Περιγραφή

Η Compulsive Eating Scale (CES-8) αποτελεί ένα σύντομο ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση της καταναγκαστικής κατανάλωσης τροφής (compulsive eating) και των ψυχολογικών χαρακτηριστικών που τη συνοδεύουν. Χρησιμοποιείται για την αναγνώριση συμπεριφορών που σχετίζονται με την απώλεια ελέγχου κατά την κατανάλωση τροφής, τα επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας και τη συναισθηματική δυσφορία που συχνά συνοδεύει αυτές τις συμπεριφορές.

Η κλίμακα εφαρμόζεται σε κλινικά και ερευνητικά περιβάλλοντα για τη μελέτη των διαταραχών πρόσληψης τροφής, της παχυσαρκίας και της συναισθηματικής υπερφαγίας. Παράλληλα, συμβάλλει στην έγκαιρη αναγνώριση ατόμων που ενδέχεται να εμφανίζουν αυξημένο κίνδυνο για Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας (Binge Eating Disorder – BED) ή άλλες διαταραχές της διατροφικής συμπεριφοράς.

Σκοπός της κλίμακας

Βασικός σκοπός της CES-8 είναι η αξιολόγηση της έντασης των καταναγκαστικών διατροφικών συμπεριφορών και η κατανόηση των ψυχολογικών μηχανισμών που οδηγούν στην υπερκατανάλωση τροφής.

Η κλίμακα εξετάζει κατά πόσο το άτομο βιώνει απώλεια ελέγχου κατά τη διάρκεια της κατανάλωσης, καθώς και τον ρόλο που διαδραματίζουν συναισθήματα όπως το άγχος, η θλίψη, η μοναξιά ή η πλήξη στην εμφάνιση επεισοδίων υπερφαγίας. Επιπλέον, υποστηρίζει την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας θεραπευτικών παρεμβάσεων και την παρακολούθηση της πορείας των ατόμων που λαμβάνουν θεραπεία για διατροφικές διαταραχές.

Τι αξιολογεί η CES-8

Η CES-8 αξιολογεί τις σημαντικότερες διαστάσεις της καταναγκαστικής διατροφικής συμπεριφοράς.

Ειδικότερα, διερευνά την απώλεια ελέγχου κατά την κατανάλωση τροφής, τη συχνότητα επεισοδίων υπερφαγίας, τη δυσκολία διακοπής της κατανάλωσης, τη χρήση του φαγητού ως μηχανισμού διαχείρισης αρνητικών συναισθημάτων, καθώς και τα αισθήματα ενοχής, ντροπής ή απογοήτευσης που ακολουθούν τα επεισόδια υπερφαγίας.

Η αξιολόγηση αυτών των παραμέτρων επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση της σχέσης μεταξύ συναισθηματικής κατάστασης και διατροφικής συμπεριφοράς και συμβάλλει στον σχεδιασμό εξατομικευμένων θεραπευτικών παρεμβάσεων.

Δομή και βαθμολόγηση

Η CES-8 αποτελείται από 8 δηλώσεις, στις οποίες οι συμμετέχοντες απαντούν χρησιμοποιώντας κλίμακα Likert, εκφράζοντας τη συχνότητα ή τον βαθμό συμφωνίας τους με κάθε δήλωση.

Οι επιμέρους απαντήσεις αθροίζονται ώστε να προκύψει μια συνολική βαθμολογία. Υψηλότερες βαθμολογίες υποδηλώνουν μεγαλύτερη ένταση καταναγκαστικής κατανάλωσης τροφής, συχνότερη απώλεια ελέγχου και αυξημένη πιθανότητα παρουσίας δυσλειτουργικών διατροφικών συμπεριφορών. Τα αποτελέσματα αξιολογούνται πάντοτε σε συνδυασμό με την κλινική συνέντευξη και άλλα εξειδικευμένα εργαλεία αξιολόγησης των διατροφικών διαταραχών.

