Περιγραφή

Το Ερωτηματολόγιο Αντιμετώπισης Στρεσογόνων Καταστάσεων (Coping Inventory for Stressful Situations – CISS-21) αποτελεί μια σύντομη και ψυχομετρικά τεκμηριωμένη έκδοση του αρχικού CISS, σχεδιασμένη για την αξιολόγηση των στρατηγικών που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι όταν έρχονται αντιμέτωποι με στρεσογόνες ή απαιτητικές καταστάσεις. Το εργαλείο βασίζεται στο θεωρητικό μοντέλο των Endler και Parker, σύμφωνα με το οποίο οι στρατηγικές αντιμετώπισης του στρες αποτελούν σχετικά σταθερά χαρακτηριστικά του ατόμου και επηρεάζουν σημαντικά την ψυχική προσαρμογή και τη συνολική ευημερία.

Η έκδοση CISS-21 περιλαμβάνει 21 ερωτήματα, τα οποία οργανώνονται σε τρεις βασικές διαστάσεις αντιμετώπισης του στρες. Η πρώτη αφορά την αντιμετώπιση με προσανατολισμό στο έργο (Task-Oriented Coping), δηλαδή την ενεργητική επίλυση προβλημάτων και τον σχεδιασμό ενεργειών για την αντιμετώπιση της πηγής του στρες. Η δεύτερη αφορά την αντιμετώπιση με συναισθηματικό προσανατολισμό (Emotion-Oriented Coping), η οποία εστιάζει στις συναισθηματικές αντιδράσεις, στην ανησυχία, στην αυτοκριτική και στη συναισθηματική δυσφορία. Η τρίτη διάσταση είναι η αποφευκτική αντιμετώπιση (Avoidance-Oriented Coping), η οποία περιλαμβάνει στρατηγικές αποφυγής του προβλήματος, απόσπασης της προσοχής ή αναζήτησης κοινωνικής διεξόδου.

Το CISS-21 χρησιμοποιείται ευρέως στην ψυχολογία, την ψυχιατρική, την εκπαίδευση, την οργανωσιακή ψυχολογία και τις επιστήμες υγείας, καθώς επιτρέπει τη γρήγορη και αξιόπιστη αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο τα άτομα ανταποκρίνονται σε στρεσογόνες εμπειρίες.

Ανάλυση και Χρήση

Η ανάλυση των δεδομένων του CISS-21 βασίζεται τόσο στις επιμέρους υποκλίμακες όσο και στη συνολική εικόνα του προφίλ αντιμετώπισης κάθε συμμετέχοντα. Υπολογίζονται οι μέσοι όροι, οι τυπικές αποκλίσεις και τα εύρη τιμών για καθεμία από τις τρεις στρατηγικές, προσφέροντας μια σαφή εικόνα των κυρίαρχων μηχανισμών αντιμετώπισης.

Στην ερευνητική πρακτική, η κλίμακα χρησιμοποιείται για τη διερεύνηση της σχέσης των στρατηγικών αντιμετώπισης με μεταβλητές όπως το άγχος, η κατάθλιψη, η ψυχική ανθεκτικότητα, η συναισθηματική νοημοσύνη, η επαγγελματική εξουθένωση (burnout), η ποιότητα ζωής, η εργασιακή ικανοποίηση, η ακαδημαϊκή επίδοση και η ψυχολογική ευημερία.

Η CISS-21 εφαρμόζεται επίσης για τη σύγκριση διαφορετικών πληθυσμών, όπως επαγγελματίες υγείας, εκπαιδευτικοί, φοιτητές, αθλητές, εργαζόμενοι και άτομα με χρόνιες ή ψυχικές παθήσεις, ενώ αξιοποιείται συχνά για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχολογικών και εκπαιδευτικών παρεμβάσεων που στοχεύουν στη βελτίωση των δεξιοτήτων διαχείρισης του στρες.

Ψυχομετρικά Χαρακτηριστικά

Η CISS-21 παρουσιάζει υψηλή αξιοπιστία και εγκυρότητα σε διαφορετικούς πληθυσμούς και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Η εσωτερική συνοχή των τριών υποκλιμάκων αξιολογείται συνήθως μέσω του δείκτη Cronbach’s α, ο οποίος εμφανίζει ιδιαίτερα ικανοποιητικές τιμές για όλες τις διαστάσεις του εργαλείου.

