Attitudes Toward Sexuality Scale (ATSS)

Κλίμακα Στάσεων προς τη Σεξουαλικότητα

Εισαγωγή

Η σεξουαλικότητα αποτελεί μια πολυδιάστατη πτυχή της ανθρώπινης ανάπτυξης, η οποία περιλαμβάνει βιολογικούς, ψυχολογικούς, κοινωνικούς, διαπροσωπικούς και πολιτισμικούς παράγοντες. Οι στάσεις απέναντι στη σεξουαλικότητα διαμορφώνονται μέσα από την οικογένεια, την εκπαίδευση, τις θρησκευτικές και ηθικές αξίες, τις κοινωνικές νόρμες, τα μέσα ενημέρωσης, τις προσωπικές εμπειρίες και το ευρύτερο πολιτισμικό περιβάλλον.

Η Attitudes Toward Sexuality Scale (ATSS), η οποία αποδίδεται στα ελληνικά ως Κλίμακα Στάσεων προς τη Σεξουαλικότητα, αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για τη συστηματική αξιολόγηση των στάσεων και των πεποιθήσεων των ατόμων σχετικά με τη σεξουαλικότητα. Το περιεχόμενό της μπορεί να καλύπτει ζητήματα που αφορούν την ηθική αξιολόγηση, την κοινωνική αποδοχή, τις προσωπικές αξίες και τις αντιλήψεις για διαφορετικές μορφές σεξουαλικής συμπεριφοράς.

Η αξιολόγηση των σεξουαλικών στάσεων έχει ιδιαίτερη σημασία για την ψυχολογία, τη δημόσια υγεία, την κοινωνιολογία, την εκπαίδευση, τη συμβουλευτική, τη νοσηλευτική και την ιατρική. Οι σχετικές στάσεις μπορεί να επηρεάζουν τη σεξουαλική επικοινωνία, τη χρήση υπηρεσιών υγείας, την πρόληψη των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων, την αποδοχή της διαφορετικότητας και την ανταπόκριση των επαγγελματιών απέναντι στις ανάγκες των εξυπηρετούμενων ατόμων.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Οι σεξουαλικές στάσεις αναφέρονται στις σχετικά σταθερές αξιολογήσεις, πεποιθήσεις και συναισθηματικές τοποθετήσεις ενός ατόμου απέναντι στη σεξουαλικότητα και στις διαφορετικές εκφράσεις της. Δεν περιορίζονται στη διάκριση μεταξύ θετικής και αρνητικής στάσης, αλλά περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα αντιλήψεων σχετικά με τις σχέσεις, τη συναίνεση, τη σεξουαλική αγωγή, τους ρόλους των φύλων και την ατομική αυτονομία.

Η διαμόρφωση των στάσεων αρχίζει από την παιδική και εφηβική ηλικία και συνεχίζεται κατά την ενήλικη ζωή. Η οικογενειακή επικοινωνία, η ποιότητα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης και οι κοινωνικές εμπειρίες μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τη σεξουαλικότητα.

Οι στάσεις δεν ταυτίζονται αναγκαστικά με τη συμπεριφορά. Ένα άτομο μπορεί να εκφράζει μια συγκεκριμένη άποψη, αλλά να συμπεριφέρεται διαφορετικά λόγω κοινωνικών περιορισμών, προσωπικών συνθηκών ή φόβου κοινωνικής κριτικής. Για τον λόγο αυτό, οι βαθμολογίες της ATSS πρέπει να ερμηνεύονται ως δείκτες δηλωμένων στάσεων και όχι ως άμεσες μετρήσεις της σεξουαλικής συμπεριφοράς.

Σκοπός της κλίμακας

Βασικός σκοπός της ATSS είναι η ποσοτική αποτύπωση των στάσεων και των πεποιθήσεων που διατηρούν τα άτομα σχετικά με τη σεξουαλικότητα. Μέσω της κλίμακας μπορεί να διερευνηθεί ο βαθμός αποδοχής ή απόρριψης διαφορετικών απόψεων και συμπεριφορών.

Το εργαλείο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον εντοπισμό προκαταλήψεων, στερεοτύπων ή περιοριστικών αντιλήψεων, καθώς και για τη μελέτη διαφορών μεταξύ κοινωνικών και δημογραφικών ομάδων. Τα αποτελέσματα μπορούν να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών προγραμμάτων, παρεμβάσεων σεξουαλικής αγωγής και πολιτικών που προωθούν την ενημέρωση, την υπευθυνότητα και την αποδοχή.