Ανάλυση δεδομένων

Τα δεδομένα της CES-8 μπορούν να αναλυθούν με ένα ευρύ φάσμα σύγχρονων στατιστικών τεχνικών που χρησιμοποιούνται στην ψυχομετρία και στην έρευνα διατροφικών διαταραχών.

Σε περιγραφικό επίπεδο υπολογίζονται μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, διάμεσοι και κατανομές συχνοτήτων. Η αξιοπιστία του εργαλείου εξετάζεται μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ενώ η δομική εγκυρότητα αξιολογείται με διερευνητική και επιβεβαιωτική παραγοντική ανάλυση (Exploratory και Confirmatory Factor Analysis).

Για τη διερεύνηση διαφορών μεταξύ ομάδων χρησιμοποιούνται παραμετρικοί και μη παραμετρικοί στατιστικοί έλεγχοι, όπως t-test, ANOVA, Mann–Whitney U και Kruskal–Wallis. Παράλληλα, εφαρμόζονται αναλύσεις συσχέτισης, γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση, καθώς και μοντέλα δομικών εξισώσεων (Structural Equation Modeling – SEM) για τη μελέτη της σχέσης της καταναγκαστικής κατανάλωσης τροφής με την παχυσαρκία, τον Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI), την κατάθλιψη, το άγχος, τη συναισθηματική ρύθμιση, την αυτοεκτίμηση και την ποιότητα ζωής.

Η CES-8 χρησιμοποιείται επίσης για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοθεραπευτικών, διατροφικών και φαρμακευτικών παρεμβάσεων σε άτομα με διαταραχές πρόσληψης τροφής.

Ψυχομετρικές ιδιότητες

Η CES-8 έχει σχεδιαστεί ώστε να παρέχει αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση της καταναγκαστικής κατανάλωσης τροφής. Οι ψυχομετρικές μελέτες εξετάζουν την εσωτερική συνέπεια, την αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (test–retest reliability), καθώς και τη συγκλίνουσα εγκυρότητα με άλλα διεθνώς αναγνωρισμένα εργαλεία αξιολόγησης της επεισοδιακής υπερφαγίας, της συναισθηματικής υπερφαγίας και των διατροφικών διαταραχών.

Οι βαθμολογίες της κλίμακας παρουσιάζουν σημαντικές συσχετίσεις με δείκτες ψυχολογικής δυσφορίας, συναισθηματικής ρύθμισης και συμπτωματολογίας διατροφικών διαταραχών, γεγονός που υποστηρίζει τη χρησιμότητά της τόσο στην κλινική πράξη όσο και στην επιστημονική έρευνα.

Εφαρμογές στην έρευνα και στην κλινική πράξη

Η CES-8 χρησιμοποιείται σε ψυχιατρικές και ψυχολογικές υπηρεσίες, κέντρα αντιμετώπισης διατροφικών διαταραχών, νοσοκομεία, ερευνητικά ιδρύματα και πανεπιστήμια.

Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για την έγκαιρη ανίχνευση καταναγκαστικών διατροφικών συμπεριφορών, τη μελέτη των ψυχολογικών παραγόντων που σχετίζονται με την υπερφαγία, την αξιολόγηση θεραπευτικών προγραμμάτων γνωσιακής-συμπεριφορικής θεραπείας και τη διερεύνηση της σχέσης μεταξύ διατροφικής συμπεριφοράς, παχυσαρκίας και ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Allison, D. B., & Engel, S. G. (2005). The role of binge eating and dieting in obesity and eating disorders. International Journal of Eating Disorders, 37(2), 129–133.

Fairburn, C. G. (2008). Cognitive Behavior Therapy and Eating Disorders. Guilford Press.

Marcus, M. D., & Wing, R. R. (1985). The relationship between binge eating and dietary restraint among obese individuals. Addictive Behaviors, 10(2), 163–168.

Mitchell, J. E., & de Zwaan, M. (2005). Binge Eating Disorder: Clinical Foundations and Treatment. Guilford Press.

White, M. A., & Grilo, C. M. (2011). Diagnostic efficiency of DSM-IV indicators for binge eating disorder: Evaluation in a clinical sample. Behaviour Research and Therapy, 49(12), 750–755.