Έλεγχος σιωπηρής συσχέτισης [IAT-5]

Περιγραφή

Η Δοκιμή Υποσυνείδητης Συσχέτισης (Implicit Association Test – IAT-5) αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα ψυχομετρικά εργαλεία για την αξιολόγηση των υποσυνείδητων στάσεων, των αυτόματων γνωστικών συσχετίσεων και των ασυνείδητων προκαταλήψεων που ενδέχεται να μην αποτυπώνονται μέσω των αυτοαναφερόμενων ερωτηματολογίων. Αναπτύχθηκε από τους Greenwald, McGhee και Schwartz (1998) και βασίζεται στην υπόθεση ότι τα άτομα αντιδρούν ταχύτερα όταν δύο έννοιες που είναι ισχυρά συνδεδεμένες στη μνήμη απαιτούν την ίδια απόκριση, σε σύγκριση με έννοιες που παρουσιάζουν ασθενέστερη γνωστική συσχέτιση.

Η δοκιμή αξιολογεί τις αυτόματες γνωστικές συνδέσεις καταγράφοντας τους χρόνους αντίδρασης των συμμετεχόντων κατά την ταξινόμηση λέξεων ή εικόνων σε διαφορετικές εννοιολογικές κατηγορίες. Αντί να μετρά τις συνειδητές απόψεις ή δηλωμένες στάσεις, το IAT-5 αποκαλύπτει υποβόσκουσες προτιμήσεις, στερεότυπα και αξιολογικές συσχετίσεις που λειτουργούν σε ασυνείδητο επίπεδο και ενδέχεται να επηρεάζουν την κρίση, τη λήψη αποφάσεων και τη συμπεριφορά.

Το εργαλείο χρησιμοποιείται ευρέως στην κοινωνική ψυχολογία, τη γνωστική ψυχολογία, τις επιστήμες συμπεριφοράς, την ψυχολογία της υγείας, την εκπαίδευση και την οργανωσιακή έρευνα για τη μελέτη της υποσυνείδητης γνώσης και των ασυνείδητων προκαταλήψεων.

Ανάλυση και Χρήση των Δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων του IAT-5 βασίζεται κυρίως στους χρόνους αντίδρασης που καταγράφονται κατά την ηλεκτρονική χορήγηση της δοκιμής. Ταχύτερες αποκρίσεις όταν συγκεκριμένες έννοιες ταξινομούνται μαζί υποδηλώνουν ισχυρότερες υποσυνείδητες συσχετίσεις μεταξύ των αντίστοιχων κατηγοριών.

Το βασικό αποτέλεσμα της δοκιμής είναι ο δείκτης D (IAT D-score), ο οποίος υπολογίζεται μέσω τυποποιημένων αλγορίθμων που συγκρίνουν τους χρόνους αντίδρασης μεταξύ διαφορετικών συνθηκών ταξινόμησης. Θετικές ή αρνητικές τιμές του δείκτη αντανακλούν την κατεύθυνση και την ένταση των υποσυνείδητων συσχετίσεων, ενώ τιμές κοντά στο μηδέν υποδηλώνουν ασθενείς ή ουδέτερες αυτόματες συνδέσεις.

Η ψυχομετρική αξιολόγηση του εργαλείου περιλαμβάνει συνήθως τον έλεγχο της εσωτερικής συνοχής μέσω του συντελεστή Cronbach’s α, την αξιολόγηση της split-half και της test–retest αξιοπιστίας, καθώς και τη διερεύνηση της δομικής εγκυρότητας μέσω συγκρίσεων με άλλα εργαλεία μέτρησης ρητών στάσεων και συναφών ψυχολογικών χαρακτηριστικών. Επιπλέον, το IAT-5 χρησιμοποιείται σε πολυμεταβλητές αναλύσεις για τη μελέτη της σχέσης των υποσυνείδητων στάσεων με μεταβλητές όπως οι προκαταλήψεις, η λήψη αποφάσεων, τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας, η συναισθηματική λειτουργικότητα και οι συμπεριφορές υγείας.