Η κλίμακα μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί πριν και μετά από μια εκπαιδευτική παρέμβαση, ώστε να εξεταστεί εάν οι στάσεις των συμμετεχόντων μεταβλήθηκαν. Η συγκεκριμένη εφαρμογή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε πανεπιστημιακά προγράμματα, σχολικές δράσεις, εκπαιδεύσεις επαγγελματιών υγείας και παρεμβάσεις δημόσιας υγείας.

Διαστάσεις των στάσεων προς τη σεξουαλικότητα

Οι στάσεις προς τη σεξουαλικότητα μπορούν να περιλαμβάνουν διαφορετικές αλλά αλληλένδετες διαστάσεις. Η ακριβής δομή εξαρτάται από την έκδοση της ATSS και από το θεωρητικό μοντέλο στο οποίο βασίζεται.

Μία βασική διάσταση αφορά τον βαθμό σεξουαλικής αποδοχής ή περιοριστικότητας. Η διάσταση αυτή εξετάζει εάν το άτομο αντιμετωπίζει τη σεξουαλικότητα ως φυσικό μέρος της ανθρώπινης ζωής ή εάν την προσεγγίζει μέσα από αυστηρούς ηθικούς και κοινωνικούς περιορισμούς.

Μια δεύτερη διάσταση σχετίζεται με τη σεξουαλική αυτονομία. Εξετάζει τον βαθμό στον οποίο αναγνωρίζεται το δικαίωμα κάθε ενήλικου ατόμου να λαμβάνει προσωπικές αποφάσεις σχετικά με τη σεξουαλική του ζωή, υπό την προϋπόθεση της ελεύθερης συναίνεσης και του σεβασμού των δικαιωμάτων των άλλων.

Η στάση απέναντι στη σεξουαλική αγωγή αποτελεί επίσης σημαντική παράμετρο. Μπορεί να περιλαμβάνει απόψεις σχετικά με την ηλικία έναρξης της ενημέρωσης, τον ρόλο της οικογένειας και του σχολείου και το περιεχόμενο των εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Άλλες διαστάσεις μπορεί να αφορούν τις αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων, την έκφραση της σεξουαλικότητας στις σχέσεις, τη διαφορετικότητα και την πρόσβαση σε υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας.

Η ερμηνεία επιμέρους διαστάσεων πρέπει να πραγματοποιείται μόνο όταν η παραγοντική δομή της συγκεκριμένης έκδοσης έχει τεκμηριωθεί στο δείγμα εφαρμογής.

Σεξουαλικές στάσεις και κοινωνικές νόρμες

Οι σεξουαλικές στάσεις δεν διαμορφώνονται σε κοινωνικό κενό. Αντανακλούν σε σημαντικό βαθμό τις αξίες, τους κανόνες και τις προσδοκίες του κοινωνικού περιβάλλοντος.

Οι κοινωνικές νόρμες μπορούν να επηρεάζουν το ποιες συμπεριφορές θεωρούνται αποδεκτές, ποιος αναμένεται να εκφράζει σεξουαλική επιθυμία και πώς αξιολογούνται τα άτομα ανάλογα με το φύλο, την ηλικία ή την οικογενειακή τους κατάσταση.

Σε ορισμένα κοινωνικά πλαίσια μπορεί να παρατηρείται διαφορετική αξιολόγηση της ίδιας συμπεριφοράς ανάλογα με το φύλο του ατόμου. Τα πρότυπα αυτά είναι δυνατό να συνδέονται με άνισες προσδοκίες, περιορισμό της αυτονομίας και δυσκολίες στην επικοινωνία γύρω από τη συναίνεση.

Η χρήση της ATSS μπορεί να βοηθήσει στην ποσοτική διερεύνηση αυτών των αντιλήψεων. Ωστόσο, τα αποτελέσματα πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο συλλέχθηκαν.

Συναίνεση και σεξουαλική αυτονομία

Η συναίνεση αποτελεί θεμελιώδη έννοια για τη σύγχρονη κατανόηση της σεξουαλικότητας. Πρέπει να παρέχεται ελεύθερα, να είναι σαφής, ενημερωμένη, συγκεκριμένη και ανακλητή σε οποιοδήποτε στάδιο.

Η απουσία αντίστασης δεν ισοδυναμεί με συναίνεση. Παράγοντες όπως ο φόβος, η απειλή, η εξάρτηση, η έντονη μέθη ή η αδυναμία κατανόησης της κατάστασης μπορεί να αναιρούν τη δυνατότητα ελεύθερης απόφασης.

Οι στάσεις απέναντι στη συναίνεση μπορεί να επηρεάζουν τη συμπεριφορά στις διαπροσωπικές σχέσεις, την αναγνώριση παραβιάσεων και την υποστήριξη ατόμων που έχουν βιώσει σεξουαλική βία.

