Περιγραφή του Εργαλείου

Το Ερωτηματολόγιο Εκπαιδευτικών για την Αξιολόγηση της Συμπεριφοράς των Μαθητών (Conners’ Teacher Rating Scale – CTRS-59) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία αξιολόγησης της συμπεριφοράς παιδιών και εφήβων στο σχολικό περιβάλλον. Σχεδιάστηκε με στόχο την καταγραφή και ποσοτικοποίηση συμπεριφορικών χαρακτηριστικών που παρατηρούνται από τους εκπαιδευτικούς κατά τη διάρκεια της καθημερινής σχολικής αλληλεπίδρασης.

Η αξιολόγηση από τον εκπαιδευτικό αποτελεί ιδιαίτερα σημαντική πηγή πληροφοριών, καθώς βασίζεται σε συστηματική παρατήρηση του μαθητή σε ένα φυσικό κοινωνικό πλαίσιο, όπου εμφανίζονται απαιτήσεις που σχετίζονται με τη συγκέντρωση, τη συνεργασία, την τήρηση κανόνων, τη μαθησιακή προσαρμογή και τη διαχείριση συναισθημάτων.

Το CTRS-59 αποτελεί αναθεωρημένη μορφή προηγούμενης έκδοσης με 37 ερωτήματα και περιλαμβάνει συνολικά 59 στοιχεία αξιολόγησης. Απευθύνεται σε παιδιά και εφήβους ηλικίας 3 έως 17 ετών, ενώ ο απαιτούμενος χρόνος συμπλήρωσης είναι περίπου 15–20 λεπτά, γεγονός που το καθιστά κατάλληλο για χρήση τόσο σε ερευνητικά όσο και σε κλινικά πλαίσια.

Στόχος και Εφαρμογές

Βασικός στόχος του CTRS-59 είναι η αξιολόγηση συμπεριφορικών δυσκολιών και χαρακτηριστικών που σχετίζονται με τη σχολική λειτουργικότητα του μαθητή. Το εργαλείο χρησιμοποιείται για την ανίχνευση πιθανών δυσκολιών που αφορούν τη διάσπαση προσοχής, την υπερκινητικότητα, τις μαθησιακές δυσκολίες, τις κοινωνικές σχέσεις και γενικότερα την προσαρμογή του παιδιού στο σχολικό πλαίσιο.

Η χρήση του μπορεί να συμβάλει στη διαδικασία εκπαιδευτικής αξιολόγησης, στον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων, στην παρακολούθηση της εξέλιξης ενός μαθητή μετά από υποστηρικτικές παρεμβάσεις, καθώς και στην ερευνητική μελέτη της παιδικής και εφηβικής συμπεριφοράς.

Σημαντικό χαρακτηριστικό του εργαλείου είναι ότι δεν βασίζεται αποκλειστικά σε μία στιγμιαία εκτίμηση, αλλά αποτυπώνει τη συχνότητα και την ένταση συγκεκριμένων συμπεριφορών όπως αυτές εμφανίζονται μέσα στη σχολική καθημερινότητα.

Δομή και Βαθμονόμηση

Το CTRS-59 αποτελείται από 59 δηλώσεις οι οποίες αξιολογούνται μέσω τετραβάθμιας κλίμακας τύπου Likert. Ο εκπαιδευτικός καλείται να εκτιμήσει κατά πόσο κάθε χαρακτηριστικό αντιστοιχεί στη συμπεριφορά του μαθητή.

Η βαθμολόγηση πραγματοποιείται ως εξής:

1 αντιστοιχεί σε «καθόλου»,
2 σε «λίγο»,
3 σε «αρκετά»,
4 σε «πάρα πολύ».

Οι απαντήσεις μπορούν να υπολογιστούν τόσο σε επίπεδο συνολικής βαθμολογίας όσο και σε επιμέρους διαστάσεις συμπεριφοράς. Η υψηλότερη βαθμολογία υποδηλώνει μεγαλύτερη παρουσία των αξιολογούμενων χαρακτηριστικών.

Ψυχομετρική Δομή και Παραγοντική Ανάλυση

Η αξιολόγηση της δομικής εγκυρότητας του CTRS-59 πραγματοποιείται μέσω στατιστικών τεχνικών όπως η διερευνητική παραγοντική ανάλυση (Exploratory Factor Analysis – EFA), η οποία εξετάζει τη δομή των ερωτημάτων και τον τρόπο με τον οποίο αυτά ομαδοποιούνται σε υποκλίμακες.

Κατά την ελληνική προσαρμογή του εργαλείου πραγματοποιήθηκε διαδικασία μετάφρασης και αντίστροφης μετάφρασης για τη διασφάλιση της γλωσσικής και εννοιολογικής ισοδυναμίας με την αρχική έκδοση. Η στάθμιση εφαρμόστηκε σε δείγμα 352 μαθητών ηλικίας 6 έως 17 ετών.