Σκοπός

Βασικός σκοπός του IAT-5 είναι η αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση των αυτόματων γνωστικών συσχετίσεων και των υποσυνείδητων στάσεων που λειτουργούν πέρα από τη συνειδητή επίγνωση. Ειδικότερα, η δοκιμή αποσκοπεί:

• στην αξιολόγηση ασυνείδητων προτιμήσεων και αυτόματων αξιολογήσεων,
• στον εντοπισμό υποσυνείδητων στερεοτύπων και κοινωνικών προκαταλήψεων,
• στη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ ρητών και άρρητων στάσεων,
• στην υποστήριξη της έρευνας σχετικά με τις γνωστικές διεργασίες που επηρεάζουν τη λήψη αποφάσεων και την κοινωνική συμπεριφορά,
• στην ενίσχυση της ψυχολογικής, εκπαιδευτικής, οργανωσιακής και κλινικής έρευνας γύρω από την υποσυνείδητη γνωστική επεξεργασία.

Βαθμολόγηση

Η Δοκιμή Υποσυνείδητης Συσχέτισης (IAT-5) χορηγείται ηλεκτρονικά και βασίζεται στην ταχεία ταξινόμηση ερεθισμάτων (λέξεων ή εικόνων) σε προκαθορισμένες εννοιολογικές κατηγορίες.

Το βασικό αποτέλεσμα είναι ο δείκτης D (IAT D-score), ο οποίος υπολογίζεται συγκρίνοντας τους χρόνους αντίδρασης μεταξύ διαφορετικών ομάδων ταξινόμησης με τη χρήση τυποποιημένων αλγορίθμων. Υψηλότερες απόλυτες τιμές του δείκτη υποδηλώνουν ισχυρότερες υποσυνείδητες συσχετίσεις μεταξύ των εξεταζόμενων εννοιών, ενώ τιμές κοντά στο μηδέν υποδηλώνουν ασθενείς ή ουδέτερες γνωστικές συνδέσεις. Η κατεύθυνση του δείκτη υποδεικνύει την κατεύθυνση της υποσυνείδητης προτίμησης ή προκατάληψης που αξιολογείται.

Για ερευνητικούς σκοπούς, συνιστάται η αξιολόγηση των ψυχομετρικών ιδιοτήτων του εργαλείου μέσω του Cronbach’s α, της αξιοπιστίας επαναληπτικών μετρήσεων, της split-half αξιοπιστίας και της διερεύνησης της συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας.

Εφαρμογές

Η Δοκιμή Υποσυνείδητης Συσχέτισης χρησιμοποιείται εκτενώς στην κοινωνική και γνωστική ψυχολογία, στις επιστήμες συμπεριφοράς, στην εκπαιδευτική και οργανωσιακή ψυχολογία, στην ψυχολογία της υγείας και στη δημόσια πολιτική. Έχει εφαρμοστεί σε έρευνες που εξετάζουν τις υποσυνείδητες στάσεις απέναντι στη φυλή, το φύλο, την ηλικία, το σωματικό βάρος, την αναπηρία, την ψυχική ασθένεια, τις πολιτικές προτιμήσεις, την καταναλωτική συμπεριφορά και τις συμπεριφορές υγείας.

Στο οργανωσιακό περιβάλλον, το IAT συμβάλλει στη μελέτη της διαφορετικότητας, της συμπερίληψης, της ηγεσίας, της επιλογής προσωπικού και των ασυνείδητων προκαταλήψεων. Στον χώρο της υγείας χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση των άρρητων προκαταλήψεων των επαγγελματιών υγείας που ενδέχεται να επηρεάζουν την κλινική λήψη αποφάσεων και την ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας. Επιπλέον, αξιοποιείται στην εκπαίδευση για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τις ασυνείδητες στάσεις και την αξιολόγηση παρεμβάσεων που στοχεύουν στη μείωση των προκαταλήψεων.

Βιβλιογραφία

Nosek, B. A., Greenwald, A. G., & Banaji, M. R. (2007). The Implicit Association Test at Age 7: A Methodological and Conceptual Review. Social Cognition, 25(2), 262–280.

Bar-Anan, Y., Nosek, B. A., & Vianello, M. (2009). The Relationship Between Implicit and Explicit Attitudes: A Meta-Analysis. Psychological Bulletin, 135(6), 829–865.

Blanton, H., & Jaccard, J. (2006). Distinguishing the Implicit Association Test from Explicit Measures of Attitude. Social Cognition, 24(4), 213–246.

Greenwald, A. G., McGhee, D. E., & Schwartz, J. L. K. (1998). Measuring Individual Differences in Implicit Cognition: The Implicit Association Test. Journal of Personality and Social Psychology, 74(6), 1464–1480.