Εφόσον η έκδοση της ATSS περιλαμβάνει αντίστοιχες προτάσεις, μπορεί να αξιοποιηθεί για τη διερεύνηση αντιλήψεων που αφορούν τον σεβασμό των ορίων και της προσωπικής αυτονομίας. Δεν πρέπει, όμως, να θεωρείται ειδικό εργαλείο αξιολόγησης της σεξουαλικής συναίνεσης χωρίς σχετική ψυχομετρική τεκμηρίωση.

Σεξουαλική αγωγή και ενημέρωση

Η επιστημονικά τεκμηριωμένη σεξουαλική αγωγή δεν περιορίζεται στην παρουσίαση βιολογικών πληροφοριών. Περιλαμβάνει ζητήματα υγείας, σχέσεων, συναίνεσης, ασφάλειας, επικοινωνίας, σεβασμού και λήψης αποφάσεων.

Οι στάσεις των μαθητών, των γονέων, των εκπαιδευτικών και των επαγγελματιών υγείας μπορεί να επηρεάζουν την αποδοχή και την αποτελεσματικότητα των σχετικών προγραμμάτων.

Η ATSS μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αρχική αποτύπωση των στάσεων πριν από την εφαρμογή ενός εκπαιδευτικού προγράμματος. Η επαναχορήγηση μετά την ολοκλήρωση της παρέμβασης μπορεί να δείξει εάν μεταβλήθηκαν συγκεκριμένες αντιλήψεις.

Η μείωση περιοριστικών ή στερεοτυπικών στάσεων δεν πρέπει να αξιολογείται αποκλειστικά μέσω της στατιστικής σημαντικότητας. Χρειάζεται να εξετάζονται το μέγεθος της μεταβολής και η διατήρησή της σε μεταγενέστερη μέτρηση.

Χορήγηση της ATSS

Η ATSS χορηγείται συνήθως ως ερωτηματολόγιο αυτοαναφοράς. Οι συμμετέχοντες καλούνται να δηλώσουν τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας τους με προτάσεις που αφορούν τη σεξουαλικότητα και τη σεξουαλική συμπεριφορά.

Η κλίμακα μπορεί να χορηγηθεί σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, ατομικά ή ομαδικά. Η ανώνυμη συμπλήρωση μπορεί να περιορίσει την επίδραση της κοινωνικής επιθυμητότητας και να ενισχύσει την ειλικρίνεια των απαντήσεων.

Οι οδηγίες πρέπει να είναι ουδέτερες και να διευκρινίζουν ότι δεν υπάρχουν σωστές ή λανθασμένες απαντήσεις. Ο συμμετέχων πρέπει να απαντά με βάση τις προσωπικές του αντιλήψεις και όχι σύμφωνα με αυτό που θεωρεί κοινωνικά αναμενόμενο.

Η χορήγηση σε ανηλίκους απαιτεί κατάλληλο ερευνητικό και δεοντολογικό σχεδιασμό. Πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η ηλικία, η αναπτυξιακή καταλληλότητα των ερωτήσεων και οι διαδικασίες συναίνεσης.

Βαθμολόγηση

Η ακριβής βαθμολόγηση εξαρτάται από τη συγκεκριμένη έκδοση της κλίμακας. Οι απαντήσεις καταγράφονται συνήθως σε πολυβάθμια κλίμακα τύπου Likert.

Πριν από τον υπολογισμό της συνολικής βαθμολογίας πρέπει να εντοπίζονται οι αντίστροφα διατυπωμένες προτάσεις και να πραγματοποιείται η κατάλληλη ανακωδικοποίησή τους. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι όλες οι βαθμολογίες έχουν κοινή κατεύθυνση.

Η συνολική βαθμολογία μπορεί να υπολογίζεται μέσω της άθροισης ή του μέσου όρου των απαντήσεων. Υψηλότερες τιμές μπορεί να υποδηλώνουν περισσότερο αποδεκτικές ή περισσότερο περιοριστικές στάσεις, ανάλογα με την κατεύθυνση της κωδικοποίησης.

Η ερμηνεία πρέπει να ακολουθεί το εγχειρίδιο ή την αρχική δημοσίευση της έκδοσης που χρησιμοποιείται. Δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητο ότι η υψηλή βαθμολογία έχει την ίδια σημασία σε όλες τις παραλλαγές της ATSS.

Οι βαθμολογίες είναι προτιμότερο να αναλύονται ως συνεχείς μεταβλητές. Η αυθαίρετη κατηγοριοποίηση σε «θετικές» και «αρνητικές» στάσεις μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια πληροφορίας και μείωση της στατιστικής ισχύος.

Ερμηνεία των αποτελεσμάτων

Η βαθμολογία της ATSS αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο το άτομο δηλώνει ότι αντιλαμβάνεται συγκεκριμένα ζητήματα σεξουαλικότητας. Δεν αποτελεί διάγνωση και δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για την πραγματική σεξουαλική συμπεριφορά.

