Φυλετική-Εθνοτική Ταυτότητα και Σχήματα Φυλετικού-Εθνοτικού Εαυτού [REIRES-4]

Περιγραφή

Το Racial-Ethnic Identity and Racial-Ethnic Self-Schemas [REIRES-4] αφορά τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τη φυλετική και εθνοτική τους ταυτότητα και του τρόπου με τον οποίο οι σχετικές αντιλήψεις συνδέονται με την αυτοαντίληψη, την κοινωνική συμπεριφορά και την ψυχολογική λειτουργία.

Η φυλετική-εθνοτική ταυτότητα αποτελεί μια σύνθετη ψυχοκοινωνική έννοια. Δεν περιορίζεται στην απλή ένταξη ενός ατόμου σε μια συγκεκριμένη κοινωνική ή εθνοτική ομάδα, αλλά περιλαμβάνει τη σημασία που αποδίδει το ίδιο το άτομο σε αυτή την ταυτότητα, τον τρόπο με τον οποίο αξιολογεί την ομάδα του και τις αντιλήψεις που θεωρεί ότι επικρατούν για αυτή στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.

Παράλληλα, τα φυλετικά-εθνοτικά σχήματα εαυτού (racial-ethnic self-schemas) αναφέρονται στις γνωστικές δομές μέσω των οποίων οργανώνονται και ερμηνεύονται πληροφορίες που σχετίζονται με τη φυλετική και εθνοτική ταυτότητα.

Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει επομένως τη διερεύνηση τόσο της κοινωνικής διάστασης της ταυτότητας όσο και των γνωστικών και συναισθηματικών μηχανισμών μέσω των οποίων αυτή ενσωματώνεται στην αντίληψη του εαυτού.

Στόχος

Βασικός στόχος του REIRES-4 είναι η διερεύνηση των γνωστικών και συναισθηματικών πτυχών της φυλετικής-εθνοτικής ταυτότητας σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Η ανάλυση επιδιώκει να κατανοήσει πόσο σημαντική είναι η συγκεκριμένη ταυτότητα για το άτομο, πώς αισθάνεται για την ομάδα στην οποία ανήκει και πώς αντιλαμβάνεται την αξιολόγηση αυτής της ομάδας από την κοινωνία.

Παράλληλα, εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο τα σχήματα ταυτότητας μπορούν να επηρεάζουν την επεξεργασία κοινωνικών πληροφοριών και τη συμπεριφορά σε διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα.

Η διερεύνηση αυτών των χαρακτηριστικών μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση της σχέσης μεταξύ ταυτότητας, αυτοαντίληψης, κοινωνικών εμπειριών και ψυχολογικής ευημερίας.

Φυλετική-Εθνοτική Ταυτότητα

Η φυλετική-εθνοτική ταυτότητα (racial-ethnic identity) αφορά το μέρος της αυτοαντίληψης που συνδέεται με την αντιλαμβανόμενη συμμετοχή σε μια φυλετική ή εθνοτική ομάδα.

Η ταυτότητα αυτή μπορεί να διαμορφώνεται μέσα από την οικογένεια, την κοινωνικοποίηση, τις πολιτισμικές εμπειρίες και τις αλληλεπιδράσεις με το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.

Δεν αποτελεί απαραίτητα ένα σταθερό και αμετάβλητο χαρακτηριστικό. Η σημασία της μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με την ηλικία, τις εμπειρίες, το κοινωνικό πλαίσιο και τις συνθήκες μέσα στις οποίες βρίσκεται το άτομο.

Η πολυδιάστατη διερεύνησή της επιτρέπει επομένως περισσότερο ολοκληρωμένη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η κοινωνική ταυτότητα ενσωματώνεται στην αντίληψη του εαυτού.

Φυλετικά-Εθνοτικά Σχήματα Εαυτού

Τα Racial-Ethnic Self-Schemas μπορούν να γίνουν αντιληπτά ως γνωστικές δομές που οργανώνουν πληροφορίες σχετικές με τη φυλετική και εθνοτική ταυτότητα.

Μέσω αυτών των σχημάτων, το άτομο μπορεί να ερμηνεύει κοινωνικές εμπειρίες και πληροφορίες που σχετίζονται με την ομάδα του.

Τα σχήματα εαυτού μπορούν να επηρεάζουν το ποια κοινωνικά ερεθίσματα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία, πώς ερμηνεύονται συγκεκριμένες κοινωνικές καταστάσεις και πώς οι εμπειρίες αυτές ενσωματώνονται στην ευρύτερη εικόνα που έχει το άτομο για τον εαυτό του.