Η ανάλυση βασικών συνιστωσών με περιστροφή Varimax ανέδειξε έξι βασικές διαστάσεις συμπεριφοράς:

• αντιδραστική συμπεριφορά,
• δυσκολίες στη μάθηση,
• προβλήματα διαπροσωπικής συμπεριφοράς,
• προβλήματα εσωτερικευμένης συμπεριφοράς,
• υπερκινητικότητα,
• διάσπαση προσοχής.

Οι διαστάσεις αυτές αντανακλούν σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις στην αξιολόγηση της παιδικής συμπεριφοράς, όπου η συμπτωματολογία εξετάζεται πολυδιάστατα και όχι ως ένα ενιαίο χαρακτηριστικό.

Αξιοπιστία και Εγκυρότητα

Η αξιοπιστία ενός ψυχομετρικού εργαλείου αποτελεί βασικό κριτήριο ποιότητας και εξετάζεται κυρίως μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ο οποίος αξιολογεί την εσωτερική συνέπεια των ερωτημάτων κάθε υποκλίμακας.

Για την αγγλική έκδοση του CTRS-59, οι τιμές του Cronbach’s α κυμαίνονται από 0,87 έως 0,92, υποδεικνύοντας πολύ υψηλή αξιοπιστία. Στην ελληνική προσαρμογή, οι έξι υποκλίμακες παρουσίασαν δείκτες εσωτερικής συνέπειας από 0,78 έως 0,95, επίπεδα τα οποία θεωρούνται ικανοποιητικά έως εξαιρετικά για ερευνητικές και εφαρμοσμένες μελέτες.

Η εγκυρότητα του εργαλείου έχει αξιολογηθεί μέσω της διακριτικής του ικανότητας και της σύγκρισης με τις αρχικές εκδόσεις του Conners Rating System. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το εργαλείο μπορεί να διαφοροποιεί αποτελεσματικά μαθητές με διαφορετικά επίπεδα συμπεριφορικών χαρακτηριστικών.

Στατιστική Ανάλυση Δεδομένων CTRS-59

Η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων του CTRS-59 μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφική στατιστική ανάλυση για την παρουσίαση μέσων τιμών, τυπικών αποκλίσεων και κατανομών των βαθμολογιών.

Για τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ ομάδων μαθητών μπορούν να εφαρμοστούν παραμετρικές ή μη παραμετρικές δοκιμασίες, όπως t-test, ANOVA ή αντίστοιχες μη παραμετρικές τεχνικές. Επιπλέον, η συσχέτιση των αποτελεσμάτων με δημογραφικούς και εκπαιδευτικούς παράγοντες μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω συντελεστών συσχέτισης Pearson ή Spearman.

Σε ερευνητικές εφαρμογές υψηλότερης πολυπλοκότητας μπορούν να χρησιμοποιηθούν τεχνικές όπως επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA), μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM), καθώς και αναλύσεις διαφοροποίησης στοιχείων (Differential Item Functioning – DIF) για τον έλεγχο της ισοδυναμίας του εργαλείου μεταξύ διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων.

Συμπεράσματα

Το CTRS-59 αποτελεί ένα αξιόπιστο και επιστημονικά τεκμηριωμένο εργαλείο για την αξιολόγηση της συμπεριφοράς μαθητών μέσα στο σχολικό περιβάλλον. Η δυνατότητα αξιολόγησης πολλαπλών διαστάσεων, η υψηλή εσωτερική συνέπεια των υποκλιμάκων και η εφαρμογή σύγχρονων ψυχομετρικών μεθόδων καθιστούν το εργαλείο ιδιαίτερα χρήσιμο στην εκπαιδευτική έρευνα, την ειδική αγωγή και την ψυχολογική αξιολόγηση.

Η σωστή χρήση του CTRS-59 σε συνδυασμό με άλλες πηγές πληροφόρησης μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση των αναγκών των μαθητών και στον σχεδιασμό αποτελεσματικότερων εκπαιδευτικών παρεμβάσεων.

Βιβλιογραφία

Conners, C. K. (1990). Conners’ Rating Scales-Revised: Long and Short Forms for Teachers, Parents and Adolescents. Toronto: Multi-Health Systems.

Conners, K. (1997). Conners’ Teacher Rating Scale-Revised. Toronto: Multi-Health Systems.

Γιαβρίμης, Π. (2002). Ενδοπολιτισμική και διαπολιτισμική προσαρμογή μαθητών δημοτικού σχολείου με χαμηλή σχολική επίδοση. Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Αθηνών.