Μια υψηλή βαθμολογία προς την κατεύθυνση της αποδοχής μπορεί να υποδηλώνει μεγαλύτερη άνεση απέναντι στη συζήτηση και έκφραση της σεξουαλικότητας. Δεν σημαίνει, όμως, απαραίτητα ότι το άτομο διαθέτει επαρκείς γνώσεις ή ακολουθεί ασφαλείς πρακτικές.

Αντίστοιχα, μια περισσότερο περιοριστική στάση μπορεί να σχετίζεται με προσωπικές, θρησκευτικές ή πολιτισμικές αξίες. Η ερμηνεία δεν πρέπει να οδηγεί σε στιγματισμό ή στην αξιολογική κατάταξη των συμμετεχόντων.

Η κλίμακα είναι περισσότερο χρήσιμη για τη μελέτη τάσεων σε ομάδες και σχέσεων μεταξύ μεταβλητών παρά για την απόδοση χαρακτηρισμών σε μεμονωμένα άτομα.

Αξιοπιστία

Η εσωτερική συνέπεια της ATSS μπορεί να αξιολογηθεί μέσω του συντελεστή Cronbach’s α. Μια τιμή ίση ή μεγαλύτερη από 0,70 χρησιμοποιείται συχνά ως γενική ένδειξη αποδεκτής αξιοπιστίας, χωρίς να αποτελεί απόλυτο κριτήριο.

Η τιμή του α επηρεάζεται από τον αριθμό των ερωτήσεων, τις μεταξύ τους συσχετίσεις και την ετερογένεια του δείγματος. Πολύ υψηλές τιμές μπορεί να υποδηλώνουν ότι ορισμένες ερωτήσεις παρουσιάζουν υπερβολική εννοιολογική επικάλυψη.

Συμπληρωματικά μπορεί να υπολογιστεί ο συντελεστής McDonald’s ω. Ο δείκτης αυτός βασίζεται στις παραγοντικές φορτίσεις και μπορεί να είναι περισσότερο κατάλληλος όταν οι ερωτήσεις δεν συνεισφέρουν ισοδύναμα στη συνολική κατασκευή.

Οι διορθωμένες συσχετίσεις των ερωτήσεων με τη συνολική βαθμολογία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον εντοπισμό στοιχείων που ενδέχεται να μη λειτουργούν ικανοποιητικά.

Η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων εξετάζεται με επαναχορήγηση της κλίμακας σε χρονικό διάστημα κατά το οποίο δεν αναμένεται πραγματική αλλαγή των στάσεων. Η επιλογή του χρονικού διαστήματος πρέπει να είναι αρκετά μεγάλη ώστε να περιορίζεται η επίδραση της μνήμης, αλλά όχι τόσο μεγάλη ώστε να αυξάνεται η πιθανότητα πραγματικής μεταβολής.

Το αρχικό υλικό επισημαίνει τη σημασία της εσωτερικής συνέπειας, της αξιολόγησης της εγκυρότητας και της εξέτασης της λειτουργίας της κλίμακας σε διαφορετικές δημογραφικές ομάδες.

Εγκυρότητα περιεχομένου

Η εγκυρότητα περιεχομένου αφορά τον βαθμό στον οποίο οι ερωτήσεις αντιπροσωπεύουν επαρκώς το πεδίο των στάσεων προς τη σεξουαλικότητα.

Η αξιολόγηση μπορεί να πραγματοποιηθεί από ειδικούς στην ψυχομετρία, στην ψυχολογία της σεξουαλικότητας, στη δημόσια υγεία και στην κοινωνική έρευνα. Οι ειδικοί εξετάζουν τη σαφήνεια, τη συνάφεια και την αντιπροσωπευτικότητα των ερωτήσεων.

Επειδή η σεξουαλικότητα αποτελεί ευρύ και εξελισσόμενο πεδίο, μια παλαιότερη κλίμακα μπορεί να μην καλύπτει όλες τις σύγχρονες διαστάσεις. Η αξιολόγηση του περιεχομένου είναι επομένως σημαντική πριν από τη χρήση της σε νέο ερευνητικό πλαίσιο.

Η προσθήκη ή τροποποίηση ερωτήσεων πρέπει να πραγματοποιείται με προσοχή, καθώς μεταβάλλει το περιεχόμενο και ενδέχεται να επηρεάσει τη συγκρισιμότητα με προηγούμενες έρευνες.

Εγκυρότητα κατασκευής

Η εγκυρότητα κατασκευής εξετάζει εάν η ATSS μετρά πραγματικά τις στάσεις προς τη σεξουαλικότητα και εάν η εσωτερική της δομή συμφωνεί με το θεωρητικό μοντέλο.