Η μελέτη τους προσφέρει επομένως μια γνωστική διάσταση στη διερεύνηση της φυλετικής-εθνοτικής ταυτότητας.

Κεντρικότητα – Centrality

Η Κεντρικότητα (Centrality) αφορά τον βαθμό στον οποίο η φυλετική ή εθνοτική ταυτότητα αποτελεί κεντρικό στοιχείο της συνολικής αυτοαντίληψης του ατόμου.

Για ορισμένα άτομα, η συγκεκριμένη ταυτότητα μπορεί να αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό μέρος του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους. Για άλλα, μπορεί να έχει μικρότερη σχετική σημασία σε σύγκριση με άλλες κοινωνικές ή προσωπικές ταυτότητες.

Η κεντρικότητα δεν αξιολογεί εάν το άτομο αισθάνεται θετικά ή αρνητικά για την ομάδα του. Εξετάζει κυρίως πόσο σημαντική είναι η συγκεκριμένη διάσταση για τον ορισμό του εαυτού.

Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης για την ορθή ερμηνεία της έννοιας.

Ιδιωτική Εκτίμηση – Private Regard

Η Ιδιωτική Εκτίμηση (Private Regard) αφορά τα προσωπικά συναισθήματα και τις αξιολογήσεις του ατόμου σχετικά με τη φυλετική ή εθνοτική ομάδα στην οποία θεωρεί ότι ανήκει.

Η διάσταση αυτή σχετίζεται με το κατά πόσο το άτομο διατηρεί θετική ή αρνητική προσωπική αξιολόγηση της ομάδας του.

Η ιδιωτική εκτίμηση αποτελεί επομένως περισσότερο αξιολογική και συναισθηματική διάσταση της ταυτότητας σε σύγκριση με την κεντρικότητα.

Η διάκρισή της από τις αντιλήψεις σχετικά με το πώς αξιολογείται η ομάδα από τους άλλους είναι επίσης σημαντική.

Δημόσια Εκτίμηση – Public Regard

Η Δημόσια Εκτίμηση (Public Regard) αφορά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο πιστεύει ότι η φυλετική ή εθνοτική ομάδα του αξιολογείται από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον.

Δεν αφορά επομένως άμεσα το πώς αισθάνεται το ίδιο για την ομάδα του, αλλά το πώς θεωρεί ότι την αντιλαμβάνονται οι άλλοι.

Ένα άτομο μπορεί, για παράδειγμα, να έχει θετική προσωπική αξιολόγηση της ομάδας του αλλά ταυτόχρονα να θεωρεί ότι η κοινωνία διατηρεί αρνητικότερες αντιλήψεις για αυτή.

Η διάκριση μεταξύ Private Regard και Public Regard επιτρέπει μια περισσότερο σύνθετη προσέγγιση της κοινωνικής ταυτότητας.

Δομή του REIRES-4

Η συγκεκριμένη καταχώριση αναφέρεται ως REIRES-4.

Το διαθέσιμο υλικό περιγράφει ως βασικές περιοχές ενδιαφέροντος την κεντρικότητα, την ιδιωτική εκτίμηση, τη δημόσια εκτίμηση και τα σχήματα ταυτότητας.

Ωστόσο, δεν παρέχει τις ακριβείς ερωτήσεις ούτε αναλυτικό κλειδί βαθμολόγησης που να επιβεβαιώνει ότι το «4» αντιστοιχεί σε τέσσερα συγκεκριμένα ερωτήματα.

Για τον λόγο αυτό, δεν είναι ασφαλές να θεωρηθεί αυτομάτως ότι πρόκειται για τυποποιημένη κλίμακα τεσσάρων στοιχείων χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση.

Η συγκεκριμένη διάκριση είναι σημαντική για την επιστημονικά ορθή παρουσίαση του εργαλείου.

Βαθμονόμηση

Στο διαθέσιμο υλικό, η βαθμονόμηση περιγράφεται κυρίως ως διαδικασία βελτιστοποίησης των μεθόδων μέτρησης και ψυχομετρικού ελέγχου.

Δεν παρέχεται συγκεκριμένη κλίμακα Likert, εύρος συνολικής βαθμολογίας, αντίστροφα βαθμολογούμενα στοιχεία ή συγκεκριμένα όρια ερμηνείας.

Συνεπώς, η βαθμολόγηση πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με την ακριβή έκδοση και τις οδηγίες του εργαλείου ή των επιμέρους κλιμάκων που χρησιμοποιούνται στο εκάστοτε ερευνητικό πρωτόκολλο.

Δεν είναι επιστημονικά ορθό να δημιουργηθούν αυθαίρετα cut-off scores για την ταξινόμηση των συμμετεχόντων.

