Κλίμακα Πολυδιάστατης Αυτοκτονικής Τάσης (MAST)

Περιγραφή

Η Κλίμακα Πολυδιάστατης Αυτοκτονικής Τάσης (Multi-Attitude Suicide Tendency Scale – MAST) αποτελεί ένα εξειδικευμένο ψυχομετρικό εργαλείο που έχει σχεδιαστεί για την αξιολόγηση των στάσεων, των γνωστικών διεργασιών και των ψυχολογικών τάσεων που σχετίζονται με την αυτοκτονική συμπεριφορά. Σε αντίθεση με εργαλεία που επικεντρώνονται αποκλειστικά στον άμεσο κίνδυνο αυτοκτονίας ή στον αυτοκτονικό ιδεασμό, η MAST εξετάζει πολλαπλές διαστάσεις της ψυχολογικής λειτουργίας, αξιολογώντας τόσο τους παράγοντες κινδύνου όσο και τους προστατευτικούς παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξη αυτοκτονικών τάσεων. Η κλίμακα χρησιμοποιείται ευρέως στην κλινική ψυχολογία, την ψυχιατρική, τη συμβουλευτική, την ψυχολογία της υγείας, την εκπαιδευτική ψυχολογία και την έρευνα για την πρόληψη της αυτοκτονίας.

Η MAST βασίζεται στην παραδοχή ότι η αυτοκτονική συμπεριφορά αποτελεί ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, το οποίο διαμορφώνεται από τη δυναμική αλληλεπίδραση γνωστικών, συναισθηματικών, διαπροσωπικών και κοινωνικών παραγόντων. Για τον λόγο αυτό, η κλίμακα δεν αξιολογεί μόνο τις αρνητικές στάσεις απέναντι στη ζωή αλλά και τις θετικές στάσεις που λειτουργούν προστατευτικά απέναντι στην αυτοκτονική συμπεριφορά.

Το ερωτηματολόγιο αξιολογεί βασικές διαστάσεις της αυτοκτονικής τάσης, όπως:

• Αυτοκτονικός ιδεασμός, δηλαδή η παρουσία και η ένταση σκέψεων που σχετίζονται με τον θάνατο ή την αυτοκτονία.
• Έλξη προς τη ζωή (Attraction to Life), η οποία αποτυπώνει θετικές στάσεις απέναντι στη ζωή, το νόημα της ύπαρξης και τις μελλοντικές προοπτικές, αποτελώντας σημαντικό προστατευτικό παράγοντα.
• Έλξη προς τον θάνατο (Attraction to Death), που αξιολογεί γνωστικές και συναισθηματικές στάσεις που ευνοούν την επιθυμία για θάνατο.
• Απώθηση από τη ζωή (Repulsion by Life), η οποία αντανακλά αισθήματα απογοήτευσης, απελπισίας, ψυχικού πόνου και έντονης δυσαρέσκειας από τη ζωή.
• Συναισθηματική και γνωστική ευαλωτότητα, που περιλαμβάνει χαρακτηριστικά όπως η απαισιοδοξία, η αίσθηση αβοηθησίας, η απελπισία και οι δυσλειτουργικές γνωστικές διεργασίες.

Η θεωρητική βάση της MAST συνδυάζει τις γνωστικές θεωρίες της αυτοκτονίας, τις διαπροσωπικές θεωρίες της αυτοκτονικής συμπεριφοράς και τα σύγχρονα πολυπαραγοντικά μοντέλα ψυχοπαθολογίας, σύμφωνα με τα οποία η αυτοκτονική συμπεριφορά αποτελεί αποτέλεσμα σύνθετων αλληλεπιδράσεων μεταξύ ατομικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων.

Ανάλυση και Χρήση των Δεδομένων

Η MAST επιτρέπει την ποσοτική αξιολόγηση των στάσεων απέναντι στη ζωή και τον θάνατο, καθώς και τη διερεύνηση της σχέσης τους με την ψυχική υγεία, την ψυχολογική προσαρμογή και άλλους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες. Αποτελεί ιδιαίτερα χρήσιμο εργαλείο τόσο στην κλινική αξιολόγηση όσο και στην επιστημονική έρευνα για την πρόληψη της αυτοκτονίας.

Η στατιστική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει:

• Περιγραφική στατιστική (μέσοι όροι, τυπικές αποκλίσεις, διάμεσοι, ποσοστιαίες κατανομές και εκατοστημόρια).
• Έλεγχο της αξιοπιστίας μέσω των δεικτών Cronbach’s α και McDonald’s Omega.
• Διερεύνηση της παραγοντικής δομής με Εξερευνητική Παραγοντική Ανάλυση (EFA) και Επιβεβαιωτική Παραγοντική Ανάλυση (CFA).
• Έλεγχο συγκλίνουσας και διακριτής εγκυρότητας με εργαλεία που αξιολογούν τον αυτοκτονικό ιδεασμό, την κατάθλιψη, την απελπισία, το άγχος, την ψυχολογική δυσφορία, την ανθεκτικότητα, την ποιότητα ζωής και την ψυχική ευημερία.
• Συσχετίσεις μέσω συντελεστών Pearson ή Spearman.
• Συγκρίσεις μεταξύ ομάδων με t-test, ANOVA, MANOVA ή μη παραμετρικές δοκιμασίες.
• Πολλαπλή γραμμική και λογιστική παλινδρόμηση για τον εντοπισμό παραγόντων που σχετίζονται με την αυτοκτονική τάση.
• Αναλύσεις διαμεσολάβησης (Mediation), τροποποίησης (Moderation) και Μοντέλα Δομικών Εξισώσεων (SEM).
• Διαχρονικές αναλύσεις για την αξιολόγηση μεταβολών στις αυτοκτονικές στάσεις μετά από ψυχολογικές ή ψυχιατρικές παρεμβάσεις.