Η διερευνητική παραγοντική ανάλυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν η δομή της κλίμακας δεν έχει επιβεβαιωθεί στον συγκεκριμένο πληθυσμό. Πριν από την εφαρμογή της πρέπει να εξετάζονται η επάρκεια του δείγματος και το μοτίβο των συσχετίσεων.

Ο δείκτης Kaiser–Meyer–Olkin και ο έλεγχος σφαιρικότητας του Bartlett μπορούν να προσφέρουν αρχικές πληροφορίες για την καταλληλότητα των δεδομένων. Ο αριθμός των παραγόντων είναι προτιμότερο να επιλέγεται με παράλληλη ανάλυση, διάγραμμα ιδιοτιμών και θεωρητική αξιολόγηση.

Επειδή οι επιμέρους διαστάσεις των σεξουαλικών στάσεων είναι πιθανό να συσχετίζονται, η χρήση πλάγιας περιστροφής μπορεί να είναι καταλληλότερη από την ορθογώνια περιστροφή.

Η επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο ενός προκαθορισμένου μοντέλου. Η αξιολόγηση της προσαρμογής χρειάζεται να βασίζεται σε συνδυασμό δεικτών, όπως ο CFI, ο TLI, ο RMSEA και ο SRMR.

Καθώς οι απαντήσεις σε κλίμακες Likert είναι διατακτικές, η χρήση πολυχορικών συσχετίσεων και κατάλληλων μεθόδων εκτίμησης μπορεί να προσφέρει περισσότερο ακριβή αποτελέσματα.

Συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω της σχέσης της ATSS με άλλα εργαλεία που αξιολογούν τη σεξουαλική αποδοχή, τη σεξουαλική περιοριστικότητα, τις αντιλήψεις για τους ρόλους των φύλων και τη στάση απέναντι στη σεξουαλική αγωγή.

Συσχετίσεις προς την αναμενόμενη κατεύθυνση μπορούν να υποστηρίξουν τη θεωρητική εγκυρότητα. Οι συσχετίσεις δεν πρέπει να είναι τόσο υψηλές ώστε να υποδηλώνουν ότι δύο εργαλεία μετρούν ακριβώς την ίδια κατασκευή.

Η διακριτή εγκυρότητα εξετάζει εάν η ATSS διαφοροποιείται από έννοιες όπως η γενική κοινωνική συμμόρφωση, η εξωστρέφεια, η γενική ψυχολογική δυσφορία ή η τάση παροχής κοινωνικά επιθυμητών απαντήσεων.

Η εγκυρότητα κριτηρίου μπορεί να διερευνηθεί μέσω της σχέσης των βαθμολογιών με εξωτερικούς δείκτες, όπως η συμμετοχή σε εκπαιδευτικά προγράμματα, οι γνώσεις σεξουαλικής υγείας ή η αποδοχή συγκεκριμένων πολιτικών δημόσιας υγείας.

Κοινωνικά επιθυμητή απόκριση

Η κοινωνική επιθυμητότητα αποτελεί βασικό περιορισμό στη μέτρηση των σεξουαλικών στάσεων. Οι συμμετέχοντες μπορεί να επιλέγουν απαντήσεις που θεωρούν περισσότερο κοινωνικά αποδεκτές, αντί να εκφράζουν τις πραγματικές τους πεποιθήσεις.

Η επίδραση αυτή μπορεί να είναι ισχυρότερη όταν η χορήγηση δεν είναι ανώνυμη, όταν ο ερευνητής είναι παρών ή όταν οι συμμετέχοντες φοβούνται ότι οι απαντήσεις τους θα αξιολογηθούν.

Η ανωνυμία, η ουδέτερη διατύπωση των οδηγιών και η διασφάλιση της εμπιστευτικότητας μπορούν να περιορίσουν το πρόβλημα. Σε ορισμένες μελέτες μπορεί να χρησιμοποιηθεί συμπληρωματική κλίμακα κοινωνικά επιθυμητής απόκρισης.

Η συμπερίληψη τέτοιου δείκτη επιτρέπει να εξεταστεί εάν οι βαθμολογίες της ATSS επηρεάζονται από την τάση του συμμετέχοντα να παρουσιάζει μια ιδιαίτερα αποδεκτή κοινωνική εικόνα.

Πολιτισμική και γλωσσική προσαρμογή

Η μετάφραση της ATSS σε νέα γλώσσα απαιτεί συστηματική πολιτισμική προσαρμογή. Οι λέξεις και οι έννοιες που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα μπορεί να έχουν διαφορετικό νόημα, ένταση ή βαθμό κοινωνικής αποδοχής μεταξύ πολιτισμών.

