Κλίμακα Ηλικιακών Στερεοτύπων Fraboni (Fraboni Scale of Ageism – FSA-29)

Περιγραφή

Η Κλίμακα Ηλικιακών Στερεοτύπων Fraboni (Fraboni Scale of Ageism – FSA-29) αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρισμένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση των στάσεων, των προκαταλήψεων και των στερεοτύπων απέναντι στους ηλικιωμένους. Αναπτύχθηκε από τον Fraboni (1990) με στόχο τη συστηματική μέτρηση του ηλικιακού ρατσισμού (ageism), δηλαδή των αρνητικών αντιλήψεων, πεποιθήσεων και συμπεριφορών που εκδηλώνονται απέναντι στα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

Η κλίμακα διερευνά τόσο τις γνωστικές όσο και τις συναισθηματικές και συμπεριφορικές διαστάσεις του ηλικιακού στερεοτύπου, αξιολογώντας αντιλήψεις σχετικά με τις ικανότητες, την κοινωνική συμμετοχή, την ανεξαρτησία, την προσωπικότητα και τη συμβολή των ηλικιωμένων στην κοινωνία. Αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο για ερευνητές, επαγγελματίες υγείας, κοινωνικούς επιστήμονες και εκπαιδευτικούς που μελετούν τη γήρανση, τις διαγενεακές σχέσεις και τις κοινωνικές ανισότητες.

Η ελληνική έκδοση της FSA-29 περιλαμβάνει 29 προτάσεις, στις οποίες οι συμμετέχοντες καλούνται να δηλώσουν τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας τους σε τετραβάθμια κλίμακα Likert. Το εργαλείο μπορεί να χορηγηθεί σε ενήλικες κάθε ηλικίας και χρησιμοποιείται τόσο σε ερευνητικά όσο και σε εκπαιδευτικά ή κλινικά περιβάλλοντα.

Ανάλυση και Χρήση Δεδομένων

Η FSA-29 επιτρέπει την ποσοτική αποτύπωση των ηλικιακών στερεοτύπων και των διακρίσεων απέναντι στους ηλικιωμένους. Οι απαντήσεις αναλύονται τόσο ως συνολική βαθμολογία όσο και, όπου απαιτείται, ως επιμέρους διαστάσεις των στάσεων απέναντι στη γήρανση.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται συχνά σε έρευνες που εξετάζουν:

• τις στάσεις επαγγελματιών υγείας απέναντι στους ηλικιωμένους,
• τις αντιλήψεις φοιτητών και επαγγελματιών κοινωνικών και ανθρωπιστικών επιστημών,
• τις διαγενεακές σχέσεις,
• την κοινωνική ένταξη και τον κοινωνικό αποκλεισμό των ηλικιωμένων,
• την επίδραση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων στη μείωση του ηλικιακού ρατσισμού,
• τη σχέση του ageism με την ποιότητα φροντίδας, την ενσυναίσθηση και την ποιότητα ζωής.

Στην ψυχομετρική αξιολόγηση εφαρμόζονται συνήθως δείκτες εσωτερικής αξιοπιστίας (Cronbach’s α), διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (EFA/CFA), καθώς και έλεγχοι συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας με συναφείς κλίμακες στάσεων απέναντι στη γήρανση.

Σκοπός

Βασικός σκοπός της Fraboni Scale of Ageism (FSA-29) είναι η αντικειμενική αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο ένα άτομο διατηρεί θετικές ή αρνητικές στάσεις απέναντι στους ηλικιωμένους.

Η κλίμακα συμβάλλει στην αναγνώριση προκαταλήψεων που ενδέχεται να επηρεάζουν τη συμπεριφορά προς τα άτομα τρίτης ηλικίας και χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη εκπαιδευτικών, κοινωνικών και επαγγελματικών παρεμβάσεων που προάγουν τον σεβασμό, την ισότητα και την ενεργό γήρανση.

Βαθμολόγηση

Η FSA-29 χρησιμοποιεί τετραβάθμια κλίμακα Likert, όπου οι συμμετέχοντες επιλέγουν τον βαθμό συμφωνίας τους με κάθε δήλωση. Στην ελληνική έκδοση περιλαμβάνονται τόσο θετικά όσο και αρνητικά διατυπωμένα ερωτήματα, γεγονός που απαιτεί αντιστροφή της βαθμολόγησης στα αντίστοιχα στοιχεία πριν από τον υπολογισμό της συνολικής βαθμολογίας.

Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από το άθροισμα των απαντήσεων μετά την αναστροφή των κατάλληλων ερωτήσεων. Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν εντονότερες ηλικιακές προκαταλήψεις και περισσότερο αρνητικές στάσεις απέναντι στους ηλικιωμένους, ενώ χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν μεγαλύτερη αποδοχή, θετικότερες αντιλήψεις και μειωμένο επίπεδο ηλικιακού στερεοτύπου.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η Fraboni Scale of Ageism έχει χρησιμοποιηθεί εκτενώς στη διεθνή βιβλιογραφία και παρουσιάζει ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες σε διαφορετικούς πληθυσμούς και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Μελέτες έχουν τεκμηριώσει καλή εσωτερική συνέπεια, υψηλή αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων και επαρκή εγκυρότητα κατασκευής.

Η παραγοντική δομή της κλίμακας έχει επιβεβαιωθεί σε αρκετές πολιτισμικές προσαρμογές, ενώ οι συνολικές βαθμολογίες παρουσιάζουν σημαντικές συσχετίσεις με μεταβλητές όπως η ενσυναίσθηση, η γνώση γύρω από τη γήρανση, η συχνότητα επαφής με ηλικιωμένους και οι στάσεις απέναντι στη φροντίδα ηλικιωμένων.

Βιβλιογραφία

Fraboni, M. (1990). The Fraboni Scale of Ageism (FSA): An attempt at a more precise measure of ageism.

Rupp, D. E., Vodanovich, S. J., & Crede, M. (2005). The multidimensional nature of ageism: Construct validity and group differences of a revised Fraboni Scale of Ageism. North American Journal of Psychology, 7(3), 335–362.

Bodner, E., & Lazar, A. (2008). Ageism among Israeli students: Structure and correlates of the Fraboni Scale of Ageism.