Η MAST χρησιμοποιείται ευρέως σε:

• κλινική ψυχολογία,
• ψυχιατρική,
• ψυχολογία της υγείας,
• συμβουλευτική ψυχολογία,
• σχολική και εκπαιδευτική ψυχολογία,
• υπηρεσίες ψυχικής υγείας,
• επιδημιολογικές μελέτες,
• προγράμματα πρόληψης της αυτοκτονίας.

Στόχος

Ο βασικός στόχος της Κλίμακας Πολυδιάστατης Αυτοκτονικής Τάσης (MAST) είναι η αξιόπιστη και έγκυρη αξιολόγηση των πολλαπλών ψυχολογικών διαστάσεων που σχετίζονται με την αυτοκτονική συμπεριφορά, επιτρέποντας τον εντοπισμό τόσο των παραγόντων κινδύνου όσο και των προστατευτικών παραγόντων που επηρεάζουν την ψυχική ανθεκτικότητα του ατόμου.

Ειδικότερα, αποσκοπεί:

• στην αξιολόγηση των στάσεων απέναντι στην αυτοκτονία,
• στη μέτρηση του αυτοκτονικού ιδεασμού και της γνωστικής ευαλωτότητας,
• στην αξιολόγηση τόσο των παραγόντων κινδύνου όσο και των προστατευτικών παραγόντων,
• στον εντοπισμό ατόμων που χρειάζονται περαιτέρω ψυχολογική ή ψυχιατρική αξιολόγηση,
• στην υποστήριξη προγραμμάτων πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης,
• στην αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας ψυχοθεραπευτικών και ψυχιατρικών παρεμβάσεων,
• στην ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας σχετικά με την αυτοκτονική συμπεριφορά και την ψυχική υγεία.

Βαθμολόγηση

Η Multi-Attitude Suicide Tendency Scale (MAST) αποτελείται από σειρά δηλώσεων αυτοαναφοράς, οι οποίες αξιολογούνται με κλίμακα τύπου Likert, όπου οι συμμετέχοντες δηλώνουν τον βαθμό συμφωνίας τους με κάθε δήλωση. Ανάλογα με την έκδοση του εργαλείου, χρησιμοποιείται συνήθως πενταβάθμια κλίμακα Likert, από «Διαφωνώ απόλυτα» έως «Συμφωνώ απόλυτα».

Οι ερωτήσεις οργανώνονται σε επιμέρους υποκλίμακες που αντιστοιχούν στις διαφορετικές διαστάσεις της αυτοκτονικής τάσης. Οι βαθμολογίες υπολογίζονται είτε ως άθροισμα είτε ως μέσος όρος των απαντήσεων κάθε υποκλίμακας και της συνολικής κλίμακας.

Υψηλότερες βαθμολογίες στις υποκλίμακες που αξιολογούν τον αυτοκτονικό κίνδυνο υποδηλώνουν αυξημένη γνωστική και συναισθηματική ευαλωτότητα και υψηλότερη πιθανότητα εμφάνισης αυτοκτονικών τάσεων. Αντίθετα, υψηλότερες βαθμολογίες στην υποκλίμακα Έλξη προς τη Ζωή (Attraction to Life) αντανακλούν ισχυρότερους προστατευτικούς παράγοντες, μεγαλύτερη ψυχική ανθεκτικότητα και χαμηλότερο επίπεδο αυτοκτονικού κινδύνου.

Κατά την ψυχομετρική αξιολόγηση της MAST εξετάζονται συνήθως:

• Εσωτερική συνοχή (Cronbach’s α και McDonald’s Omega).
• Αξιοπιστία επαναληπτικών μετρήσεων (Test–Retest Reliability).
• Δομική εγκυρότητα (Construct Validity).
• Συγκλίνουσα και διακριτή εγκυρότητα.
• Παραγοντική εγκυρότητα μέσω CFA.
• Ισοδυναμία μέτρησης μεταξύ διαφορετικών ηλικιακών, πολιτισμικών και κλινικών πληθυσμών.
• Ανάλυση ερωτήσεων και διορθωμένες συσχετίσεις ερώτησης–συνολικής βαθμολογίας.

Η MAST παρέχει ένα ολοκληρωμένο προφίλ των στάσεων απέναντι στη ζωή και τον θάνατο, συμβάλλοντας στην πληρέστερη κατανόηση της αυτοκτονικής ευαλωτότητας και στη διαμόρφωση τεκμηριωμένων στρατηγικών πρόληψης.

Βιβλιογραφία

Joiner, T. E. (2005). Why People Die by Suicide. Harvard University Press.

Orbach, I., Milstein, I., Har-Even, D., Apter, A., Tiano, S., & Elizur, A. (1991). A Multi-Attitude Suicide Tendency Scale for adolescents. Psychological Assessment, 3(3), 398–404.

Orbach, I., Mikulincer, M., Sirota, P., & Gilboa-Schechtman, E. (1998). Mental pain: A multidimensional operationalization and definition. Suicide and Life-Threatening Behavior, 28(3), 219–230.

Williams, J. M. G., & Pollock, L. R. (2000). The role of cognition in suicide. Clinical Psychology Review, 20(2), 239–257.

World Health Organization. (2021). LIVE LIFE: An implementation guide for suicide prevention in countries. World Health Organization.