Καθαρισμός Δεδομένων

Το πρώτο στάδιο της ανάλυσης αφορά τον έλεγχο και καθαρισμό των δεδομένων.

Πρέπει να εξετάζονται πιθανές ελλιπείς απαντήσεις, ασυνέπειες στην καταχώριση και προβλήματα κωδικοποίησης.

Ο τρόπος διαχείρισης των ελλιπών δεδομένων πρέπει να αποφασίζεται πριν από τις κύριες αναλύσεις και να αναφέρεται με σαφήνεια στη μεθοδολογία της έρευνας.

Ο κατάλληλος έλεγχος της ποιότητας των δεδομένων είναι ιδιαίτερα σημαντικός όταν πρόκειται να εφαρμοστούν περισσότερο σύνθετες ψυχομετρικές ή πολυμεταβλητές αναλύσεις.

Περιγραφική Στατιστική

Η Περιγραφική Στατιστική αποτελεί βασικό στάδιο στην ανάλυση του REIRES-4.

Μπορούν να υπολογιστούν μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, συχνότητες και άλλοι κατάλληλοι δείκτες για τις μεταβλητές που σχετίζονται με τη φυλετική-εθνοτική ταυτότητα.

Η περιγραφική ανάλυση επιτρέπει την αρχική κατανόηση της κατανομής των δεδομένων και την αναγνώριση πιθανών διαφορών μεταξύ των εξεταζόμενων διαστάσεων.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την περιγραφή των δημογραφικών και κοινωνικών χαρακτηριστικών του δείγματος.

Ανάλυση Αξιοπιστίας

Η αξιοπιστία αφορά τον βαθμό στον οποίο τα στοιχεία που χρησιμοποιούνται για τη μέτρηση μιας συγκεκριμένης διάστασης παρουσιάζουν επαρκή συνέπεια.

Το διαθέσιμο υλικό αναφέρει τον συντελεστή Cronbach’s α ως μέθοδο εκτίμησης της εσωτερικής συνέπειας.

Ο υπολογισμός του Cronbach’s α πρέπει να πραγματοποιείται για ομάδες ερωτημάτων που θεωρητικά αποτελούν κοινή κλίμακα και όχι μηχανιστικά για ετερογενείς διαστάσεις.

Η αξιοπιστία πρέπει επίσης να εξετάζεται εκ νέου όταν το εργαλείο εφαρμόζεται σε διαφορετικό πληθυσμό ή σε μεταφρασμένη και πολιτισμικά προσαρμοσμένη μορφή.

Παραγοντική Ανάλυση

Η Παραγοντική Ανάλυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση των υποκείμενων διαστάσεων της φυλετικής-εθνοτικής ταυτότητας και των σχημάτων ταυτότητας.

Η διερευνητική παραγοντική ανάλυση μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό του τρόπου με τον οποίο ομαδοποιούνται τα επιμέρους στοιχεία.

Όταν υπάρχει ήδη σαφώς προσδιορισμένο θεωρητικό μοντέλο, η επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο της προτεινόμενης δομής.

Η διαδικασία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε διαπολιτισμικές εφαρμογές, όπου πρέπει να εξετάζεται κατά πόσο η δομή του εργαλείου παραμένει συγκρίσιμη μεταξύ διαφορετικών ομάδων.

Θεωρία Ανταπόκρισης στο Ερώτημα – IRT

Το αρχικό υλικό αναφέρει τη Θεωρία Ανταπόκρισης στο Ερώτημα (Item Response Theory – IRT) ως μία από τις πιθανές μεθόδους βαθμονόμησης.

Η IRT επιτρέπει τη λεπτομερέστερη εξέταση της λειτουργίας των επιμέρους ερωτημάτων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο κάθε στοιχείο συνεισφέρει στη μέτρηση του υπό εξέταση κατασκευάσματος.

Η εφαρμογή της μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό στοιχείων που παρουσιάζουν περιορισμένη ψυχομετρική απόδοση.

Η χρήση μοντέλων IRT απαιτεί, ωστόσο, κατάλληλο δείγμα και έλεγχο των προϋποθέσεων του συγκεκριμένου μοντέλου.

Διασταυρωμένη Επικύρωση – Cross-Validation

Η διασταυρωμένη επικύρωση (Cross-validation) μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξέταση της σταθερότητας και της γενικευσιμότητας των αποτελεσμάτων.

Ένα ψυχομετρικό μοντέλο που παρουσιάζει καλή προσαρμογή σε ένα συγκεκριμένο δείγμα δεν είναι απαραίτητο ότι θα λειτουργήσει με τον ίδιο τρόπο σε διαφορετικό πληθυσμό.

