Ανάλυση κλίμακας

Η Κλίμακα Σχέσης Γονέα–Παιδιού (Child–Parent Relationship Scale – CPRS-30) αποτελεί ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο ψυχομετρικό εργαλείο για την αξιολόγηση της ποιότητας της σχέσης μεταξύ γονέα και παιδιού. Αναπτύχθηκε από τον Robert C. Pianta και βασίζεται στη θεωρία του δεσμού (Attachment Theory), σύμφωνα με την οποία η ποιότητα της πρώιμης σχέσης γονέα–παιδιού επηρεάζει σημαντικά τη συναισθηματική, κοινωνική και γνωστική ανάπτυξη του παιδιού.

Η κλίμακα χρησιμοποιείται στην αναπτυξιακή ψυχολογία, την οικογενειακή ψυχολογία, την ειδική αγωγή, τη σχολική ψυχολογία και την παιδιατρική έρευνα, επιτρέποντας την αξιολόγηση των θετικών και αρνητικών χαρακτηριστικών της σχέσης γονέα–παιδιού και τον εντοπισμό παραγόντων που επηρεάζουν τη συναισθηματική προσαρμογή και τη συμπεριφορά των παιδιών.

Στόχος της κλίμακας

Στόχος της CPRS-30 είναι η αξιολόγηση της αντίληψης του γονέα σχετικά με τη σχέση που έχει αναπτύξει με το παιδί του. Η κλίμακα διερευνά τον βαθμό εγγύτητας, σύγκρουσης και εξάρτησης που χαρακτηρίζει τη σχέση αυτή, παρέχοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της ποιότητας της αλληλεπίδρασης μεταξύ γονέα και παιδιού.

Οι πληροφορίες που προκύπτουν μπορούν να αξιοποιηθούν στην αξιολόγηση της οικογενειακής λειτουργικότητας, στην αναγνώριση δυσκολιών στις διαπροσωπικές σχέσεις και στον σχεδιασμό παρεμβάσεων που ενισχύουν τη θετική επικοινωνία και τη συναισθηματική σύνδεση μεταξύ γονέων και παιδιών.

Βαθμονόμηση των ερωτήσεων

Η CPRS-30 αποτελείται από 30 δηλώσεις, στις οποίες ο γονέας καλείται να αξιολογήσει κατά πόσο κάθε πρόταση περιγράφει τη σχέση του με το παιδί του. Οι δηλώσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορών και συναισθημάτων, όπως η στοργή, η εγγύτητα, οι συγκρούσεις, η συναισθηματική εξάρτηση, η επικοινωνία και η αποτελεσματικότητα του γονεϊκού ρόλου.

Οι απαντήσεις δίνονται σε πενταβάθμια κλίμακα Likert, με τις ακόλουθες επιλογές:

1 = Οπωσδήποτε δεν ισχύει
2 = Μάλλον δεν ισχύει
3 = Δεν είμαι σίγουρος/η
4 = Ισχύει κάπως
5 = Οπωσδήποτε ισχύει

Η κλίμακα οργανώνεται σε τρεις βασικές διαστάσεις:

• Εγγύτητα (Closeness), η οποία αξιολογεί τη θετική συναισθηματική σύνδεση, τη ζεστασιά και την ανοιχτή επικοινωνία.
• Σύγκρουση (Conflict), που αποτυπώνει τη συχνότητα και την ένταση των αρνητικών αλληλεπιδράσεων και των συγκρούσεων.
• Εξάρτηση (Dependency), η οποία εξετάζει τον βαθμό υπερβολικής εξάρτησης του παιδιού από τον γονέα.

Στατιστική ανάλυση

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται ξεχωριστά για κάθε υποκλίμακα και δεν προτείνεται η χρήση μίας ενιαίας συνολικής βαθμολογίας. Οι υψηλότερες βαθμολογίες στην υποκλίμακα Εγγύτητα αντανακλούν ισχυρότερη θετική σχέση μεταξύ γονέα και παιδιού, ενώ υψηλότερες βαθμολογίες στις υποκλίμακες Σύγκρουση και Εξάρτηση υποδηλώνουν αυξημένες δυσκολίες στη σχέση.

Στις ερευνητικές εφαρμογές χρησιμοποιούνται περιγραφικά στατιστικά μέτρα, έλεγχοι αξιοπιστίας με Cronbach’s α ή McDonald’s ω, διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (EFA/CFA), συγκρίσεις ομάδων με t-test, ANOVA και MANOVA, καθώς και αναλύσεις συσχέτισης, γραμμικής και λογιστικής παλινδρόμησης και μοντέλα δομικών εξισώσεων (SEM), για τη διερεύνηση της σχέσης της ποιότητας της σχέσης γονέα–παιδιού με την ψυχική υγεία, την κοινωνικοσυναισθηματική ανάπτυξη, τη σχολική προσαρμογή, τις συμπεριφορικές δυσκολίες και τη γονεϊκή επάρκεια.

Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Η CPRS-30 έχει μεταφραστεί και χρησιμοποιηθεί σε μεγάλο αριθμό χωρών και παρουσιάζει πολύ ικανοποιημένες ψυχομετρικές ιδιότητες. Η τριπαραγοντική δομή της κλίμακας έχει επιβεβαιωθεί σε διαφορετικούς πληθυσμούς, ενώ οι περισσότερες μελέτες αναφέρουν υψηλή εσωτερική συνέπεια, με τιμές Cronbach’s α που κυμαίνονται συνήθως από 0,70 έως 0,90 για τις επιμέρους υποκλίμακες.

Η ελληνική προσαρμογή της CPRS-30 έχει επίσης παρουσιάσει πολύ καλή αξιοπιστία, με τιμές Cronbach’s α περίπου 0,73 για την Εγγύτητα, 0,84 για τη Σύγκρουση και 0,72 για την Εξάρτηση, υποστηρίζοντας την καταλληλότητά της για χρήση σε ελληνικούς πληθυσμούς.

Εφαρμογές

Η CPRS-30 χρησιμοποιείται στην αναπτυξιακή και οικογενειακή ψυχολογία, στην ειδική αγωγή, στη σχολική συμβουλευτική και στην παιδοψυχιατρική για την αξιολόγηση της ποιότητας της σχέσης γονέα–παιδιού. Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για τη διερεύνηση της γονεϊκής λειτουργικότητας, της συναισθηματικής ανάπτυξης των παιδιών, των προβλημάτων συμπεριφοράς και της αποτελεσματικότητας παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση των οικογενειακών σχέσεων.

Για την ανάπτυξη ηλεκτρονικών ερωτηματολογίων, την αξιολόγηση των ψυχομετρικών ιδιοτήτων της κλίμακας, τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων και την ερμηνεία των αποτελεσμάτων της CPRS-30, η ομάδα της DatAnalysis παρέχει ολοκληρωμένες υπηρεσίες επιστημονικής υποστήριξης για ερευνητικά πρωτόκολλα, διπλωματικές εργασίες, μεταπτυχιακές μελέτες και διδακτορικές διατριβές.

Βιβλιογραφία

Driscoll, K., & Pianta, R. C. (2011). Mothers’ and fathers’ perceptions of conflict and closeness in parent–child relationships during early childhood. Journal of Early Childhood and Infant Psychology, 7, 1–24.

Pianta, R. C. (1992). Child–Parent Relationship Scale. University of Virginia.

Pianta, R. C. (1994). Patterns of relationships between children and kindergarten teachers. Journal of School Psychology, 32(1), 15–31.

Pianta, R. C. (1999). Enhancing Relationships Between Children and Teachers. American Psychological Association.