Κλίμακα θρησκευτικής αποκλειστικότητας [RES-18]

Περιγραφή

Η Κλίμακα Θρησκευτικής Αποκλειστικότητας (Religious Exclusivity Scale – RLES) αποτελεί ένα εργαλείο αυτοαναφοράς που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο τα άτομα θεωρούν ότι η δική τους θρησκευτική πίστη αποτελεί τη μοναδική αληθινή ή ορθή θρησκεία. Η κλίμακα εξετάζει στάσεις που σχετίζονται με τη θρησκευτική αποκλειστικότητα, δηλαδή την πεποίθηση ότι οι άλλες θρησκείες είναι λιγότερο έγκυρες ή ακόμη και λανθασμένες.

Η RLES χρησιμοποιείται κυρίως στην ψυχολογία της θρησκείας, την κοινωνική ψυχολογία και την κοινωνιολογία της θρησκείας, καθώς συμβάλλει στη μελέτη της σχέσης μεταξύ θρησκευτικών πεποιθήσεων, προκαταλήψεων, διαπολιτισμικής ανεκτικότητας και κοινωνικών στάσεων. Επιπλέον, αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για την κατανόηση φαινομένων όπως ο θρησκευτικός φανατισμός, η κοινωνική ταυτότητα και οι διαθρησκειακές σχέσεις.

Στόχος

Βασικός στόχος της Κλίμακας Θρησκευτικής Αποκλειστικότητας είναι η μέτρηση της τάσης των ατόμων να θεωρούν τη δική τους θρησκευτική παράδοση ως τη μοναδική αληθινή ή αποδεκτή.

Η κλίμακα επιτρέπει την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο ένα άτομο αποδέχεται ή απορρίπτει άλλες θρησκευτικές πεποιθήσεις και συμβάλλει στη διερεύνηση της σχέσης της θρησκευτικής αποκλειστικότητας με τον θρησκευτικό φανατισμό, την κοινωνική ανοχή, τη διαπολιτισμική ευαισθησία και άλλες ψυχοκοινωνικές μεταβλητές.

Δομή και χαρακτηριστικά του ερωτηματολογίου

Η RLES αποτελείται από δηλώσεις που αξιολογούν τις αντιλήψεις των συμμετεχόντων σχετικά με:

• τη μοναδικότητα της δικής τους θρησκείας,
• την ανωτερότητα της προσωπικής τους θρησκευτικής πίστης,
• την εγκυρότητα ή μη άλλων θρησκειών,
• τον βαθμό αποδοχής ή απόρριψης διαφορετικών θρησκευτικών πεποιθήσεων.

Οι συμμετέχοντες εκφράζουν τον βαθμό συμφωνίας ή διαφωνίας τους χρησιμοποιώντας κλίμακα Likert, γεγονός που επιτρέπει την ποσοτική αποτύπωση του επιπέδου θρησκευτικής αποκλειστικότητας.

Ανάλυση και χρήση των δεδομένων

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων της RLES βασίζεται στις απαντήσεις των συμμετεχόντων στις δηλώσεις του ερωτηματολογίου.

Οι συνολικές βαθμολογίες χρησιμοποιούνται για την εκτίμηση του βαθμού θρησκευτικής αποκλειστικότητας, ενώ μπορούν να πραγματοποιηθούν αναλύσεις συσχέτισης με άλλες ψυχολογικές και κοινωνικές μεταβλητές, όπως η διαπολιτισμική ανεκτικότητα, οι κοινωνικές στάσεις, οι προκαταλήψεις και η κοινωνική ταυτότητα.

Στην ερευνητική πρακτική εφαρμόζονται περιγραφικές στατιστικές, αναλύσεις συσχέτισης και συγκρίσεις μεταξύ διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων, προκειμένου να διερευνηθούν οι παράγοντες που επηρεάζουν τις στάσεις απέναντι στη θρησκευτική διαφορετικότητα.

Εγκυρότητα

Η εγκυρότητα της RLES βασίζεται στη θεωρητική της ικανότητα να αποτυπώνει τις αντιλήψεις περί μοναδικότητας και ανωτερότητας της θρησκευτικής πίστης και να διακρίνει διαφορετικά επίπεδα θρησκευτικής αποκλειστικότητας.

Ωστόσο, στο διαθέσιμο αρχείο δεν παρατίθενται συγκεκριμένοι ψυχομετρικοί δείκτες εγκυρότητας, όπως αποτελέσματα παραγοντικής ανάλυσης, δείκτες προσαρμογής μοντέλου ή στοιχεία συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας.

Αξιοπιστία

Η κλίμακα βαθμολογείται με τυποποιημένο τρόπο μέσω απαντήσεων σε κλίμακα Likert και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ερευνητικούς σκοπούς σε διαφορετικούς πληθυσμούς.

Ωστόσο, στο διαθέσιμο υλικό δεν αναφέρονται συγκεκριμένες τιμές αξιοπιστίας, όπως ο συντελεστής Cronbach’s α, η αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability) ή άλλοι δείκτες εσωτερικής συνέπειας. Συνεπώς, δεν μπορούν να παρουσιαστούν συγκεκριμένες αριθμητικές τιμές αξιοπιστίας αποκλειστικά βάσει του παρόντος αρχείου.

Βαθμονόμηση και στατιστική αξιολόγηση

Η βαθμονόμηση της RLES πραγματοποιείται με τη χρήση κλίμακας Likert, στην οποία οι συμμετέχοντες επιλέγουν τον βαθμό συμφωνίας τους με δηλώσεις που αφορούν τη θρησκευτική αποκλειστικότητα, από «Καθόλου σύμφωνος» έως «Απόλυτα σύμφωνος».

Οι αριθμητικές τιμές των απαντήσεων αθροίζονται για τον υπολογισμό ενός συνολικού δείκτη θρησκευτικής αποκλειστικότητας.

Υψηλότερες συνολικές βαθμολογίες υποδηλώνουν υψηλότερο επίπεδο θρησκευτικής αποκλειστικότητας, δηλαδή ισχυρότερη πεποίθηση ότι η δική τους θρησκεία αποτελεί τη μοναδική αληθινή ή ορθή πίστη, ενώ χαμηλότερες βαθμολογίες αντανακλούν μεγαλύτερη αποδοχή της θρησκευτικής πολυφωνίας και υψηλότερη διαθρησκειακή ανεκτικότητα.

Βιβλιογραφία

Altemeyer, B. (2003). Why Do Religious People Tend to Be More Racist? A Critical Examination of the Religious Orientation–Racism Connection. International Journal for the Psychology of Religion.

Hunsberger, B., & Jackson, L. M. (2005). Religion, Meaning, and Prejudice. Journal of Social Issues.

Ysseldyk, R., Matheson, K., & Anisman, H. (2010). Religiosity as Identity: Toward an Understanding of Religion from a Social Identity Perspective. Personality and Social Psychology Review.