Για τον λόγο αυτό, η επανάληψη της ανάλυσης σε ανεξάρτητα δείγματα ή διαφορετικές δημογραφικές ομάδες μπορεί να ενισχύσει την τεκμηρίωση των αποτελεσμάτων.

Βελτιστοποίηση Κλιμάκων

Το διαθέσιμο υλικό αναφέρεται επίσης στη δυνατότητα βελτιστοποίησης των κλιμάκων μέσω τροποποίησης, προσθήκης ή αφαίρεσης ερωτημάτων.

Μια τέτοια διαδικασία πρέπει να πραγματοποιείται με ιδιαίτερη προσοχή και να βασίζεται ταυτόχρονα σε ψυχομετρικά και θεωρητικά κριτήρια.

Η αφαίρεση ενός στοιχείου δεν πρέπει να αποφασίζεται αποκλειστικά επειδή βελτιώνει έναν αριθμητικό δείκτη αξιοπιστίας.

Πρέπει να εξετάζεται εάν η τροποποίηση επηρεάζει την εννοιολογική κάλυψη της διάστασης που επιδιώκεται να μετρηθεί.

Πολυμεταβλητή Ανάλυση

Η πολυμεταβλητή στατιστική ανάλυση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξέταση της σχέσης μεταξύ της φυλετικής-εθνοτικής ταυτότητας και άλλων ψυχολογικών ή συμπεριφορικών μεταβλητών.

Η ανάλυση παλινδρόμησης μπορεί, για παράδειγμα, να χρησιμοποιηθεί για να εξεταστεί κατά πόσο διαφορετικές διαστάσεις της ταυτότητας σχετίζονται με μια συγκεκριμένη έκβαση, ελέγχοντας παράλληλα άλλους παράγοντες.

Η επιλογή των ανεξάρτητων και εξαρτημένων μεταβλητών πρέπει να βασίζεται στο θεωρητικό μοντέλο και στα ερευνητικά ερωτήματα.

Διαρθρωτική Μοντελοποίηση Εξισώσεων – SEM

Το αρχικό υλικό προτείνει επίσης τη Διαρθρωτική Μοντελοποίηση Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM).

Η SEM επιτρέπει την ταυτόχρονη διερεύνηση περισσότερο σύνθετων σχέσεων μεταξύ λανθανουσών και παρατηρούμενων μεταβλητών.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την εξέταση θεωρητικών μοντέλων στα οποία διαφορετικές διαστάσεις της φυλετικής-εθνοτικής ταυτότητας συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με ψυχολογικές και συμπεριφορικές εκβάσεις.

Η χρήση της απαιτεί επαρκές μέγεθος δείγματος και σαφώς διατυπωμένο θεωρητικό μοντέλο.

Ταυτότητα και Ψυχολογική Ευημερία

Ένα σημαντικό ερευνητικό πεδίο αφορά τη σχέση της φυλετικής-εθνοτικής ταυτότητας με την ψυχολογική ευημερία.

Οι διαφορετικές διαστάσεις της ταυτότητας μπορούν να εξεταστούν παράλληλα με μεταβλητές που αφορούν την αυτοαντίληψη και την ψυχολογική προσαρμογή.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση μεταξύ της προσωπικής αξιολόγησης της ομάδας και της αντίληψης σχετικά με την κοινωνική αξιολόγησή της.

Οι δύο αυτές διαστάσεις μπορεί να σχετίζονται διαφορετικά με την ψυχολογική λειτουργία και συνεπώς δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ταυτόσημες.

Ταυτότητα και Συμπεριφορά

Η φυλετική-εθνοτική ταυτότητα και τα αντίστοιχα σχήματα εαυτού μπορούν επίσης να εξεταστούν σε σχέση με συμπεριφορικές μεταβλητές.

Τα γνωστικά σχήματα μπορεί να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το άτομο ερμηνεύει κοινωνικές καταστάσεις και ανταποκρίνεται σε αυτές.

Σε ερευνητικό επίπεδο μπορούν επομένως να εξεταστούν οι σχέσεις μεταξύ διαφορετικών διαστάσεων ταυτότητας και συγκεκριμένων συμπεριφορικών αποτελεσμάτων.

Οι σχέσεις αυτές πρέπει πάντοτε να ερμηνεύονται λαμβάνοντας υπόψη το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο.

Διαπολιτισμική Έρευνα

Το REIRES-4 παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη διαπολιτισμική και πολυπολιτισμική έρευνα.

Οι έννοιες της φυλετικής και εθνοτικής ταυτότητας μπορούν να έχουν διαφορετική σημασία ανάλογα με το κοινωνικό, ιστορικό και πολιτισμικό περιβάλλον.

