από 14 ερωτήματα, τα οποία βαθμολογούνται σε τετραβάθμια κλίμακα (0–3).

• 0 = Απουσία ή ελάχιστη ένταση συμπτώματος
• 1 = Ήπια ένταση
• 2 = Μέτρια ένταση
• 3 = Υψηλή ένταση συμπτώματος

Κάθε υποκλίμακα (Άγχος και Κατάθλιψη) έχει εύρος βαθμολογίας 0–21, ενώ οι δύο υποκλίμακες ερμηνεύονται ανεξάρτητα.

Οι συνηθέστερες τιμές αναφοράς είναι:

• 0–7: Φυσιολογικό επίπεδο
• 8–10: Πιθανή παρουσία άγχους ή κατάθλιψης (οριακή περίπτωση)
• 11–21: Πιθανή κλινικά σημαντική συμπτωματολογία

Οι υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη ένταση των συμπτωμάτων άγχους ή κατάθλιψης και πιθανή ανάγκη για περαιτέρω κλινική διερεύνηση.

Βιβλιογραφία

Zigmond, A. S., & Snaith, R. P. (1983). The Hospital Anxiety and Depression Scale. Acta Psychiatrica Scandinavica, 67(6), 361–370.

Herrmann, C. (1997). International Experiences with the Hospital Anxiety and Depression Scale: A Review of Validation Data and Clinical Results. Journal of Psychosomatic Research, 42(1), 17–41.

Bjelland, I., Dahl, A. A., Haug, T. T., & Neckelmann, D. (2002). The Validity of the Hospital Anxiety and Depression Scale: An Updated Literature Review. Journal of Psychosomatic Research, 52(2), 69–77.