Η διαδικασία προσαρμογής μπορεί να περιλαμβάνει ανεξάρτητες μεταφράσεις, σύνθεση των εκδοχών, αντίστροφη μετάφραση και αξιολόγηση από διεπιστημονική επιτροπή.

Οι γνωστικές συνεντεύξεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να διερευνηθεί πώς κατανοούν οι συμμετέχοντες τις ερωτήσεις και τις διαθέσιμες επιλογές απάντησης.

Η πιλοτική εφαρμογή είναι απαραίτητη για τον εντοπισμό ασαφών, προσβλητικών, παρωχημένων ή πολιτισμικά ακατάλληλων διατυπώσεων. Μετά την προσαρμογή απαιτείται νέα εξέταση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας.

Οι ψυχομετρικές ιδιότητες της αρχικής έκδοσης δεν μεταφέρονται αυτομάτως στη μεταφρασμένη μορφή. Η ελληνική έκδοση πρέπει να αξιολογείται εμπειρικά στον πληθυσμό στον οποίο πρόκειται να χρησιμοποιηθεί.

Ισοδυναμία μέτρησης

Η σύγκριση βαθμολογιών μεταξύ διαφορετικών ομάδων προϋποθέτει ότι η κλίμακα λειτουργεί με ισοδύναμο τρόπο σε όλες τις ομάδες.

Η διαμορφωτική ισοδυναμία εξετάζει εάν ισχύει η ίδια βασική παραγοντική δομή. Η μετρική ισοδυναμία αφορά την ισότητα των παραγοντικών φορτίσεων, ενώ η βαθμωτή ισοδυναμία απαιτείται για την έγκυρη σύγκριση μέσων βαθμολογιών.

Η ισοδυναμία μπορεί να εξεταστεί μεταξύ φύλων, ηλικιακών ομάδων, πολιτισμικών ομάδων, επαγγελματικών κατηγοριών ή ατόμων με διαφορετικά επίπεδα εκπαίδευσης.

Χωρίς επαρκή ισοδυναμία, μια διαφορά στη μέση βαθμολογία μπορεί να αντανακλά διαφορετική ερμηνεία των ερωτήσεων και όχι πραγματική διαφορά στις στάσεις.

Περιγραφική στατιστική ανάλυση

Η στατιστική ανάλυση αρχίζει με τον έλεγχο των δεδομένων για λανθασμένες καταχωρίσεις, ελλιπείς τιμές και μη έγκυρα μοτίβα συμπλήρωσης.

Για κάθε ερώτηση μπορούν να παρουσιαστούν οι απόλυτες και σχετικές συχνότητες των απαντήσεων. Η ανάλυση αυτή επιτρέπει τον εντοπισμό θεμάτων που συγκεντρώνουν υψηλότερα επίπεδα συμφωνίας ή διαφωνίας.

Για τη συνολική βαθμολογία και τις τεκμηριωμένες υποκλίμακες μπορούν να υπολογιστούν ο μέσος όρος, η τυπική απόκλιση, η διάμεσος, το ενδοτεταρτημοριακό εύρος, η ελάχιστη και μέγιστη τιμή, η ασυμμετρία και η κύρτωση.

Η εξέταση επιδράσεων δαπέδου και οροφής είναι σημαντική. Εάν πολύ μεγάλο ποσοστό συμμετεχόντων συγκεντρώνεται στις χαμηλότερες ή υψηλότερες δυνατές τιμές, η κλίμακα μπορεί να έχει περιορισμένη ικανότητα διάκρισης.

Η μορφή της κατανομής πρέπει να λαμβάνεται υπόψη πριν από την επιλογή των επαγωγικών στατιστικών τεχνικών.

Συγκρίσεις μεταξύ ομάδων

Οι βαθμολογίες δύο ανεξάρτητων ομάδων μπορούν να συγκριθούν μέσω του ελέγχου t ή του μη παραμετρικού ελέγχου Mann–Whitney, ανάλογα με τις προϋποθέσεις.

Για περισσότερες από δύο ομάδες μπορούν να εφαρμοστούν ανάλυση διακύμανσης ή έλεγχος Kruskal–Wallis. Όταν εντοπίζονται σημαντικές διαφορές, απαιτούνται κατάλληλες εκ των υστέρων συγκρίσεις.

Οι δημογραφικές διαφορές δεν πρέπει να ερμηνεύονται απομονωμένα. Η ηλικία, το φύλο, η εκπαίδευση και το πολιτισμικό υπόβαθρο μπορεί να συσχετίζονται μεταξύ τους και να επηρεάζονται από άλλες κοινωνικές μεταβλητές.