Για τον λόγο αυτό, η απλή μετάφραση ενός εργαλείου δεν αρκεί για να εξασφαλίσει ότι μετρά την ίδια έννοια με τον ίδιο τρόπο σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Η πολιτισμική προσαρμογή και η ψυχομετρική επανεξέταση αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για αξιόπιστες συγκρίσεις.

Εφαρμογές

Το REIRES-4 μπορεί να αξιοποιηθεί στην Κοινωνική Ψυχολογία, την Ψυχολογία της Ταυτότητας, τη Συμβουλευτική Ψυχολογία και τη διαπολιτισμική έρευνα.

Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε έρευνες που εξετάζουν την ανάπτυξη της ταυτότητας, την αυτοαντίληψη, την κοινωνική προσαρμογή και τη σχέση μεταξύ κοινωνικών ταυτοτήτων και ψυχολογικών αποτελεσμάτων.

Παράλληλα, μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη περισσότερο σύνθετων μοντέλων για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνικές εμπειρίες και οι αντιλήψεις για την κοινωνική ομάδα συνδέονται με την ατομική λειτουργία.

Πλεονεκτήματα

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα της προσέγγισης είναι η πολυδιάστατη θεώρηση της φυλετικής-εθνοτικής ταυτότητας.

Η διάκριση μεταξύ κεντρικότητας, ιδιωτικής εκτίμησης και δημόσιας εκτίμησης επιτρέπει την αποφυγή μιας υπεραπλουστευμένης αντίληψης της ταυτότητας.

Παράλληλα, η ενσωμάτωση των σχημάτων εαυτού προσθέτει μια γνωστική διάσταση, επιτρέποντας τη διερεύνηση όχι μόνο του περιεχομένου της ταυτότητας αλλά και του τρόπου με τον οποίο σχετικές πληροφορίες οργανώνονται και αποκτούν σημασία για το άτομο.

Περιορισμοί

Η φυλετική-εθνοτική ταυτότητα αποτελεί σύνθετο και έντονα εξαρτώμενο από το κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο κατασκεύασμα.

Οι βαθμολογίες δεν πρέπει επομένως να ερμηνεύονται απομονωμένα από το περιβάλλον στο οποίο πραγματοποιείται η έρευνα.

Επιπλέον, το διαθέσιμο αρχείο δεν παρέχει το πλήρες ερωτηματολόγιο, συγκεκριμένη κλίμακα Likert, σύστημα υπολογισμού βαθμολογιών, cut-off scores ή αριθμητικές τιμές αξιοπιστίας.

Για τον λόγο αυτό, δεν είναι επιστημονικά ορθό να προστεθούν αυθαίρετα τέτοια χαρακτηριστικά στο REIRES-4.

Συμπεράσματα

Το Racial-Ethnic Identity and Racial-Ethnic Self-Schemas [REIRES-4] αποτελεί ένα πλαίσιο διερεύνησης της φυλετικής-εθνοτικής ταυτότητας και των γνωστικών σχημάτων μέσω των οποίων η ταυτότητα ενσωματώνεται στην αυτοαντίληψη.

Η προσέγγιση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην κεντρικότητα της ταυτότητας, στην ιδιωτική και δημόσια εκτίμηση και στα σχήματα εαυτού που σχετίζονται με τη φυλετική και εθνοτική ταυτότητα.

Η στατιστική διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει περιγραφική στατιστική, ανάλυση αξιοπιστίας, παραγοντική ανάλυση, IRT, cross-validation και πολυμεταβλητές τεχνικές όπως η παλινδρόμηση και η SEM.

Η χρήση του σε διαφορετικούς πληθυσμούς απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στην πολιτισμική προσαρμογή και στην ψυχομετρική τεκμηρίωση, ώστε τα αποτελέσματα να ερμηνεύονται με ακρίβεια και μέσα στο κατάλληλο κοινωνικό πλαίσιο.

Βιβλιογραφία

Helms, J. E. (1995). An update of Helms’s White and People of Color racial identity models.

Oyserman, D., & Markus, H. R. (1998). Racial-ethnic self-schemas: Implications for identity and well-being.

Phinney, J. S. (1992). The Multigroup Ethnic Identity Measure: A new scale for use with diverse groups. Journal of Adolescent Research.

Sellers, R. M., et al. (1998). Multidimensional Model of Racial Identity: A reconceptualization of African American racial identity. Personality and Social Psychology Review.

Schwartz, S. J., et al. (2011). Ethnic identity: Measurement and relationships with psychological adjustment. Journal of Counseling Psychology.