Κλίμακα Αντιλήψεων για τον Ρόλο του Πατέρα μετά το Διαζύγιο [SOBRFD-12]

Περιγραφή

Η Scale of Beliefs on the Role of the Father after a Divorce (SOBRFD-12) αποτελεί ψυχομετρικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση των αντιλήψεων και των πεποιθήσεων σχετικά με τον ρόλο και τη συμμετοχή του πατέρα στη ζωή του παιδιού μετά από ένα διαζύγιο. Η κλίμακα εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τη σημασία της πατρικής παρουσίας και εξετάζει διαφορετικές διαστάσεις της πατρικής εμπλοκής, όπως η οικονομική υποστήριξη, η συναισθηματική διαθεσιμότητα και η συμμετοχή στις δραστηριότητες και στην καθημερινότητα του παιδιού.

Το διαζύγιο μεταβάλλει τη δομή και την καθημερινή λειτουργία της οικογένειας, χωρίς όμως να συνεπάγεται την παύση του γονικού ρόλου. Η αντίληψη που διαμορφώνεται για τις ευθύνες και τη θέση του πατέρα μετά τη λύση της συζυγικής σχέσης μπορεί να επηρεάζει τη συχνότητα και την ποιότητα της επικοινωνίας με το παιδί, τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων και τη γενικότερη γονική εμπλοκή.

Η SOBRFD-12 επιτρέπει τη συστηματική και ποσοτική αποτύπωση αυτών των στάσεων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε έρευνες οικογενειακής ψυχολογίας, κοινωνιολογίας της οικογένειας και μελέτης των σχέσεων γονέα–παιδιού μετά το διαζύγιο.

Θεωρητικό υπόβαθρο

Το θεωρητικό πλαίσιο της SOBRFD-12 συνδέεται με τη σύγχρονη προσέγγιση της πατρικής εμπλοκής, σύμφωνα με την οποία ο ρόλος του πατέρα δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην οικονομική συνεισφορά προς την οικογένεια. Περιλαμβάνει την άμεση αλληλεπίδραση με το παιδί, τη συναισθηματική διαθεσιμότητα, την ανάληψη γονικών ευθυνών και τη συμμετοχή σε αποφάσεις που αφορούν την ανατροφή και την ανάπτυξή του.

Μετά το διαζύγιο, η άσκηση του πατρικού ρόλου μπορεί να επηρεάζεται από τη νέα οικογενειακή οργάνωση, τη γεωγραφική απόσταση, την ποιότητα της σχέσης μεταξύ των πρώην συζύγων και τις γενικότερες κοινωνικές αντιλήψεις σχετικά με την πατρότητα.

Η αξιολόγηση των σχετικών πεποιθήσεων είναι σημαντική, καθώς οι στάσεις για τον ρόλο του πατέρα μπορούν να σχετίζονται με το πόσο ενεργά θεωρείται ότι πρέπει να συμμετέχει στην καθημερινή ζωή, στην εκπαίδευση, στη συναισθηματική υποστήριξη και στη γενικότερη ανατροφή του παιδιού.

Δομή και χαρακτηριστικά

Η SOBRFD-12 περιλαμβάνει 12 στοιχεία που αποτυπώνουν διαφορετικές αντιλήψεις σχετικά με τον πατρικό ρόλο μετά το διαζύγιο. Οι δηλώσεις μπορούν να αφορούν τη συναισθηματική παρουσία, την οικονομική υποστήριξη, τη συμμετοχή στην καθημερινότητα και στις δραστηριότητες του παιδιού και τη γενικότερη σημασία της διατήρησης ενεργού σχέσης πατέρα–παιδιού.

Οι συμμετέχοντες καλούνται να εκφράσουν τον βαθμό συμφωνίας τους με τις αντίστοιχες δηλώσεις μέσω κλίμακας τύπου Likert. Στο διαθέσιμο υλικό οι επιλογές περιγράφονται ως ένα συνεχές από το «διαφωνώ απόλυτα» έως το «συμφωνώ απόλυτα».

Η συγκεκριμένη δομή επιτρέπει τη μετατροπή κοινωνικών και οικογενειακών πεποιθήσεων σε ποσοτικά δεδομένα, διευκολύνοντας τη διερεύνηση ατομικών διαφορών και ευρύτερων κοινωνικών τάσεων.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των δεδομένων της SOBRFD-12 επικεντρώνεται στις στάσεις και στις πεποιθήσεις που αφορούν τον ρόλο του πατέρα στη ζωή του παιδιού μετά το διαζύγιο. Οι απαντήσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αποτύπωση του βαθμού στον οποίο οι συμμετέχοντες υποστηρίζουν μια περισσότερο ενεργή ή περισσότερο περιορισμένη μορφή πατρικής εμπλοκής.

Τα αποτελέσματα μπορούν να εξεταστούν σε σχέση με κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά, όπως η ηλικία, το φύλο, η οικογενειακή κατάσταση, η ύπαρξη παιδιών ή προσωπικές εμπειρίες διαζυγίου. Μπορούν επίσης να διερευνηθούν οι σχέσεις των σχετικών αντιλήψεων με μεταβλητές όπως η ποιότητα της σχέσης γονέα–παιδιού και η γενικότερη στάση απέναντι στη συνεπιμέλεια και στη γονική συνεργασία.