Η παρουσίαση των αποτελεσμάτων πρέπει να περιλαμβάνει μέγεθος επίδρασης και διάστημα εμπιστοσύνης. Η τιμή p δεν δείχνει από μόνη της το μέγεθος ή την πρακτική σημασία μιας διαφοράς.

Συσχετίσεις και πολυμεταβλητή ανάλυση

Οι σχέσεις της ATSS με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να εξεταστούν μέσω των συντελεστών Pearson ή Spearman.

Η πολλαπλή γραμμική παλινδρόμηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση παραγόντων που συνδέονται ανεξάρτητα με τις σεξουαλικές στάσεις. Στο μοντέλο μπορούν να ενταχθούν δημογραφικές, εκπαιδευτικές, κοινωνικές και ψυχολογικές μεταβλητές.

Πριν από την ερμηνεία του μοντέλου πρέπει να ελέγχονται η γραμμικότητα, η πολυσυγγραμμικότητα, η ομοσκεδαστικότητα και η κατανομή των καταλοίπων.

Σε πιο σύνθετες έρευνες μπορούν να εφαρμοστούν μοντέλα διαμεσολάβησης ή τροποποίησης. Για παράδειγμα, μπορεί να εξεταστεί εάν η σεξουαλική ενημέρωση διαμεσολαβεί τη σχέση μεταξύ εκπαίδευσης και στάσεων.

Τα συγχρονικά δεδομένα δεν επαρκούν για την τεκμηρίωση αιτιότητας. Οι αιτιώδεις υποθέσεις απαιτούν διαχρονικούς ή πειραματικούς σχεδιασμούς.

Αξιολόγηση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων

Η ATSS μπορεί να χορηγηθεί πριν και μετά από μια εκπαιδευτική ή ψυχοκοινωνική παρέμβαση. Η επαναλαμβανόμενη μέτρηση επιτρέπει την αξιολόγηση της μεταβολής των στάσεων.

Σε απλό σχεδιασμό πριν και μετά μπορεί να χρησιμοποιηθεί έλεγχος t για εξαρτημένα δείγματα ή αντίστοιχος μη παραμετρικός έλεγχος. Σε μελέτες με ομάδα παρέμβασης και ομάδα ελέγχου μπορούν να εφαρμοστούν μικτά μοντέλα ή ανάλυση επαναλαμβανόμενων μετρήσεων.

Η μεταβολή της βαθμολογίας πρέπει να συνοδεύεται από μέγεθος επίδρασης και διάστημα εμπιστοσύνης. Είναι επίσης χρήσιμο να πραγματοποιείται επαναληπτική μέτρηση μετά από μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ώστε να εξετάζεται η διατήρηση της αλλαγής.

Η μείωση των περιοριστικών αντιλήψεων δεν συνεπάγεται αυτόματα μεταβολή της συμπεριφοράς. Η αξιολόγηση μπορεί να συμπληρώνεται με δείκτες γνώσεων, προθέσεων και σχετικών δεξιοτήτων.

Ερευνητικές και πρακτικές εφαρμογές

Η ATSS μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε έρευνες γενικού πληθυσμού, φοιτητών, εκπαιδευτικών, επαγγελματιών υγείας, κοινωνικών λειτουργών και άλλων επαγγελματικών ομάδων.

Στη δημόσια υγεία μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση των παραγόντων που επηρεάζουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας.

Στην εκπαίδευση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον σχεδιασμό και την αξιολόγηση προγραμμάτων σεξουαλικής αγωγής, συναίνεσης, πρόληψης και υγιών διαπροσωπικών σχέσεων.

Στις επιστήμες υγείας μπορεί να διερευνηθεί εάν οι προσωπικές στάσεις των επαγγελματιών επηρεάζουν την επικοινωνία και την παροχή φροντίδας. Η χρήση της κλίμακας δεν πρέπει να οδηγεί σε αξιολογική κατάταξη εργαζομένων χωρίς ολοκληρωμένο και δεοντολογικά τεκμηριωμένο πλαίσιο.

Δεοντολογικά ζητήματα

Η συλλογή δεδομένων για τη σεξουαλικότητα απαιτεί αυξημένη προστασία της ιδιωτικότητας και της εμπιστευτικότητας.

Οι συμμετέχοντες πρέπει να ενημερώνονται με σαφήνεια για το περιεχόμενο, τον σκοπό της έρευνας, την εθελοντική φύση της συμμετοχής και το δικαίωμα διακοπής.

Τα δεδομένα πρέπει να αποθηκεύονται με τρόπο που περιορίζει τον κίνδυνο ταυτοποίησης. Δεν πρέπει να συλλέγονται προσωπικές πληροφορίες που δεν είναι απολύτως απαραίτητες για τους ερευνητικούς στόχους.