Η διερεύνηση της παραγοντικής δομής πραγματοποιείται μέσω Διερευνητικής Ανάλυσης Παραγόντων (Exploratory Factor Analysis – EFA) και Επιβεβαιωτικής Ανάλυσης Παραγόντων (Confirmatory Factor Analysis – CFA), επιβεβαιώνοντας τη θεωρητική τριπαραγοντική δομή του ερωτηματολογίου.

Παράλληλα, εξετάζεται η συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα μέσω συσχετίσεων με εργαλεία αξιολόγησης του άγχους, της κατάθλιψης, της ψυχικής ανθεκτικότητας, της προσωπικότητας, της ποιότητας ζωής και της ψυχικής ευεξίας. Σε πολλές μελέτες εφαρμόζονται επίσης αναλύσεις ισοδυναμίας μέτρησης (measurement invariance), ώστε να διαπιστωθεί ότι η κλίμακα λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο μεταξύ διαφορετικών φύλων, ηλικιακών ομάδων και πολιτισμικών πληθυσμών.

Βαθμολόγηση

Οι απαντήσεις καταγράφονται σε κλίμακα Likert πέντε βαθμίδων, όπου οι συμμετέχοντες δηλώνουν τη συχνότητα με την οποία χρησιμοποιούν κάθε στρατηγική αντιμετώπισης σε στρεσογόνες καταστάσεις.

Η βαθμολογία κάθε υποκλίμακας προκύπτει από το άθροισμα των αντίστοιχων ερωτήσεων. Δεν υπολογίζεται μία συνολική βαθμολογία για όλες τις διαστάσεις, καθώς κάθε στρατηγική αντιμετώπισης αξιολογείται ανεξάρτητα. Υψηλότερες βαθμολογίες στην υποκλίμακα της αντιμετώπισης με προσανατολισμό στο έργο υποδηλώνουν μεγαλύτερη χρήση ενεργητικών και προσαρμοστικών στρατηγικών, ενώ υψηλές βαθμολογίες στις υποκλίμακες της συναισθηματικής ή της αποφευκτικής αντιμετώπισης αντανακλούν αυξημένη χρήση των αντίστοιχων μηχανισμών διαχείρισης του στρες.

Κατά την ερευνητική αξιοποίηση του εργαλείου συνιστάται ο έλεγχος της αξιοπιστίας του δείγματος, καθώς και η επιβεβαίωση της παραγοντικής δομής πριν από την εφαρμογή συγκριτικών ή πολυμεταβλητών στατιστικών αναλύσεων.

Εφαρμογές

Η CISS-21 χρησιμοποιείται σε μεγάλο εύρος εφαρμογών της κλινικής ψυχολογίας, της συμβουλευτικής, της ψυχιατρικής, της εκπαιδευτικής ψυχολογίας, της οργανωσιακής ψυχολογίας και των επιστημών υγείας. Αποτελεί πολύτιμο εργαλείο για την αξιολόγηση της διαχείρισης του στρες σε άτομα με χρόνιες ασθένειες, σε επαγγελματίες υψηλής επιβάρυνσης, σε φοιτητές, σε αθλητές και σε γενικούς πληθυσμούς.

Η δυνατότητα σύντομης αλλά αξιόπιστης αξιολόγησης των στρατηγικών αντιμετώπισης καθιστά την κλίμακα ιδιαίτερα χρήσιμη τόσο σε ερευνητικά πρωτόκολλα όσο και στην καθημερινή κλινική πρακτική, συμβάλλοντας στον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων για τη βελτίωση της ψυχικής ανθεκτικότητας και της αποτελεσματικής διαχείρισης του άγχους.

Βιβλιογραφία

Endler, N. S., & Parker, J. D. A. (1990). Coping Inventory for Stressful Situations (CISS): Manual. Toronto, Canada: Multi-Health Systems.

Endler, N. S., & Parker, J. D. A. (1994). Assessment of multidimensional coping: Task, emotion, and avoidance strategies. Psychological Assessment, 6(1), 50–60.

Parker, J. D. A., & Endler, N. S. (1992). Coping with coping assessment: A critical review. European Journal of Personality, 6(5), 321–344.

Siefen, R. G., & Glaser, J. (2006). Development and validation of the 21-item short form of the Coping Inventory for Stressful Situations. Journal of Clinical Psychology, 62(6), 815–822.

Cosway, R., Endler, N. S., Sadler, A. J., & Deary, I. J. (2000). The Coping Inventory for Stressful Situations: Factorial structure and associations with personality traits and psychological health. Journal of Applied Biobehavioral Research, 5(2), 121–143.

Carver, C. S., & Connor-Smith, J. (2010). Personality and coping. Annual Review of Psychology, 61, 679–704.