Η χρήση της κλίμακας σε διαφορετικούς πληθυσμούς μπορεί να αναδείξει κοινωνικές ή πολιτισμικές διαφοροποιήσεις ως προς τις προσδοκίες που σχετίζονται με τον πατρικό ρόλο μετά το διαζύγιο.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η ψυχομετρική αξιολόγηση της SOBRFD-12 περιλαμβάνει τη διερεύνηση της αξιοπιστίας και της εγκυρότητας των βαθμολογιών της. Η εσωτερική συνέπεια μπορεί να εξεταστεί μέσω του συντελεστή Cronbach‘s α, ενώ συμπληρωματικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο δείκτης McDonald‘s ω.

Η δομική εγκυρότητα μπορεί να διερευνηθεί μέσω Διερευνητικής Παραγοντικής Ανάλυσης (Exploratory Factor Analysis – EFA), ώστε να εξεταστεί αν τα στοιχεία οργανώνονται σε μία γενική διάσταση ή σε περισσότερες επιμέρους διαστάσεις του πατρικού ρόλου. Η προτεινόμενη δομή μπορεί να ελεγχθεί περαιτέρω με Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (Confirmatory Factor Analysis – CFA).

Η συγκλίνουσα εγκυρότητα μπορεί να αξιολογηθεί μέσω συσχετίσεων με άλλες μετρήσεις γονικής εμπλοκής, αντιλήψεων για τη γονεϊκότητα ή ποιότητας σχέσης γονέα–παιδιού. Σε εφαρμογές σε διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα είναι σημαντικό να εξετάζεται η καταλληλότητα και η ισοδυναμία της κλίμακας.

Βαθμολόγηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμολόγηση της SOBRFD-12 βασίζεται στις απαντήσεις των συμμετεχόντων στα επιμέρους στοιχεία της κλίμακας. Οι τιμές των απαντήσεων συνδυάζονται σύμφωνα με τις οδηγίες της έκδοσης που χρησιμοποιείται ώστε να προκύψει συνολική ή, εφόσον προβλέπεται, επιμέρους βαθμολογία.

Σύμφωνα με το διαθέσιμο υλικό, οι συνολικές βαθμολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αποτύπωση περισσότερο θετικών, αρνητικών ή ουδέτερων αντιλήψεων σχετικά με τον πατρικό ρόλο μετά το διαζύγιο. Η ακριβής ερμηνεία, ωστόσο, πρέπει να βασίζεται στο επίσημο σύστημα βαθμολόγησης και όχι σε αυθαίρετα όρια.

Η στατιστική επεξεργασία μπορεί να περιλαμβάνει μέσο όρο, διάμεσο, τυπική απόκλιση και κατανομή των βαθμολογιών. Οι σχέσεις με άλλες συνεχείς μεταβλητές μπορούν να εξεταστούν μέσω συντελεστών συσχέτισης Pearson ή Spearman.

Οι διαφορές μεταξύ ανεξάρτητων ομάδων μπορούν να διερευνηθούν μέσω Student’s t-test, ANOVA ή αντίστοιχων μη παραμετρικών μεθόδων. Σε περισσότερο σύνθετες μελέτες μπορούν να εφαρμοστούν μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης ή Δομικών Εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM), ώστε να διερευνηθούν οι παράγοντες που σχετίζονται με περισσότερο θετικές ή περιοριστικές αντιλήψεις για τον πατρικό ρόλο.

Στόχος και εφαρμογές στην οικογενειακή έρευνα

Βασικός στόχος της SOBRFD-12 είναι η αξιολόγηση και κατηγοριοποίηση των αντιλήψεων σχετικά με τη σημασία και τον ρόλο του πατέρα μετά το διαζύγιο. Παράλληλα, το εργαλείο αποσκοπεί στην ανάδειξη της πιθανής συνεισφοράς της ενεργού πατρικής παρουσίας στην ευημερία του παιδιού.

Στην οικογενειακή έρευνα, η κλίμακα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση κοινωνικών στάσεων σχετικά με τη μετα-διαζυγική πατρότητα, τη γονική συνεργασία και την κατανομή των ευθυνών μετά τη λύση της συζυγικής σχέσης.

Μπορεί επίσης να αξιοποιηθεί σε μελέτες που εξετάζουν την προσαρμογή των παιδιών μετά το διαζύγιο και τη σχέση της με τον βαθμό και την ποιότητα της πατρικής εμπλοκής.

Σε επίπεδο κοινωνικής πολιτικής, τα αποτελέσματα μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση των αντιλήψεων που επικρατούν για τη διατήρηση ενός ενεργού πατρικού ρόλου μετά το διαζύγιο. Το διαθέσιμο υλικό συνδέει ρητά τον σκοπό της κλίμακας με την υποστήριξη πρακτικών και πολιτικών που ενισχύουν τη συνεχιζόμενη συμμετοχή του πατέρα στη ζωή του παιδιού.

Η SOBRFD-12 αποτυπώνει πεποιθήσεις και κοινωνικές στάσεις και δεν αποτελεί μέτρο της πραγματικής ποιότητας της πατρικής σχέσης ούτε διαγνωστικό εργαλείο. Η ερμηνεία των αποτελεσμάτων πρέπει να λαμβάνει υπόψη το οικογενειακό, κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο των συμμετεχόντων.

Βιβλιογραφία

Lamb, M. E. (Ed.). (2010). The Role of the Father in Child Development. John Wiley & Sons.

Amato, P. R. (2000). The consequences of divorce for adults and children. Journal of Marriage and Family, 62(4), 1269–1287.

Kelly, J. B., & Emery, R. E. (2003). Children’s adjustment following divorce: Risk and resilience perspectives. Family Relations, 52(4), 352–362.

Hetherington, E. M., & Stanley-Hagan, M. (1999). The adjustment of children with divorced parents: A risk and resiliency perspective. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 40(1), 129–140.