Οι ερωτήσεις πρέπει να διατυπώνονται με σεβασμό, χωρίς στιγματισμό και χωρίς να προϋποθέτουν συγκεκριμένο φύλο, προσανατολισμό, ταυτότητα ή τύπο σχέσης.

Κατά τη χορήγηση σε ευάλωτες ομάδες απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς το περιεχόμενο μπορεί να προκαλέσει δυσφορία ή να συνδέεται με προσωπικές εμπειρίες κακοποίησης και διάκρισης.

Περιορισμοί

Η ATSS αποτελεί εργαλείο αυτοαναφοράς και επηρεάζεται από την κοινωνική επιθυμητότητα, τη μνήμη, την αυτοπαρατήρηση και την προθυμία αποκάλυψης προσωπικών στάσεων.

Η κλίμακα καταγράφει δηλωμένες πεποιθήσεις και όχι πραγματικές συμπεριφορές. Η σχέση μεταξύ στάσεων και συμπεριφοράς μπορεί να επηρεάζεται από κοινωνικούς, διαπροσωπικούς και περιστασιακούς παράγοντες.

Οι στάσεις μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου. Μια έκδοση που δημιουργήθηκε σε παλαιότερη κοινωνική περίοδο μπορεί να περιλαμβάνει διατυπώσεις που δεν ανταποκρίνονται πλήρως στις σύγχρονες αντιλήψεις για τη σεξουαλικότητα.

Οι συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών πολιτισμικών και δημογραφικών ομάδων απαιτούν τεκμηρίωση της ισοδυναμίας μέτρησης. Χωρίς αυτήν, οι διαφορές μπορεί να αντανακλούν διαφορετικό τρόπο κατανόησης των ερωτήσεων.

Η ATSS δεν αποτελεί διαγνωστικό εργαλείο και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση της ψυχικής υγείας, της σεξουαλικής λειτουργίας ή της καταλληλότητας ενός ατόμου για συγκεκριμένο ρόλο.

Συμπεράσματα

Η Attitudes Toward Sexuality Scale αποτελεί ένα χρήσιμο ψυχομετρικό εργαλείο για τη συστηματική μελέτη των στάσεων, των πεποιθήσεων και των κοινωνικών αντιλήψεων που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα.

Η κλίμακα μπορεί να υποστηρίξει την έρευνα, τη σεξουαλική αγωγή, τη δημόσια υγεία και την αξιολόγηση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων. Η αξία της βρίσκεται στη δυνατότητα ποσοτικής αποτύπωσης ενός σύνθετου κοινωνικού και ψυχολογικού πεδίου.

Η επιστημονικά ορθή εφαρμογή της απαιτεί σαφή προσδιορισμό της χρησιμοποιούμενης έκδοσης, κατάλληλη βαθμολόγηση και αξιολόγηση των ψυχομετρικών ιδιοτήτων στον εκάστοτε πληθυσμό.

Η αξιοπιστία πρέπει να εξετάζεται μέσω του Cronbach’s α, του McDonald’s ω και, όπου είναι δυνατό, της επαναληπτικής χορήγησης. Η εγκυρότητα χρειάζεται να διερευνάται σε επίπεδο περιεχομένου, κατασκευής, σύγκλισης, διάκρισης και εξωτερικών κριτηρίων.

Σε μεταφρασμένες εκδόσεις απαιτούνται πολιτισμική προσαρμογή, πιλοτική εφαρμογή και νέα ψυχομετρική αξιολόγηση. Για τις συγκρίσεις μεταξύ ομάδων είναι απαραίτητος ο έλεγχος της ισοδυναμίας μέτρησης.

Τα αποτελέσματα της ATSS δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για τη διάγνωση ή τον στιγματισμό μεμονωμένων ατόμων. Πρέπει να ερμηνεύονται με σεβασμό στην προσωπική αυτονομία, στις πολιτισμικές διαφοροποιήσεις και στη σύνθετη σχέση μεταξύ στάσεων, κοινωνικού περιβάλλοντος και πραγματικής συμπεριφοράς.

Βιβλιογραφία

DeVellis, R. F., & Thorpe, C. T. (2021). Scale development: Theory and applications (5th ed.). Sage.

Fisher, T. D., Davis, C. M., Yarber, W. L., & Davis, S. L. (Eds.). (2011). Handbook of sexuality-related measures (3rd ed.). Routledge.

Schaefer, L. C., & Olson, D. H. (1981). Assessing intimacy: The PAIR inventory. Journal of Marital and Family Therapy, 7(1), 47–60.

Simon, W., & Gagnon, J. H. (1986). Sexual scripts: Permanence and change. Archives of Sexual Behavior, 15(2), 97–120.

World Health Organization. (2006). Defining sexual health: Report of a technical consultation on sexual health. World Health Organization.